Corruptie

Nigeria lijkt langzaam uiteen te vallen. ‘De overheid is steeds minder in staat zijn burgers te beschermen’

Uitgebrande auto's voor het aangevallen politiehoofdkwartier in Owerri in Nigeria.  Beeld AP
Uitgebrande auto's voor het aangevallen politiehoofdkwartier in Owerri in Nigeria.Beeld AP

Gewelddadige criminele netwerken en corrupte politici versterken hun greep op Nigeria. Brengen zij ook de eenheid van het land in gevaar?

Nigeria, met ruim 200 miljoen inwoners in 36 deelstaten, lijkt langzaam uiteen te vallen, met een federale macht die steeds zwakker wordt. De in Nigeria gezaghebbende katholieke bisschoppenconferentie sloeg hierover vorige maand alarm.

Ook Matthew Page, analist bij Chatham House, een gerenommeerde Britse denktank over internationale zaken, ziet de veiligheid en stabiliteit in Nigeria de laatste jaren afnemen. Page was voorheen verbonden aan verschillende Amerikaanse militaire inlichtingendiensten met focus op Nigeria, waar hij vaak kwam.

1800 gevangenen ontsnapten

“De overheid is steeds minder in staat zijn burgers te beschermen en de wet te handhaven in Nigeria”, zegt Page naar aanleiding van een aanval op de gevangenis van Owerri in de zuidoostelijke deelstaat Imo, waarbij vorig weekend ruim 1800 gevangenen wisten te ontsnappen. Ook het politiehoofdkwartier in de stad, in het hart van het vroegere Biafra, werd aangevallen.

Dit soort geweld in Biafra ligt gevoelig vanwege de geschiedenis van de regio – vijftig jaar geleden kwamen bij een jaren durende afscheidingsoorlog een miljoen leden van de Igbostam om en eiste een grote hongersnood de aandacht van de wereld op.

President Muhammadu Buhari van Nigeria was er als de kippen bij om met een beschuldigende vinger naar de bevrijdingsbeweging voor Biafra, de ESN, te wijzen. Eind vorig jaar richtte de Biafraanse politieke afscheidingsbeweging IBOP de ESN als eigen paramilitaire tak op. In de eerste maanden van dit jaar kwam het al diverse keren tot gewelddadige confrontaties met het Nigeriaanse leger en de politie waarbij doden vielen.

‘De president maskeert de instabiliteit’

Maar de ESN ontkent nu iets met de aanvallen te maken te hebben, en ook Page meent dat de ontsnapping niet is georganiseerd door de bevrijdingsbeweging, maar eerder door lokale bendes, die eigen kornuiten wilden bevrijden. “President Buhari grijpt de uitbraak aan om de oppositie de schuld in de schoenen te schuiven en de instabiliteit in de regio te maskeren”, legt Page uit.

Hij gelooft niet dat Biafra weer naar onafhankelijkheid streeft. “In de chaos van Nigeria probeert iedereen zijn machtspositie te vergroten en daarmee geld te verdienen, ook de ESN”, concludeert hij nuchter over de telefoon. “Tegelijkertijd raakt de Imo-deelstaat steeds meer in de greep van criminele bendes, met nogal eens een politicus als de leider ervan. De federale regering heeft er nauwelijks grip op.”

Hetzelfde gebeurt in noordelijke deelstaten als Adamawa, Borno, Yobe, Katsina, Kaduna, Zamfara en Niger. De jihadistische terreurorganisatie Boko Haram en gevaarlijke bendes terroriseren de bevolking met moorden, verkrachtingen, afpersingen, plunderingen en ontvoeringen. De afgelopen maanden werden gekenmerkt door massa-ontvoeringen van schoolkinderen. Toen ze vrijkwamen wachtten hen ceremoniële ontvangsten bij gouverneurs van betrokken deelstaten, ook al hadden die weinig moeite gedaan voor hun vrijlating.

“In de hoofdstad van Nigeria, Abuja, is de federale regering de baas, maar haar gezag in de rest van het land is beperkt. In de hoofdstad Maiduguri van deelstaat Borno heeft de gouverneur nog wel wat te zeggen. De rest van het gebied is een no-go-area waar anderen de dienst uitmaken.” In Borno is dat Boko Haram, in andere noordelijke deelstaten zijn (jihadistische) bendes de baas buiten de provinciehoofdsteden.

Matthew Page is senior analist bij de Britse denktank Chatham House. De elite in Nigeria heeft financieel baat bij onrust in het land, stelt hij. Beeld
Matthew Page is senior analist bij de Britse denktank Chatham House. De elite in Nigeria heeft financieel baat bij onrust in het land, stelt hij.

“Ik zie Nigeria dit probleem niet oplossen”, zegt Page. De oorzaak ligt in de profijtelijkheid van deze conflicten. “Hoeveel staat er op de begroting voor veiligheid en de strijd tegen Boko Haram en bendes? Tegelijkertijd profiteert iedereen in die keten van die geldstroom en verdwijnt een groot deel ervan in de zakken van bestuurders, politici, topambtenaren, hoge officieren in het leger en bij de politie in die noordelijke deelstaten. Ze hebben er belang bij dat de conflicten doorgaan, want dan blijft het geld komen. De bevolking is de dupe.”

In het zuidwesten van Nigeria hebben zes deelstaten gezamenlijk een regionale paramilitaire veiligheidsdienst opgezet onder de naam Operatie Amotekun (luipaard, red.) om te jagen op bendes. “Door de onmacht of onwil van de federale regering verliest zij de greep op die regio’s en lokale overheden”, zegt Page.

‘Het echte probleem is de elite’

Hij ziet ook een duidelijke oorzaak voor de problemen in Nigeria. “En dat zijn niet conflicten tussen christenen en moslims, spanningen tussen etnische groepen of confrontaties tussen boeren en herders, nee het echte probleem is de politieke elite.” De bovenklasse blokkeert elke ontwikkeling of bestrijding van criminaliteit.

“Hun enige doel is hun macht te continueren en de rijkdom, lees: olie-inkomsten, van de staat te confisqueren. Politici staan nogal eens aan het hoofd van criminele netwerken die met geweld de belangen van die politicus, vooral tijdens verkiezingen, veiligstellen. Je hoort politici bij verkiezingen nauwelijks over hun visie.”

Maar het uiteenvallen van Nigeria ziet Page niet gauw gebeuren. De politieke elite danst samen bovenop de vulkaan, maar uiteindelijk is een echte eruptie niet wenselijk, dat druist in tegen hun financiële belangen. “Bovendien is geen enkele deelstaat sterk genoeg om onafhankelijk te worden.”

Lees ook:

Hoe de hereniging van ontvoerde Nigeriaanse meisjes met hun ouders uitliep op een slagveld.

Wat een gelukkige hereniging had moeten worden van 317 ontvoerde schoolmeisjes met hun ouders in de Zamfara-deelstaat in Nigeria, liep deze week uit op een drama waarbij een dode en twee zwaargewonden vielen door kogels van politie en militairen.

Jarenlange ontvoering was ‘eigenlijk toeval’, maar zo rebelleerden de Chibok-meisjes tegen Boko Haram

Aan de hand van dagboekfragmenten reconstrueren twee Amerikaanse journalisten in hun Bring Back Our Girls de ontvoering van 267 Nigeriaanse schoolmeisjes. De enorme media-aandacht betekende een ommekeer in het Nigeriaanse conflict met de jihadisten van Boko Haram.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden