Ethiopische vluchtelingen net over de grens in Soedan zoeken naar een netwerk met hun mobiele telefoons.

InterviewKarline Kleijer

Noodhulpcoördinator in Tigray: ‘Wij zijn geen oplossing, wij redden alleen levens’

Ethiopische vluchtelingen net over de grens in Soedan zoeken naar een netwerk met hun mobiele telefoons.Beeld AP

De noodhulpcoördinator van Artsen zonder Grenzen reisde door Tigray en Soedan en zag een gruwelijk conflict zonder zicht op vrede.

Honger, angst, moedeloosheid en een uitzichtloos bestaan, dat zijn kernwoorden waarmee Karline Kleijer, noodhulpcoördinator van Artsen zonder Grenzen haar tocht van bijna zes weken beschrijft. Ze reisde door het oorlogsgebied Tigray, de noordelijke provincie van Ethiopië, en bezocht de vluchtelingenkampen net over de grens in Soedan.

Mannen uit Tigray lopen een grote kans te worden vermoord en vrouwen om te worden verkracht. Het is de rode draad in haar verhaal. Haar reis begon in de plaats Abdurafi in de zuidelijke Ethiopische deelstaat Amhara, die grenst aan Tigray, daarna ging ze naar Humera aan de grens met Soedan en vervolgde haar weg langs teams en klinieken van Artsen zonder Grenzen naar Shiraro aan de grens met Eritrea. Onderweg deed ze grotere plaatsen aan als Shire, Adwa, Adrigat en Mekele, om vervolgens naar de grenstreek in Soedan af te reizen.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Was het een gevaarlijke reis?

“Als blonde westerling loop ik minder gevaar. Onze lokale mensen lopen risico als er geen westerlingen bij zijn. Onlangs werd een van onze chauffeurs uit Tigray uit de auto getrokken door Ethiopische soldaten en met de kolf van het geweer op zijn hoofd gebeukt. De internationale staf in de auto redde zijn leven en voorkwam dat hij werd vermoord. Erachter reden twee minivans met Tigrayese mannen, die werden eruit gehaald en een voor een geëxecuteerd. Ethiopië was woedend dat wij dit bekend hebben gemaakt. Maar hier kun je als hulporganisatie niet over zwijgen.”

“Het is dus heel erg oppassen hoe je daar opereert. Je moet steeds contact hebben met gewapende groepen die daar rondlopen of het nu Eritrese of Ethiopische soldaten zijn, of de guerrilla’s van de Tigrayese TPLF waartegen wordt gevochten. De strijd wordt weer heftiger en verplaatst zich continu. De bevolking is de dupe. Bewoners uit Tigray worden gezien als handlangers van de guerrilla’s van de TPLF.”

Karline Kleijer, noodhulpcoördinator Artsen zonder Grenzen. Beeld Nina Voordes
Karline Kleijer, noodhulpcoördinator Artsen zonder Grenzen.Beeld Nina Voordes

Wat heeft u het meest getroffen?

“Angst, de heftige angst van mensen die gevlucht zijn en alles kwijt zijn. Een oude man die twee uur een berg afdaalt om zich te laten behandelen in een kliniek van ons, maar sommige van zijn familieleden zijn achtergebleven, te ziek om naar beneden te komen. Deze vluchtelingen hebben daar niets. Hun moedeloosheid raakt je.”

“Zo sprak ik een vrouw die haar kind had verloren en daarna meerdere keren seksueel werd misbruikt door soldaten. Het licht was uit haar ogen, en dat grijpt je aan. Of de vader, met slechts een paar vodden om zijn lijf. Hij vond zijn zoon zwaargewond en vervoerde hem urenlang naar ons ziekenhuis in Shire. De man weet niet wat er met zijn zoon is gebeurd, die kan dat hem ook niet vertellen, want hij ligt in coma. Zijn onmacht is zo treurig.”

Dit soort berichten komen slechts mondjesmaat naar buiten. Waarom?

“Het internet- en het telefoonverkeer werken in Tigray niet meer sinds het geweld begin november vorig jaar uitbrak. Niemand heeft toegang tot sociale media om te vertellen wat hen overkomt. Ze hebben geen stem meer en kunnen hun eigen verhaal niet vertellen. Soms, heel soms, kunnen wij dat doen. Het uitzetten van alle communicatieverbindingen wordt door Ethiopië duidelijk als wapen gebruikt.”

Steeds meer berichten spreken ook over het uithongeren van de bevolking als wapen tegen de Tigrayers. Is dat zo?

“Voedsel blijft een enorm probleem. Mensen roepen dat ze honger, honger en honger hebben. In Shiraro zie je een toename van ondervoede kinderen, dat is een grote zorg. Markten zouden weer open moeten gaan, maar alles is ontwricht. Boeren zijn gevlucht van hun land en hebben de oogsten niet binnen kunnen halen. Maar ik durf niet meteen te zeggen of honger daar als wapen door de Ethiopische troepen wordt ingezet. Honger zag je ook voordat de burgeroorlog begon, het is nu alleen erger.”

Er dreigt nu ook een conflict tussen Ethiopië en Soedan. Wat heeft u daarvan gemerkt?

“Er zijn nu regelmatig gevechten tussen Ethiopische en Soedanese troepen aan de grens. Er zijn circa vijftig tot honderd doden gevallen. Aan beide zijden van de grens zijn inmiddels heel veel soldaten, maar er lijkt met elkaar gesproken te worden om een oorlog daar te vermijden.”

U was ook in Soedan, waar zo’n 70.000 Tigrayers naartoe zijn gevlucht. Is de situatie daar beter?

“De basis is daar: voedsel, schoon drinkwater en tenten, maar geestelijk is het slecht gesteld met die vluchtelingen. Ze hebben zware trauma’s opgelopen, ze hebben stress en grote zorgen over achtergebleven familieleden. Ze willen weten of het veilig is om terug te gaan naar Tigray, maar de ervaring leert dat vluchtelingen vaak pas na vijf of tien jaar terug kunnen.

“Ze zitten in Soedan op een open vlakte. Het regenseizoen nadert en dan staat zo’n tentenkamp dertig centimeter onder water. Het wordt een smerige modderpoel, gewoonweg rampzalig, om depressief van te worden. De Verenigde Naties proberen de tenten nu hoger te zetten. Het is een leven zonder uitzicht.”

Ziet u een oplossing voor het conflict in Tigray?

“Wij zijn geen oplossing. Wij redden alleen levens, we verlichten de pijn. De oplossing moet van de politiek komen. De enige uitweg is een vredesproces. Maar vredesonderhandelingen zijn niet in zicht, zeker niet met de parlementsverkiezingen in Ethiopië die begin juni plaatshebben.”

Troepen in Tigray

Eritrea erkent nu dat het troepen in Tigray heeft die meevechten met het Ethiopische leger. Vooral Eritrese soldaten worden beschuldigd van extreme wreedheden tegen Tigrayers. Ethiopië en Eritrea zeggen dat de Eritrese eenheden uit Tigray worden teruggetrokken, maar daar is nog niets van gebleken.

Lees ook:

Nauwelijks water, voedsel, medicijnen en elektriciteit in verscheurd Tigray. ‘Aan alles is gebrek’.

De stad Shire in het noorden van de Ethiopische provincie Tigray ligt er mistroostig bij sinds de aanval van het legerom het opstandige gebied onder controle te krijgen. “Er zijn geen gebouwen beschadigd tijdens de gevechten, maar de strijd heeft een groot effect op de bevolking.

De burgeroorlog in Tigray begint steeds meer te lijken op de Rwandese genocide.

Een jaar nadat de Ethiopische premier Abiy Ahmed de Nobelprijs voor de vrede ontving, wordt hij mede verantwoordelijk gehouden voor gruwelijke oorlogsmisdaden in de afvallige regio Tigray. ‘Hij kan zelfs medeplichtig zijn aan genocide.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden