De ontvangst van buitenlandse ondernemers wordt opgeluisterd door danseressen uit Xinjaing.

Reportage Oeigoeren

Oeigoerse gevangenen blijken goedkope werknemers voor China

De ontvangst van buitenlandse ondernemers wordt opgeluisterd door danseressen uit Xinjaing. Beeld AFP

China lokt ondernemers naar Xinjiang om textiel te produceren. Of de Oeigoeren daar vrijwillig werken, is de vraag.

Rij na rij staan de machines in de textielfabriek te glimmen. Fantastisch, denkt de Nederlandse textielondernemer. Met open mond loopt ze langs de werkplekken. Ze is uitgenodigd in het woestijnstadje Korla, in de regio Xinjiang. Met tientallen jaren ervaring in de textielindustrie wereldwijd is ze niet snel onder de indruk, maar dit is andere koek. Als ze buiten staat, vertelt de gids dat dit slechts één van de zes fabrieken is. “Zover als ik kon zien stonden er hallen met de mooiste en modernste apparatuur. Van alles de overtreffende trap. Ongelooflijk wat daar voor geld in wordt gepompt,” vertelt ze later in haar kantoor in het oosten van China.

De ondernemer wil niet met haar naam in de krant, vanwege de controverse over Xinjiang. Een miljoen Oeigoeren, de islamitische minderheid in China, is opgesloten in zogenaamde ‘heropvoedingskampen’. De autoriteiten bestraffen uitingen van de islam, naar eigen zeggen om extremisme uit te bannen. Om de repressie te normaliseren, wil de Communistische Partij de lokale bevolking, al dan niet opgesloten in een kamp, inzetten in de lokale economie. Van oudsher is de textielsector sterk vertegenwoordigd in Xinjiang. Investeerders uit binnen- en buitenland kregen het afgelopen half jaar een uitnodiging om een kijkje te nemen in de gloednieuwe faciliteiten.

Op zoek naar investeerders

Om ondernemers zoals de Nederlandse aan boord te halen, biedt de regering aantrekkelijke voorwaarden. Op industrieterreinen in onder meer Hotan, Kashgar, Kizilsu en Korla krijgen ondernemers gratis toegang tot de gloednieuwe fabrieken. Ze komen ook in aanmerking voor rentevrije leningen, goedkope elektriciteit en lage belastingtarieven. In 2023 moet de provincie de grootste textiel- en kledingproducent zijn in Centraal-Azië en Europa die werk biedt aan een miljoen mensen, waarvan 650 duizend uit het zuiden van Xinjiang. Juist in die regio is de meerderheid van de bevolking van Oeigoerse afkomst.

Xinjiang is een van de armste regio’s van China, en Peking wil ook daar de armoede bestrijden. Dat gebeurt op beproefde wijze van de Communistische Partij: mensen krijgen een opleiding, een baan en een huis toebedeeld. “Mooie appartementencomplexen, met ernaast een school voor de kinderen”, zag de Nederlandse ondernemer. Het lijkt een opmaat voor een nieuwe middenklasse. De fabrieken die de Nederlandse zag, waren kant en klaar. “De verf was nog nat”, vertelt ze. Als ze inging op het aanbod, kon de productie direct van start gaan.

De Nederlandse gaat er niet op in. Het aanbod voldoet niet helemaal aan haar productiestandaard. Veel Chinese bedrijven grijpen de kans wel om in Xinjiang te produceren. De overheid moedigt hen aan hun ‘patriottische plicht’ te doen, volgens de Duitse wetenschapper Adrian Zenz. Hij doet onderzoek naar de situatie in Xinjiang aan de hand van Chinese overheidsdocumenten. Zijn rapport ‘Beyond the Camps’ onderschrijft het verhaal van de Nederlandse ondernemer.

In 2018 investeerden ondernemingen in het oosten in totaal 16 miljard yuan (2,09 miljard euro) in fabrieken in Xinjiang. Met honderden tegelijk vliegen Oeigoerse gevangenen in afgehuurde vliegtuigen vanuit Xinjiang naar de bedrijven in het oosten, die hen opleiden en sponsoren. Die bedrijven ontvangen een vergoeding voor hun moeite, zo’n 1,800 yuan (235 euro) per trainee.

Een vermeend heropvoedingskamp voor etnische minderheden - voornamelijke Oeigoeren - in de regio Xinjiang. Beeld AFP

‘Anti-armoedeprojecten’

Na hun opleiding gaan de Oeigoeren aan het werk in satellietbedrijfjes, veelal in de regio waar ze vandaan komen. Lokale overheden tappen voor de financiering van dit soort ‘anti-armoedeprojecten’ uit talloze potjes voor armoedebestrijding en economische ontwikkeling. De autoriteiten winden er geen doekjes om maar schrijven in officiële documenten dat interneringskampen samenwerken met een groot aantal bedrijven uit de oostelijke provincies. Met al deze investeringen krijgt arbeidsintensieve massaproductie een nieuwe kans. Het arbeidsloon in Xinjiang ligt ongeveer 25 procent lager dan in de rest van China. “Doen ze dit niet dan zouden ze de hele textielindustrie verliezen,” zegt de Nederlandse ondernemer. “De afgelopen jaren zijn de grote jongens allemaal weggegaan – van de Nikes tot de Walmarts. Die komen nu misschien weer terug.”

Belangrijke kwestie is of die arbeid vrijwillig is. Wat zich voordoet als een werkgelegenheidsproject, dient vooral de ideologische heropvoeding van de islamitische minderheid, meent Zenz. In officiële documenten staat dat ‘fabrieken gebouwd moeten worden in de praktijkscholen (een term die de overheid ook wel gebruikt voor heropvoedingskampen, red.) zodat mensen met terroristische en extreme gedachten de gemeenschappelijke taal van de natie leren, wetten bestuderen en het verschil tussen goed en kwaad begrijpen’.

Assimilatie

Juist de textielindustrie is handig voor de assimilatie die Peking graag in Xinjiang ziet, zegt de Australische China-onderzoeker Thomas Cliff. “Katoen is een belangrijk politiek instrument in Xinjiang. Voor de katoenteelt is veel water nodig. Het is dus een goed excuus om grond te bezetten in plattelandsgebieden, nabij rivieren.” Een ‘voorhoede’ van Han-Chinezen, de etnische meerderheid in China is cruciaal, zegt Cliff. “Als je in de stad blijft, is het een veiligheidssituatie. Krijg je ook het platteland onder controle, dan is dat normalisering.”

Als de economie van Xinjiang dankzij de textielindustrie aantrekt, toont de Communistische Partij dat ze de regio onder controle heeft. Dat baart Zenz zorgen. “Binnenkort kunnen veel producten die in China gemaakt worden, elementen bevatten van onvrijwillige arbeid door een etnische minderheid.”

De naam van de onderneemster is bij de redactie bekend.

Lees ook: 

Een verbijsterend inkijkje in een Chinees opvoedkamp

Een tv-ploeg kreeg toegang tot een kamp in de regio Xinjiang, waar moslims opgevoed worden tot ‘echte Chinezen’. 

Omir Bekali zat in een strafkamp omdat hij Oeigoers is: ‘China wil ons vernietigen’

China schendt volgens de Verenigde Naties de mensenrechten op grote schaal in de westelijke provincie Xinjiang. Omir Bekali is een van de weinigen die lang in de beruchte kampen voor Oeigoeren heeft gezeten en het kan navertellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden