Verkiezingen

Nipt verlies voor miljardair-premier van Tsjechië, oppositie wil regering gaan vormen

De Tsjechische premier Andrej Babis spreekt zijn partijgenoten toe, vlak na het bekendmaken van de uitslag.  Beeld EPA
De Tsjechische premier Andrej Babis spreekt zijn partijgenoten toe, vlak na het bekendmaken van de uitslag.Beeld EPA

De oppositie heeft een meerderheid behaald in de Tsjechische verkiezingen. Toch mag premier Babis als eerste een poging doen in de formatie.

Niet de rechts-populistische premier Andrej Babis, niet de liberaal-progressieve piratenpartij, maar Spolu mag zich winnaar noemen van de parlementsverkiezingen in Tsjechië. Het samenwerkingsverband van drie centrumrechtse partijen – Spolu is Tsjechisch voor ‘Samen’ – kreeg dit weekeinde 27,79 procent van de stemmen. De piraten die met de burgemeesterspartij één kieslijst vormen en de felste oppositie tegen premier Babis voerden, behaalden 15,62 procent.

Spolu en de Piraten/Burgemeesters beschikken samen over een meerderheid van 108 zetels in het tweehonderdkoppige parlement. Ze lieten direct na de uitslag weten een regering te willen vormen.

Dat zou betekenen dat Tsjechië minder problematisch wordt binnen de EU. De relatie met Brussel staat onder druk door de belangenverstrengeling van miljardair-premier Babis. Zijn conglomeraat Agrofert streek miljoenen euro’s EU-steun op. Bovendien hangt hem een rechtszaak boven het hoofd wegens frauderen met Europees geld.

Meeste potentiële coalitiepartners van Babis deden het slecht

Babis’ partij ANO behaalde, met iets minder stemmen dan Spolu, wel net de meeste zetels. Dankzij het kiesstelsel, dat deels berust op districten, heeft ANO één zetel meer. Babis’ potentiële coalitiepartners, de sociaaldemocraten en de nieuwe law-and-order-partij Prisaha (De Eed) kwamen niet over de 5-procentsdrempel. Ook de communisten, die Babis de afgelopen jaren gedoogsteun verleenden, keren niet terug in het parlement. De nationalistische SPD haalde twintig zetels, maar dat is niet genoeg om Babis aan een meerderheid te helpen.

De meerderheid van pro-Europese, centrumrechtse partijen zou in principe snel een nieuwe regering kunnen vormen, maar president Milos Zeman zei al voor de verkiezingen dat hij de formatieopdracht aan premier Babis geeft. De 77-jarige president, die eerder met zijn gezondheid kwakkelde, belandde gisteren op de intensive care met niet bekendgemaakte klachten.

“Als de president instemt, zal ik de formatie leiden”, verklaarde premier Babis. Maar volgens politicoloog Eva Lebedova zal hij in die missie niet slagen. “Het is waarschijnlijk dat de oppositie een nieuwe regering gaat vormen. De president kan dat nog wel vertragen”, zegt ze na het bekend worden van de uitslag.

‘Democratische waarden waren inzet verkiezingen’

Een paar dagen voor de stembusgang legde Lebedova aan de Universiteit van Olomouc uit hoe belangrijk deze verkiezingen voor Europa zijn. “De inzet van deze verkiezingen zijn democratische waarden.” Babis is volgens haar de afgelopen jaren steeds meer gaan lijken op de Hongaarse premier Viktor Orbán en de Poolse leider Jaroslaw Kaczynski. “Het is een combinatie van autocratische regeerstijl, het concentreren van macht en verdeel-en-heerspopulisme.”

Dat laatste is met het verhogen van pensioenen vooral gericht op de oude generatie, die moeite heeft met de snelle veranderingen sinds de val van het communisme. “Meer dan 40 procent van Babis’ electoraat bestaat uit gepensioneerden.”

Hoewel de uitslag mag worden gezien als overwinning voor pro-Europese, democratische partijen, is het probleem in de samenleving niet verdwenen, benadrukt Lebedova: “Nog steeds heeft ongeveer de helft van het electoraat op populistische partijen gestemd. Dat is vergelijkbaar met Polen en Hongarije.”

Lees ook:

Hij is verstrikt in de schandalen, en toch staat premier Babis, de ‘Tsjechische Trump’, op winst

Tsjechië heeft gekozen. Premier Andrej Babis is verstrikt in financiële schandalen, maar toch leek de ‘Tsjechische Trump’ er goed voor te staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden