De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel (in blauwe jas en beige broek) werd maandag rondgeleid door de geblokkeerde haven van Odessa door de Oekraïense premier Denis Sjmihal (in scherfvest).   Beeld AFP
De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel (in blauwe jas en beige broek) werd maandag rondgeleid door de geblokkeerde haven van Odessa door de Oekraïense premier Denis Sjmihal (in scherfvest).Beeld AFP

Levensmiddelen

Odessa is van levensbelang, maar Rusland blokkeert de graanschepen

Odessa is van levensbelang voor Oekraïne. Een ‘wereldwijd antwoord’ op de Russische blokkade is vereist, maar niet snel gevonden.

Eric Brassem

De silo’s liggen vol met Oekraïens graan, maar schepen kunnen de havenstad Odessa niet in of uit, zo rapporteerde de voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, maandag.

Bij zijn verrassingsbezoek aan de havenstad aan de Zwarte Zee moest Michel de kelder in, samen met de Oekraïense premier Denis Sjmihal, om te schuilen voor Russische raketaanvallen. Zeven raketten raakten onder meer een winkelcentrum en een pakhuis, waarbij volgens het Oekraïense leger één dode en vijf personen gewond raakten.

Dergelijke aanvallen vinden met grote regelmaat plaats. In maart, toen het Russische leger vanuit de Krim oprukte, bestond de vrees dat een grote veroveringsaanval op de stad spoedig zou volgen. Odessa is Oekraïnes belangrijkste haven, normaliter goed voor 98 procent van ’s lands graanexport.

Nog een reden waarom Odessa, met zijn in meerderheid Russischtalige bevolking, hoog op de Russische verlanglijst staat: het is de parel van de regio die Catharina de Grote aan het eind van de achttiende eeuw aan het Russische rijk toevoegde.

Maar het Russische leger liep vast bij Mykolajiv. Daardoor is de grootscheepse aanval vooralsnog uitgebleven.

Zeemijnen

Wel heeft Rusland de haven geblokkeerd. “Er drijven zeemijnen, die soms in het nieuws komen omdat ze los zijn geraakt, en in de Bosporus terechtkomen”, vertelt politicoloog Friso Dubbelboer. Rusland ontkent overigens verantwoordelijkheid, en zegt dat het Oekraïense mijnen zijn.

“Daarnaast varen er nog enkele tientallen Russische schepen die behoren tot de Zwarte Zeevloot. Al in het begin van de oorlog heeft Rusland een aantal vrachtschepen tot zinken gebracht”, vertelt Dubbelboer. De risico’s en bijbehorende hoge verzekeringspremies maken varen op Odessa commercieel onaantrekkelijk.

Oekraïne heeft onvoldoende militaire middelen om zich aan de Russische zeeblokkade te ontworstelen – ook al beschikt het wel over raketten, die het Russische vlaggenschip de Moskva tot zinken hebben gebracht, en drones, die gevechtsschepen hebben uitgeschakeld. Maar een marine heeft Oekraïne niet. Dubbelboer: “Rusland heeft de Oekraïense vloot met de annexatie van de Krim in 2014 in beslag genomen”.

‘Wereldwijd antwoord’

De effectieve blokkade kost niet alleen Oekraïne miljarden, maar zorgt ook wereldwijd voor stijgende prijzen van graan en zonnebloemolie, waarvan Oekraïne een belangrijke producent is.

Charles Michel riep maandag op tot een ‘wereldwijd antwoord’ op de blokkade. Veel meer dan VN-resoluties om Moskou te vermurwen zit er niet in. Mogelijk zou Rusland daarvoor gevoelig zijn, als straks broodoproeren uitbreken in landen in Afrika en het Middellandse Zeegebied waar Moskou bemoeienis mee heeft, denkt Dubbelboer.

De Navo kan moeilijk gevechtsschepen sturen om vrachtschepen naar Odessa te escorteren, vanwege het risico op directe confrontaties. Turkije weigert ook gevechtsschepen doorgang naar de Zwarte Zee te verlenen.

Buurlanden helpen Oekraïne wel met het omzeilen van de blokkade. Vorige week is een eerste schip met Oekraïens graan vertrokken uit het Roemeense Constanta. Ook Polen en Litouwen hebben hun Oostzee-havens opengesteld voor Oekraïense landbouwproducten. Dat zijn wel kostbare alternatieven. De goederen moeten een lange omweg afleggen, liefst per spoor, maar Rusland bombardeert steeds vaker de Oekraïense spoorlijnen.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Lees ook:

Een silo vol met graan, een nieuwe lading op komst, maar waar moet de Oekraïense boer zijn oogst kwijt?

De oorlog in Oekraïne legt de landbouw lam. Het zaaiseizoen is begonnen, maar boeren kunnen de oogst nergens kwijt. ‘We zullen de gewassen laten opgroeien, maar wat dan?’

Vitali (84) vreest dat de Russen ook zijn stad Odessa gaan innemen. ‘Voor jonge mensen is er nog hoop’

De Oekraïense bevolking zucht onder een nietsontziend militair offensief. Trouw volgt een aantal inwoners in verschillende delen van het land. Vandaag: Vitali Oplatsjko (84), inwoner van Odessa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden