Anatoli Gajvoronski bij zijn graanlift en onlangs aangeschafte vrachtwagen.

ReportageDnipro

Oekraïense boer Anatoli heeft liever wapens dan graandeals. ‘Loop naar de maan met je politiek’

Anatoli Gajvoronski bij zijn graanlift en onlangs aangeschafte vrachtwagen.Beeld Michiel Driebergen

Veel Oekraïense boeren staan aan de rand van de afgrond. Ook Anatoli Gajvoronski: ‘Als je ons vandaag geld geeft, schieten de Russen morgen alles weer kapot.’

Michiel Driebergen

De zonnebloemen staan te lang op het veld. Ze kleuren zwart en laten hun kopjes hangen. Boer Anatoli Gajvoronski struint ondanks zijn zorgen fier rechtop over zijn erf. “Loop naar de maan met al die politieke overeenkomsten”, zegt hij. “Vandaag werken we met onze trekker op het veld. Maar als het nodig is, grijpen we morgen naar de wapens om ons land te verdedigen.”

Afgelopen juli kwamen Turkije, Rusland en Oekraïne met bemiddeling van de Verenigde Naties een graandeal overeen. Die maakte het mogelijk om, ondanks de gevechten, graan en andere landbouwproducten vanuit de Oekraïense havenstad Odessa over de Zwarte Zee zuidwaarts te exporteren.

Maar voor veel boeren is de overeenkomst geen oplossing. De oorlog maakt hun bedrijf kapot, zegt de boer. “Het is economisch en psychologisch heel zwaar.”

Regen en te weinig vervoer

Hoewel de haven functioneert, raakt Anatoli Gajvoronski zijn producten nog steeds moeizaam kwijt. De graanlift op zijn ruim 2000 hectare tellende bedrijf nabij de stad Dnipro puilt uit. Ernaast, onder een uitgestrekt dekzeil, ligt 1000 ton mais. Die hoeveelheid zal verviervoudigen, want naast de percelen aan zonnebloemen is 600 hectare mais nog niet geoogst.

De vertraging is deels een gevolg van de regenval, en komt deels omdat de boer niet weet hoe hij de opbrengst kwijtraakt. “In Oekraïne krijg ik er te weinig voor. En afdoende vervoermiddelen om het elders te brengen heb ik niet.”

Voorheen werd de oogst van de boer per schip vervoerd. Van zijn erf was het slechts 20 kilometer rijden naar de haven van de regionale hoofdstad Dnipro. Vervolgens werd het graan over de gelijknamige rivier naar de havens in de Zwarte Zee gevaren. Maar nu is Dnipro frontgebied.

Zijn producten binnenslands verkopen is geen optie: bij de lokale tussenhandel krijgt Gajvoronski 100 euro per ton voor zijn graan. Als hij erin slaagt het af te zetten op de internationale markt is de omzet twee keer zo hoog.

Zes nieuwe vrachtwagens

Omdat verschepen onmogelijk is, rijdt Gajvoronski zijn producten nu zelf. De boer kocht zes nieuwe vrachtwagens, waarvan er momenteel vier onderweg zijn en twee op het punt staan te worden ingeladen. Zijn chauffeurs brachten inmiddels mais naar Griekenland, zonnebloemen naar Bulgarije, en voor de volgende truck staat een lading mais richting Slowakije op de planning.

Het probleem is het volume. Bracht de boer per boot op één dag 500 ton graan weg; in een vrachtwagen past nog geen dertig ton. En heen en weer rijden kost diesel.

Dan zijn er de lange wachttijden. Die bedragen bij de Europese grens een week of twee, maar bij de haven van Odessa staan zijn chauffeurs zeker net zo lang stil. Omdat de havens van Dnipro, Mykolajiv, Marioepol en Cherson niet functioneren, gaat de volledige Oekraïense landbouwopbrengst via Odessa.

Het gevolg: eindeloze rijen trucks bij de toegangswegen naar de haven. Het salaris van een chauffeur bedraagt duizend euro per maand, waar 12 euro per dag bijkomt aan leefgeld. “Ik heb soms het idee dat het goedkoper is om niks te verbouwen.”

Vrachtwagens met graan onderweg naar Odessa.  Beeld Getty Images
Vrachtwagens met graan onderweg naar Odessa.Beeld Getty Images

Neerwaartse spiraal

De landbouw in de provincie Dnipro zit in een neerwaartse spiraal. Gajvoronski, die ook voorzitter is van de regionale boerenassociatie, schat dat 30 procent van de boeren in de omgeving snel failliet dreigt te gaan.

Hoewel hij over enige financiële reserves beschikt, kan hij het zich − in tegenstelling tot november vorig jaar − nog niet permitteren het zaaigoed voor het nieuwe seizoen aan te schaffen. Veel collega’s ontbreekt het zelfs aan geld voor diesel. “Talloze boeren overleven dit niet. Ze oogsten wel, maar beginnen niet meer aan een volgend seizoen.”

De Oekraïense landbouwmalaise heeft gevolgen voor de wereldvoedselmarkt. Omdat Russische kunstmest gesanctioneerd is, zaaien de overgebleven boeren zonder groeimiddelen. “Volgend jaar zullen we het resultaat zien”, zegt de boer. Hij verwacht dat er minder voedsel zal zijn, dat bovendien van mindere kwaliteit is.

Ten slotte laat hij zijn generator zien, die de grootte heeft van een kleine schuur en 45.000 euro kostte − een noodzaak in Oekraïne, waar de Russen voortdurend elektriciteitsvoorzieningen beschieten.

Financiële hulp aan de boeren is geen oplossing, denkt Gajvoronski. Luchtafweer en wapens wel. “Als je ons vandaag geld geeft, schieten de Russen morgen alles weer kapot. Jullie moeten ons helpen te winnen.”

Export 35 procent lager

Na de Russische invasie van Oekraïne in februari steeg de internationale graanprijs naar ongekende hoogte. De zogeheten ‘graandeal’, die Rusland en Oekraïne afgelopen juli sloten, zou zaterdag verlopen maar is op het laatste moment verlengd.

Door de overeenkomst werd een blokkade van de haven van Odessa opgeheven, waardoor het graan van vorig seizoen en de nieuwe oogst via de Zwarte Zee naar de wereldmarkt kon worden vervoerd. Sinds de afspraak werd 11 miljoen ton aan landbouwproducten vanuit Oekraïne verscheept, maar de export uit het land is 35 procent lager dan vorig jaar. Voortzetting van de graandeal betekent een economische reddingsboei voor Oekraïne. In ruil wil Rusland graag af van de sancties omtrent kunstmest.

Lees ook:
Nederlandse boer in Oekraïne: ‘Als je die combines ziet rijden, vergeet je de oorlog een beetje’

De schepen vol landbouwproducten varen weer vanuit Odessa, op weg naar de wereldvoedselmarkt. Maar voor de Nederlandse boer in Oekraïne Kees Huizinga zijn de zorgen niet weg.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden