Reportage Noord-Ierland

Noord-Ierland voelt zich verraden door ‘vriend’ Boris Johnson

Arlene Foster, leider van de DUP en premier Boris Johnson Beeld AFP

In Belfast en omstreken drong de afgelopen week de reikwijdte van Boris Johnsons brexitdeal door. Het arme landsdeel Noord-Ierland, instabiel als altijd, voelt zich in de steek gelaten. 

De slogan van de Noord-Ierse DUP, de grootste Ierse partij die met tien zetels in het parlement van het Verenigd Koninkrijk zit, is ‘Sta pal’. Dat staat op de posters, op de folders en in zekere zin ook op de voorhoofden geschreven van de principiële leden, die afgelopen zaterdag bij elkaar kwamen in Belfast. De mannen dragen donkere pakken met op hun borst een klaproos, de vrouwen schoenen met hakken, niet al te hoog. 

Pal staan is vaak het enige wat ze kunnen doen, want de principes van de Democratic Unionist Party worden vaak vermalen in de vooruitgang. De DUP is bijvoorbeeld tegen abortus, maar onlangs, onder druk van rechters en politici in Londen, moest zelfs Noord-Ierland die praktijk gaan toestaan. Zo gaat het ook met het homohuwelijk.

Zo gaat het misschien ook wel met hun geliefde unie met Engeland, Schotland en Wales. 

In de hoek gezet

‘Sta pal’ stond er zaterdag ook in grote letters achter Arlene Foster, de partijleider. En dat, hield ze de leden voor, is precies wat ze de komende tijd van plan is te gaan doen tegen Boris Johnson. Als een koningin werd ze toegejuicht, toen ze over hem sprak alsof hij een klein kind is: “We hebben hem de afgelopen weken twee keer in de hoek gezet omdat hij stout was”, zei ze.

Want even stelde de DUP echt wat voor, maar die tijd is voorbij. Was de partij de afgelopen twee jaar oppermachtig in Londen, nu volgt de terugkeer naar de achterste banken en daarmee ook naar de interne partijrommel in Noord-Ierland.

Na de verkiezingen in 2017 was de partij de gedoogpartner van de Conservatieven, die daardoor een meerderheid hadden. Over en weer vloeide de verbondenheid, zozeer zelfs dat Boris Johnson nog op het DUP-partijcongres van november vorig jaar als eregast op het podium stond. Maar de liefde is voorbij, want Johnson hield geen woord.

Nooit een grens

Ze weten bij de DUP nog dondersgoed wat hij toen, nog geen premier, een jaar geleden in Belfast zei: dat er nooit een grens zou komen in de Ierse Zee, tussen het Ierse en het Engelse eiland. Ze vertrouwden er blind op. In Johnsons nieuwste deal is die grens er nu juist wel. Laat de DUP nu net het allermeest pal staan voor de eenheid van Noord-Ierland met Groot Brittannië. Aan de nieuwe deal, waarin Noord-Ierland toch een beetje anders wordt behandeld dan het Britse eiland, verlenen de unionisten dus geen steun.

De DUP onthield de afgelopen weken al tot twee keer toe Johnson een meerderheid, onder meer toen hij die nodig had om zijn deal in ultrasnel tempo door het parlement te jassen. Wat de DUP betreft gaat Johnson terug naar Brussel en onderhandelt hij opnieuw. Want het is niet alleen maar een papieren grens, blijkt bij nadere bestudering van de wet. Het wordt een echte grens, met echte controles, echte handelstarieven en echte formulieren. Dat is niet alleen voor de principes van de DUP slecht nieuws.

Ze waren in Noord-Ierland al een beetje laat met de voorbereidingen. Twee weken geleden had nog maar 40 procent van de bedrijven een plan gemaakt voor hoe het moest als er een no-dealbrexit zou komen. Maar nu moeten ook zij weer aan de bak: er verandert nogal wat als Johnsons akkoord doorgaat.

Boris Johnson en Arlene Foster in gelukkiger te tijden, te Stormont, afgelopen juni. Beeld Charles McQuillan/Getty

Nachtmerrie

“Ik ben bang dat de meeste bedrijven in Noord-Ierland het niet zullen overleven”, zegt Colum Jelly uit Newry, op het moment dat hij begrijpt waar de bedrijven in zijn stad zich op moeten voorbereiden. Hij verwacht een ‘nachtmerrie aan administratie’ en een complete verschuiving van alle bedrijvigheid naar Dundalk, 38 kilometer zuidelijk, in de Ierse republiek.

Newry ligt op twee grenzen: het ligt aan de Ierse zee èn aan de grens met de Ierse republiek. Bijna alle handel in Newry is grenshandel. “Deze deal is veel slechter dan de deal die we eerder hadden”, zegt Jelly’s collega Daniel Gildea, manager bij een plaatselijke bank. Welke douaneformulieren ze dan precies waar zullen moeten gaan invullen, daarvan hebben beide mannen nog geen idee. Dat kan niemand nog vertellen. Wat ze wel weten: de handel met de Britten is het grootste deel van de Noord-Ierse handel, groter dan de handel met de republiek Ierland, de EU en de rest van de wereld bij elkaar.

Afgelopen week bezochten honderden bedrijven informatiedagen over brexit, overal in Noord-Ierland. “Er is op dit moment enorme onzekerheid over waartoe deze deal gaat leiden”, zei Gordon Milligan, voorzitter van de Noord-Ierse werkgeversvereniging op een andere drukbezochte voorlichtingsmiddag, afgelopen vrijdag in Belfast. Ook hij kan het de bedrijven niet in detail vertellen. “Er is acuut meer duidelijkheid over brexit nodig.”

Drieduizend formulieren

Wat tot nog toe bekend is, klinkt in ieder geval niet goed. Aodhán Connolly, de voorzitter van de winkeliersvereniging van Noord-Ierland, somt zijn samenvatting droogjes op: “Noord-Ierland moet de Europese douaneregels toepassen. Voor goederen van en naar Noord-Ierland moeten aangifteformulieren worden ingevuld. Er zullen voor grensvervoer bedragen moeten worden betaald tussen de 15 en 56 pond.” Per wat? Per vrachtwagen, denkt hij, maar het zou ook per pallet kunnen zijn, of per treetje kipfilet, om maar iets te noemen. “In een gemiddelde vrachtwagen zitten al snel drieduizend verschillende dingen waar een formulier voor nodig is.” 

De regering in Londen heeft de mond vol van voordelen voor Noord-Ierland, maar Connolly zegt: “Er zijn geen voordelen.” Hij vreest dat de kleine marges die winkels in Noord-Ierland gemiddeld hebben tot nul zullen dalen, terwijl de consumenten zich nog minder zullen kunnen veroorloven. “Waar het gemiddelde Britse huishouden 250 pond per week kan besteden, is dat hier in Noord-Ierland 100 pond.”

Arlene Foster, leider van de DUP. Beeld AFP

Verzet en woede

Ook de mensen op straat zien alleen maar nadelen. In het slaperige Newtownards, een in de regen net zo droevig Noord-Iers dorp als vele andere, hangen aan de Orange Hall uitbundig de Britse vlaggen te wapperen. Maar er is geen feestdag in zicht. De vlaggen zijn tekenen van verzet, van woede, zoals die ook te lezen staat op de gezichten van de mensen die op vrijdagavond in de hal naar binnen gaan.

De gespannen gezichten van de agenten eromheen zeiden genoeg: er was gerede kans dat de zaak zou ontsporen, waarvoor de Belfastse politiechef Simon Byrne al had gewaarschuwd.

Byrne noemde de situatie in Belfast ‘ontvlambaar’. “Zoals een harde grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland aanslagen van nationalisten kan ontketenen, zo is er ook risico op aanslagen door unionisten als er een grens in de Ierse Zee komt. De Britse identiteit is voor sommigen erg belangrijk. Op dit moment gaat er een emotionele golf door de gemeenschap.”

Een journalist wil hij niet binnen laten, maar van onder zijn capuchon, in de regen voor de deur, wil unionist Jamie Bryson best vertellen wat hij denkt van Boris Johnson’s brexitdeal. Een ‘verraderswet’. Terug naar Brussel, is zijn devies. “Die deal kan makkelijk worden aangepast”, zei hij. 

Gebeurt dat niet, dan is Bryson wat minder toeschietelijk. “Ik denk dat we dan nog wat olie op het vuur moeten gooien.” De komende week staan er weer twee bijeenkomsten gepland, één in Bangor en een ander in Noord-Belfast. “We leidden een slapend bestaan, maar nu zijn we ontwaakt.”

Bord bij de grens tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland. Beeld Reuters

Noord-Iers parlement zit betaald thuis

Micky McCoy, historicus, heeft het dezer dagen makkelijk. Hij is gids in Stormont, een uit marmer en bladgoud opgetrokken kasteel op een heuvel aan de rand van Belfast, waar officieel het Noord-Ierse parlement zetelt. Dat is alleen al meer dan duizend dagen niet meer bijeen geweest.

Dat betekent dat McCoy de tijd kan nemen, met zijn bezoekers, om uitvoerig uit te wijden over de parlementaire geschiedenis van Noord-Ierland. Om te vertellen hoe het hagelwitte paleis Stormont in de Tweede Wereldoorlog aan het zicht van de Duitsers werd onttrokken door er een mengsel van teer en mest over te smeren. Zijn gehoor zit dan breeduit in het leer van de parlementaire banken, zich verheugend op een lunch in het restaurant dat eigenlijk voor parlementariërs is.

Het is hetzelfde parlement dat in Boris Johnsons deal een cruciale rol krijgt. Het zou iedere vier jaar moeten beslissen over de verdere toepassing van allerlei regels. Het eerste besluit is pas over vier jaar, maar de kans bestaat dat dan nog steeds de Noord-Ierse assemblee­leden betaald thuis zitten.

Want zolang Arlene Foster leider blijft van de DUP, weigeren de andere partijen te vergaderen.

Foster was de hoofdpersoon in een schandaal dat in 2016 werd onthuld. Zij had als minister van energie geen toezicht gehouden op een subsidie voor duurzame verwarming ,die de Ierse belastingbetaler 500 miljoen euro heeft gekost. Via een regeling kregen huishoudens meer subsidie dan het kostte om hun duurzame kachel te stoken, zodat overal Noord-Ierland op een bepaald moment kachels in schuurtjes de lucht aan het verwarmen waren: daar verdienden de eigenaren aan. De rekening voor de belastingbetalers kwam later.

De andere partijen blijven Fosters aftreden eisen vóór ze weer om tafel gaan. “Het is een grof schandaal”, zegt Brian Feeney, politiek historicus in Belfast. “Allerlei beleid loopt achter. Er zijn scholen waar de leraren het wc-papier inmiddels maar zelf kopen, er zijn enorme wachtlijsten in de zorg. Intussen worden de parlementariërs gewoon doorbetaald.”

De niet vergaderende parlementariërs ontvingen inmiddels 15 miljoen pond aan salarissen, bleek afgelopen week.

Lees ook: 

Een nederlaag voor de DUP: abortus mag voortaan in Noord-Ierland

De Noord-Ierse protestantse partij DUP heeft het zwaar te verduren. Alsof het nog niet erg genoeg is dat Boris Johnson zonder hun steun zijn brexitplannen doorzet, is nu ook nog abortus gelegaliseerd.

Noord-Ierse gedoogpartner DUP kan ook Johnson laten struikelen

Na Theresa May kan de Noord-Ierse gedoogpartner DUP ook premier Johnson laten struikelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden