Midden-Oosten

Nog nooit kwamen zoveel Arabische ministers in Israël bij elkaar voor een top

Van links naar rechts: de ministers van buitenlandse zaken van Bahrein, Egypte, Israël, de Verenigde Staten, Marokko en de Verenigde Arabische Emiraten.   Beeld AP
Van links naar rechts: de ministers van buitenlandse zaken van Bahrein, Egypte, Israël, de Verenigde Staten, Marokko en de Verenigde Arabische Emiraten.Beeld AP

Meerdere Arabische ministers streken zondag neer in Israël voor een diplomatieke top. Het lijkt het begin van een nieuwe alliantie, en een herschikking van regionale verhoudingen.

Isabel Bolle

Met z’n zessen staan ze keurig op de foto: de ministers van buitenlandse zaken van Bahrein, Egypte, Israël, de Verenigde Staten, Marokko en de Verenigde Arabische Emiraten. Met gekruiste armen en ineengeslagen handen glimlacht de groep richting de camera - alleen de Egyptische minister Sameh Shoukry kijkt een beetje nors. Het persmoment kwam na twee dagen van besprekingen tussen de zes ministers, die voor de gelegenheid bijeen waren gekomen in het Israëlische Sde Boker, een kibboets in de zuidelijke Negev-woestijn.

De ontmoeting is uniek, want nog nooit kwamen zoveel Arabische ministers in Israël bij elkaar voor een dergelijke top. Lange tijd was Israël diplomatiek geïsoleerd van de meeste van zijn Arabische buren - alleen met Egypte en Jordanië onderhoudt het al betrekkingen sinds respectievelijk 1979 en 1994 - maar in de laatste dagen van Donald Trumps presidentschap kwam de diplomatieke toenadering na Amerikaanse bemiddeling plots in een stroomversnelling. Zowel de VAE als Bahrein en Marokko ondertekenden eind 2020 akkoorden met Israël die de diplomatieke banden normaliseerden.

Een nieuwe ‘regionale architectuur’

Het samenkomen in Sde Boker wijst erop dat de Arabische landen naast de economische betrekkingen met Israël ook toekomst zien in een politiek samenwerkingsverband. Dat verband wordt voornamelijk bij elkaar gehouden door een gedeelde vijand: Iran. Alle landen hebben zorgen over zowel het Iraanse nucleaire programma als Irans raketprogramma, en de verreikende invloed die Iran heeft in omringende landen als Syrië, Libanon en Jemen.

Volgens de Israëlische minister van buitenlandse zaken Yair Lapid moeten Israël, Bahrein, Marokko, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten onderdeel worden van een ‘regionale architectuur’, “gebaseerd op vooruitgang, technologie, religieuze tolerantie, en een samenwerking op het gebied van veiligheid en inlichtingen” die tegenwicht moet gaan bieden aan Iran. Het idee is dat de landen vanaf nu elk jaar bijeen zullen komen.

De ministers kwamen zondag al bijeen voor de tweedaagse top.  Beeld ANP / EPA
De ministers kwamen zondag al bijeen voor de tweedaagse top.Beeld ANP / EPA

De Israëlische en Arabische ministers konden zich de afgelopen twee dagen ook vinden in het gezamenlijke gevoel dat de Amerikanen hun zorgen over Iran niet serieus genoeg nemen. De VS en Iran zitten in de laatste fase van de onderhandelingen rondom een hernieuwd nucleair akkoord, en in Israël en de Golfstaten wordt er gevreesd dat de deal te soft zal zijn en er niet in zal slagen de Iraanse invloed in de regio voldoende in te perken.

Na afloop van de top lieten alle ministers zich positief uit over deze eerste ontmoeting, met name de minister Abdullah bin Zayed Al Nahyan van de VAE. “Israël is al erg lang onderdeel van deze regio, maar we kenden elkaar niet. Dus nu is het tijd om bij te praten en te bouwen aan een sterke relatie”, concludeerde Al Nahyan na afloop.

Rek in Palestina-standpunt

De blije woorden van de Arabische ministers zijn een steek voor de Palestijnen, die niet betrokken zijn bij de bijeenkomst. Lange tijd hielden Arabische leiders vast aan de belofte de diplomatieke banden met Israël pas aan te halen als de Palestijnen niet langer onder een Israëlische bezetting zouden leven, maar uit de akkoorden van de laatste jaren is gebleken dat er enige rek in dit standpunt zit. In een reactie op de top beschuldigt de Palestijnse Autoriteit Israël ervan misbruik te maken van ‘de Arabische bezorgdheid en angst’ voor Iran om zo de aandacht af te leiden van de Palestijnse zaak.

De Israëlische minister van buitenlandse zaken Yair Lapid (l) en zijn Amerikaanse collega Antony Blinken (r) bezochten het graf van David Ben-Gurion, en plaatsten er kleine steentjes op als teken van respect. Beeld AFP
De Israëlische minister van buitenlandse zaken Yair Lapid (l) en zijn Amerikaanse collega Antony Blinken (r) bezochten het graf van David Ben-Gurion, en plaatsten er kleine steentjes op als teken van respect.Beeld AFP

Hoewel Bahrein, Marokko, de VAE en Egypte de banden met Israël verder aanhalen, lijken ze de Palestijnse zaak nog wel in het achterhoofd te hebben, al is het symbolisch. De ministers kwamen niet bijeen in Jeruzalem; de status van de stad is nog altijd een gevoelig punt. De Arabische ministers steunen de Palestijnse wens dat Oost-Jeruzalem de hoofdstad zal zijn van een toekomstige Palestijnse staat, terwijl Israël daarentegen heel Jeruzalem als eigen grondgebied claimt.

Niet dat Sde Boker geheel onomstreden is: aan de rand van het plaatsje ligt het graf van David Ben-Gurion, die Israël in 1948 als onafhankelijk verklaarde en de eerste premier van het land werd - voor Palestijnen het begin van de Nakba, oftewel de ‘catastrofe’. Lapid bracht maandag samen met de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken een bezoek aan het graf van Ben-Gurion, zonder de Arabische ministers. Die lieten weten andere verplichtingen te hebben.

Lees ook:

De Palestijnen voelen zich verraden door de VAE, maar een deal met Israël was al lang in de maak

De Palestijnen voelen zich in de steek gelaten door de Verenigde Arabische Emiraten, nu de Golfstaat diplomatieke banden aanknoopt met Israël. Maar een deal tussen Israël en de VAE zat er al heel lang aan te komen.

De steun voor de Palestijnse zaak is ineens niet meer zo vanzelfsprekend voor Arabische landen

Steun voor de Palestijnse zaak was altijd een onderwerp waarin Arabische landen zich gezamenlijk konden vinden. Maar die steun is niet meer zo eensgezind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden