Wit-Rusland

Nobelprijswinnares Aleksijevitsj moet zich verantwoorden voor justitie Wit-Rusland. ‘Ze doen dit om angst aan te jagen’

De Wit-Russische schrijfster Svetlana Aleksijevitsj in 2015 vlak nadat zij de Nobelprijs voor de literatuur won.Beeld EPA

De repressie jegens prominente oppositieleden in Wit-Rusland neemt toe. Woensdag moet ook de Wit-Russische Nobelprijswinnares Svetlana Aleksijevitsj zich verantwoorden voor justitie.

Twee prominente oppositieleden zitten al in de gevangenis. Woensdag moet ook schrijver Svetlana Aleksijevitsj (72) zich melden bij het Openbaar Ministerie in Minsk. De winnares van de Nobelprijs voor de literatuur in 2015 is opgeroepen als ‘getuige’ in een strafrechtelijk onderzoek naar de zogeheten coördinatieraad van de oppositie, waarvan ze mede-bestuurslid is.

De coördinatieraad werd vorige week opgericht door Svetlana Tichanovskaja, die vanuit buurland Litouwen de oppositie richting geeft. De doelstelling van de raad is ‘bij te dragen aan een vreedzame machtsoverdracht en nieuwe verkiezingen mogelijk te maken’. Naast Aleksijevitsj is voormalig minister Pavel Latoesjko lid van het zevenkoppige bestuur, alsmede Maria Kolesnikova, een opposante die geregeld als protestleider optreedt op straat.

De demonstranten weten wel waarom Svetlana Aleksijevitsj moet komen opdraven. “Ze doen dit om angst aan te jagen”, zegt Daria Vasjkevitsj, inwoonster van Minsk die geregeld meedoet aan de protesten. “En dat terwijl ze niets illegaals doen.”

Zoals veel Wit-Russen is ze een fervent lezer van de Nobelprijswinnares, wier boeken ‘Wij houden van Tsjernobyl’ en ‘Het einde van de rode mens’ ook in Nederland verkrijgbaar zijn. De deelname van Aleksijevitsj aan de oppositiebeweging is belangrijk, vindt ze. “Zo geeft ze de raad een hoop gewicht. Ze is een persoon met status, en internationaal bekend.”

Dorst naar eerlijkheid

De Wit-Russische justitie is vanaf het begin fel gekant tegen de coördinatieraad. De strafzaak werd begonnen wegens ‘een poging tot grijpen van de macht en het schaden van de nationale veiligheid’, zoals de verdenking luidt. Dinsdag verklaarde het Constitutionele Hof de raad ‘ongrondwettelijk’; op dezelfde dag werden twee bestuursleden, een stakingsleider en een rechterhand van Tichanovskaja, veroordeeld tot tien dagen cel.

Hoewel Aleksijevitsj zich in de media niet uitlaat over haar betrokkenheid bij de raad, noch over de strafzaak, is duidelijk waar ze staat. In een interview met RFE/RL op 12 augustus verklaart ze dat president Loekasjenko ‘absoluut zeker’ de verkiezingen verloren heeft. Oppositieleidster Tichanovskaja noemt ze ‘een symbool van verandering, van dorst naar eerlijkheid’. “Ze heeft onze waardigheid hooggehouden”, sprak ze.

Bij de effectiviteit van de coördinatieraad zijn vraagtekens te stellen. “We weten dat president Loekasjenko niets wil weten van een dialoog met wie dan ook”, zegt demonstrant Vasjkevitsj. “Maar ze doen wat ze kunnen.”

Een permanente sfeer van leugens

Zoals Aleksijevitsj in haar boeken ‘de waarheid’ schrijft over de Sovjettijd, is de behoefte daaraan onder Loekasjenko net zo groot. “We leven in een permanente sfeer van leugens.”

Ze wijst op de tientallen vermisten na het politiegeweld dat plaatsvond na de presidentsverkiezingen op 9 augustus. Daarbij kwamen zeker zes mensen om het leven, waarna voor nabestaanden elk rechtsproces ontbreekt. “Zij zijn alle zes vaders van kinderen.”

Aleksijevitsj, die vanaf het jaar 2000 als banneling buiten Wit-Rusland leefde maar in 2011 terugkeerde, omschrijft in het interview met RFE/RL het geweld van de oproerpolitie als een ‘onmenselijke, satanische furie’. Ook kwam ze met een oproep aan president Aleksandr Loekasjenko. “Vertrek voordat het te laat is. Niemand wil bloed. Jij wilt alleen macht. En voor jouw verlangen naar macht is bloedvergieten vereist.”

Lees ook:

Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de Wit-Russische protesten, maar Loekasjenko onderschat hun invloed

Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de protesten in Wit-Rusland. Bijzonder in een land met een macholeider als Aleksandr Loekasjenko. De afgelopen weken wisten ze het geweld van straat te verbannen. ‘Politiek kan ook eerlijk, open en warm zijn, in plaats van mannelijk en wreed.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden