Rendierhouderij

Noors Hooggerechtshof stelt Sami-gemeenschap in het gelijk: vergunningen voor windmolens zijn onwettig

Een Sami-rendierherder met zijn dieren op het Noorse Finnmark-plateau. Beeld Reuters
Een Sami-rendierherder met zijn dieren op het Noorse Finnmark-plateau.Beeld Reuters

Het Noorse Hooggerechtshof heeft vergunningen voor een windmolenpark op het schiereiland Fosen nietig verklaard: een overwinning voor de Sami. Maar wat betekent dit voor windenergie in Noorwegen?

Hanna Hodgetts

Stel je voor: je bent een rendierhouder in Noord-Noorwegen. Een paar decennia geleden liepen je rendieren nog vrolijk over het groene, glooiende landschap; er was genoeg eten te vinden en genoeg ruimte om rond te hobbelen. Maar door de klimaatcrisis wordt het voor je rendieren steeds moeilijker om het juiste voedsel te vinden. Ook zijn er nieuwe wegen aangelegd, waardoor je rendieren hun seizoensgebonden migratieroutes niet meer kunnen bewandelen. En dan wordt een deel van de grond waar jouw dieren nog wél op kunnen grazen, bestemd voor een nieuw windmolenpark.

Zo was de situatie voor rendierhouders op het schiereiland Fosen ten westen van de stad Trondheim. De rendierhouders behoren tot de Sami-gemeenschap, een van de weinige inheemse volkeren van Europa die nog op traditionele wijze proberen te leven; zij zien Sapmi, een gebied dat zich uitstrekt van Trondheim in Noorwegen tot Moermansk in Rusland, als hun thuisgrond.

null Beeld

De bouw van het windmolenpark op Fosen werd in 2020 afgerond. Hoewel de lokale Sami-gemeenschap het gebied wel mocht blijven gebruiken, vermeden de rendieren het gebied. Christina Henriksen, voorzitter van de Sami Raad, oppert dat de rendieren “wellicht bang zijn voor de grote windmolens of voor het ijs dat er ’s winters vanaf valt. Wie weet wat er zich in het hoofd van een rendier afspeelt. Maar één ding is duidelijk: als er windmolens op begrazingsgebied worden gebouwd, gaat het gebied voor de Sami verloren.”

Om die reden heeft het Noorse Hooggerechtshof de vergunningen van twee onderdelen van het windmolenpark – Storheia en Roan – nietig verklaard. De vergunningen zijn in strijd met fundamentele rechten van inheemse volkeren, zo oordeelde het hof. De rendierhouderij is een beschermd cultureel gebruik en mag dus niet belemmerd worden.

Groen kolonialisme

Henriksen strijdt al jaren voor het behoud van de leefstijl van de Sami en noemt de manier waarop de Noorse regering omgaat met het gebied van de Sami ‘koloniaal’: “In het noorden worden de energiebronnen gehaald voor de mensen die in het zuiden leven. Vaak worden dit soort projecten voorgesteld als dé manier om klimaatverandering tegen te gaan, maar het is ook gewoon landroof van de Sami. We hebben al te veel land opgegeven.”

Ze benadrukt dat de Sami niet tegen duurzame vormen van energie zijn, maar dat deze projecten wel op de juiste manier tot stand moeten komen. “Tot dusver hebben alleen de Sami zich aan moeten passen.” Hierdoor ervaren de Sami een dubbele last: ze hebben in grote mate te maken met de effecten van klimaatverandering, maar moeten ook offers brengen om de oplossing voor klimaatverandering te bieden. “Het is oneerlijk om alle verantwoordelijkheid bij inheemse volkeren neer te leggen. Wij kunnen niet als enige de lasten dragen. Daarom hebben we een open dialoog nodig en wederzijds respect.”

Een windmolenpark in Noord-Noorwegen. Beeld Alamy Stock Photo
Een windmolenpark in Noord-Noorwegen.Beeld Alamy Stock Photo

De bouw van het gehele windmolenpark kostte 1,1 miljard euro. Of Storheia en Roan ook echt afgebroken zullen worden, is nog niet bekend. Sigrid Eskeland Schütz, hoogleraar duurzaamheidsrecht aan de Universiteit van Bergen, stelt dat het “op dit moment onduidelijk is wat de gevolgen van de zaak zullen zijn. Het argument dat het Hooggerechtshof hanteerde was zeer technisch. Waarschijnlijk zal er door de producent van het windmolenpark een nieuwe vergunning worden aangevraagd. Aangezien de windmolens er al staan, zal het lastig zijn om deze procedure te herstarten.”

Overwinning voor de Sami

Vanwege deze onduidelijkheid is het ook lastig te zeggen wat de directe consequenties van deze uitspraak zijn voor andere onshore windmolenparken in Noorwegen. Maar volgens Eskeland Schütz kan de zaak hoe dan ook als een juridische overwinning voor de Sami beschouwd worden. “In het verleden hebben de Sami vergelijkbare zaken verloren, bijvoorbeeld de Alta-zaak in de jaren tachtig.” Toen protesteerden de Sami tegen de bouw van een waterkrachtcentrale in de Alta-rivier. Hoewel ze veel steun genoten in de publieke opinie, konden ze de bouw van de waterkrachtcentrale niet verhinderen.

Daarbij geeft de zaak wel een duidelijk signaal af: de tradities van de Sami moeten serieus genomen worden in de onderhandelingen voor nieuwe windmolenparken. Hierdoor zou het in de toekomst langer kunnen duren voordat vergunningen voor nieuwe plannen worden verstrekt.

“De uitspraak leert ons dat er harde grenzen zijn, waarover niet onderhandeld kan worden”, zo voegt Eskeland Schütz toe. “Daarom moeten we het landgebruik van de Sami op een holistische manier benaderen en de gevolgen van nieuwe wegen, mijnen en bebouwing vanuit een vogelperspectief bekijken, omdat de Sami lijden onder de cumulatieve gevolgen van die projecten. De rendierhouderij is niet alleen een bron van inkomsten voor de Sami, maar ook hun manier van leven.”

Lees ook:

Sami strijden tegen Noorse windmolens: goed voor het klimaat, maar niet voor hun rendieren

De Sami voelen de gevolgen van klimaatverandering nu al. Maar de windmolens die het klimaat moeten redden, belemmeren hun traditionele leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden