InterviewDmytro Kuleba

Oekraïense minister Dmytro Kuleba over het conflict met Rusland: ‘Alles wat ik zeg kan tegen me gebruikt worden’

De minister Dmytro Kuleba tijdens een persconferentie in Berlijn.Beeld EPA

Terwijl de MH17-zaak eindelijk loopt, zit het vredesproces in Oost-Oekraïne muurvast. Rusland en Oekraïne worden het niet eens over de toekomstige status van de betwiste gebieden. Een interview met de Oekraïnse minister van buitenlandse zaken.

Ook de Oekraïense minister van buitenlandse zaken Dmytro Kuleba volgt het MH17-proces deze week op de voet. “De Nederlandse rechtbank legt veel feiten over het conflict vast", zegt hij op het ministerie in de hoofdstad Kiev. "Daarom is de zaak niet alleen belangrijk voor slachtoffers van MH17, maar ook voor hoe deze oorlog de geschiedenis in zal gaan.”

Terwijl Rusland de oorlog in Oost-Oekraïne als een 'intern conflict' kenschetst, spreekt Oekraïne van een 'hybride oorlog', waarbij de gewapende milities die een groot deel van de oostelijke regio Donbas controleren door Rusland worden bewapend en aangestuurd. "Dit is geen burgeroorlog maar een internationaal gewapend conflict", aldus de minister. "Er zal recht worden gedaan en de waarheid zal op tafel komen.”

Hoewel de Oekraïense president Zelenski en de Russische president Poetin in december afspraken maakten over een staakt-het-vuren, deelt Kuleba wekelijks overlijdensberichten van gesneuvelde Oekraïense militairen via zijn twitter-account. Een nieuwe top-ontmoeting zit er voorlopig niet in, denkt hij. "Er is alleen een uitwisseling van gevangenen geweest. De rest is vastgelopen. Er is nog een lange weg te gaan.”

Meest heikele punt is de toekomstige status van de Donbas, de regio die momenteel buiten de controle van Kiev valt. Poetin eist autonomie voor het gebied en wil dat Oekraïne daartoe de grondwet aanpast. Dat is voor Oekraïne taboe, zeker sinds Rusland vorig jaar begonnen is er paspoorten uit te delen. "Eerst moeten de gewapende milities het land uit", aldus Kuleba. "En we willen de controle terug over onze oostgrens.”

Waar kunt u wel een compromis over sluiten?

"Het Minsk-akkoord (gesloten in februari 2015, de basis van de vredesbesprekingen, red.) bepaalt dat we de toekomstige status van de gebieden in de Donbas bespreken. Die status zit wat ons betreft in 'de bijzonderheden van lokaal zelfbestuur'. Dat klinkt heel ingewikkeld, maar het onderwerp ligt dan ook erg gevoelig in Oekraïne."

Kunnen die 'bijzonderheden' anders zijn voor de regio Donbas?

"Dat kan, maar binnen de grenzen die onze grondwet stelt. Momenteel werken we aan een ambitieuze bestuurlijke hervorming: decentralisatie. Daarbij krijgen lokale autoriteiten meer bevoegdheden. De toekomstige status van de Donbas moet daarin passen. We willen dus geen compleet nieuwe bestuurlijke entiteit creëren in Oost-Oekraïne.”

Betreffen de 'bijzonderheden' voor de Donbas misschien bepalingen over taal, of zeggenschap over buitenlands beleid?

"U zwaait met een bijl boven mijn hoofd. Alles wat ik zeg kan tegen me gebruikt worden.”

Poetin wil dat Oekraïne een federatie vormt met de Donbas. Waarom bent u daar tegen?

"Volgens onze grondwet is Oekraïne een eenheidsstaat. Als we die gaan aanpassen openen we de Doos van Pandora. We zullen nooit accepteren dat Loehansk en Donetsk (provinciale hoofdsteden in de Donbas, red.) een veto kunnen uitspreken over nationale besluiten. Voor ons land is dat een kwestie van overleven."

Is het überhaupt mogelijk dat de Donbas na jaren van oorlog weer deel uitmaakt van Oekraïne?

"Reïntegratie betekent allereerst dat de wetgeving van Oekraïne weer van toepassing wordt op die gebieden en dat er verkiezingen komen waardoor mensen weer vertegenwoordigd worden. Veel moeilijker is het genezen van wonden van de oorlog. Dat zal heel veel tijd kosten.”

Heeft u enige reden daar optimistisch over te zijn?

"Ja. Elke maand wordt de frontlinie een miljoen keer overgestoken (om pensioen op te halen of voor familiebezoek, red.). Dat betekent dat je niet per se een Russische soldaat in Donetsk hoeft te vinden om te bewijzen dat dit geen burgeroorlog is. Al deze mensen zien niet in waarom ze bang voor elkaar zouden zijn. Dit biedt een basis voor verzoening.”

Mocht re-integratie niet lukken, dan zegt president Zelenski een ‘plan B’ te hebben. Andriy Yermak, namens Oekraïne onderhandelaar met Rusland, onthulde onlangs dat dat plan neerkomt op ‘een muur bouwen’ tussen Oekraïne en de bezette gebieden. M.a.w. dan zou Oekraïne geen verantwoordelijkheid meer nemen voor deze gebieden. Eens?

(Denkt lang na.) “Laat ik het zo zeggen: de realiteit kan ons dwingen besluiten te nemen die gezien worden als een 'plan B'. Maar in geen van deze plannen is het een optie om Oekraïens gebied en de Oekraïners die daar wonen op te geven. Het gaat er dan om hoe we die gebieden terugkrijgen en hoeveel tijd het kost. Momenteel zet president Zelenski veel van zijn politieke kapitaal in om te voorkomen dat we eindigen met een 'bevroren conflict'."

Ondertussen verandert de internationale context. Macron zoekt toenadering tot Poetin, Trump wil dat Rusland weer aanschuift bij de G7.

"Natuurlijk voelen we dat in sommige landen de vermoeidheid toeslaat over de status quo in Oost-Oekraïne. Maar we voelen geen toenemende druk om compromissen te sluiten. De (afwijzende, red.) reactie van Canada en een aantal Europese landen op het idee van Trump bewijst hoe moeilijk het is om terug te gaan naar 'business as usual'. Rusland geeft daar simpelweg geen aanleiding toe.”

Lees ook:

Zelenski doet concessies aan Poetin, en dat bevalt veel Oekraïners niet

Tot nu toe was het taboe in Oekraïne: directe gesprekken tussen de regering en vertegenwoordigers van de door Rusland gesteunde republieken in Oost-Oekraïne. Dat het er nu toch van komt, valt in Kiev bij velen verkeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden