BrexitNoord-Ierland

Noord-Ierland en brexit: opluchting, teleurstelling én (voorzichtig) optimisme

Een gevandaliseerd welkomstbord op de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Beeld Getty Images
Een gevandaliseerd welkomstbord op de grens tussen Ierland en Noord-Ierland.Beeld Getty Images

Vele Noord-Ieren kunnen het woord brexit niet meer horen. ‘Het is de eerste handelsdeal in de geschiedenis die handel niet minder, maar juist meer ingewikkeld maakt.’

Arjen van der Horst

Vier jaar lang stond Noord-Ierland centraal in de taaie brexit-onderhandelingen. Het was dan ook opvallend dat dit weekend geen enkele Noord-Ierse krant opende met de langverwachte climax. In een jaar waarin een virus het dagelijkse leven bepaalt, beheersten lockdowns en vaccins de voorpagina’s. Het weerspiegelt ook een zekere moeheid bij de Noord-Ieren, van wie velen het woord ‘brexit’ niet meer kunnen horen.

De landgrens tussen Noord-Ierland en de republiek Ierland was lang dé belangrijkste hindernis in de onderhandelingen. In 1998 besloten de Britse en Ierse regeringen de grens open te gooien en elke vorm van grenscontroles af te schaffen. Het was een cruciaal onderdeel van het Goede Vrijdagakkoord dat een einde maakte aan de bloedige Noord-Ierse burgeroorlog. Brexit dreigde echter het vredesproces te ondermijnen met de terugkeer van een harde grens.

Zover zou het niet komen. Londen en Brussel tekenden het Noord-Ierland Protocol, dat een open landgrens garandeert. Het betekent dat Noord-Ierland een aparte status krijgt en deels de handelsregels van de Europese Unie blijft volgen. De douanegrens verschuift nu naar de Ierse Zee, tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië.

Geen importheffingen

In de Noord-Ierse politiek en het bedrijfsleven heerste dan ook opluchting over het kerstakkoord. Een no-dealscenario had op 1 januari geleid tot forse stijgingen van importheffingen op goederen en intensieve douanecontroles in de Noord-Ierse havens. In de handelsdeal is afgesproken dat er geen importheffingen komen op producten, wat een hoop obstakels wegneemt. “Een zinvolle handelsdeal tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie was altijd de beste uitkomst voor Noord-Ierland”, reageerde de Noord-Ierse premier Arlene Foster.

Toch is de handel tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk niet frictieloos. Noord-Ierse bedrijven die zaken doen met het Britse vasteland, krijgen te maken met meer bureaucratie en extra papierwerk. Voor veel ondernemingen is het nog onduidelijk hoe het nieuwe systeem precies uitpakt. “Het is de eerste handelsdeal in de geschiedenis die handel niet minder, maar juist meer ingewikkeld maakt”, zei belangenorganisatie Manufacturing Northern Ireland in een verklaring.

Ook de protestants-unionistische partijen in Noord-Ierland zijn niet onverdeeld blij. Ze steunden het streven om de Europese Unie te verlaten, maar delen niet het enthousiasme van de Britse premier Johnson, die donderdag de handelsdeal jubelend aankondigde. Unionisten willen koste wat het kost bij het Verenigd Koninkrijk blijven. Zij vrezen dat Noord-Ierland met zijn aparte status verder afdrijft van Groot-Brittannië.

“Er is weinig reden om feest te vieren”, zei Steve Aiken, leider van de Ulster Unionist Party. “Over een paar dagen is een grens in de Ierse Zee een feit. Hoe Boris Johnson dit ook gaat spinnen, dit feit kan hij niet verhullen.”

Oproepen tot een referendum

Zo heeft de brexit de broze politieke verhoudingen in Noord-Ierland onder druk gezet. Rijd door de katholieke wijken van de Noord-Ierse steden en je ziet steeds vaker grote posters op de muren van huizen, die oproepen tot een referendum over de hereniging van Noord-Ierland en de republiek Ierland. Katholiek-republikeinse partijen ruiken nu hun kans. Ze denken dat de Ierse hereniging met de brexit een stap dichterbij is gekomen.

“Deze hele brexit-fantasie is een toekomst waarvoor Noord-Ieren niet gekozen hebben”, waarschuwde Colum Eastwood, partijleider van de katholiek-republikeinse SDLP. Hij vraagt zich af hoe lang de unie tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië kan standhouden. “Het wordt tijd voor een eerlijk gesprek. Dat gesprek begint met de waarheid waarin het Verenigd Koninkrijk de ene unie verlaat en een andere unie ter discussie stelt.”

Maar voorzichtig klinkt er ook optimisme. Noord-Ierland blijft onderdeel van het Verenigd Koninkrijk en staat tegelijkertijd met een been in de gemeenschappelijke markt van de EU. “Als ze het slim spelen, kan dit Noord-Ierland enorme voordelen opleveren”, denkt Andy O’Donnell, die met zijn Noord-Ierse bouwonderneming aan beide zijde van de grens opereert. “Britse bedrijven die verhuizen naar Noord-Ierland kunnen min of meer vrijelijk handelen met zowel de Europese Unie als Groot-Brittannië. Dit kan resulteren in extra investeringen in Noord-Ierland.”

Lees ook:

De grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland wordt weer zichtbaar

Ook al is het niet de Brexit maar de pandemie die de grens tussen Noord-Ierland en de republiek Ierland weer zichtbaar maakt, de bewoners in Londonderry zijn er niet gerust op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden