Bevolkingsgroei

Nieuwe driekinderenpolitiek moet Chinese vergrijzing opvangen, maar dan moeten de burgers wel meewerken

Twee moeders met hun kind in een park in Peking Beeld AFP
Twee moeders met hun kind in een park in PekingBeeld AFP

Chinese ouders mogen binnenkort drie kinderen krijgen. Gaat dat zorgen voor de golf aan nieuwe geboorten die het land zo hard nodig heeft?

Decennialang een ijzeren greep houden op de gezinsplanning en dan wat versoepelen, terwijl de staat toch de controle houdt. Met die benadering hoopt China de ernstige vergrijzing die het land te wachten staat te verzachten. Maar succes lijkt niet verzekerd. Demografen en burgers op sociale media reageren sceptisch op de nieuwe regel dat alle Chinezen voortaan drie kinderen mogen krijgen.

‘Maatregelen om de vergrijzing actief aan te pakken’ zijn maandag aangenomen door het politbureau onder leiding van president Xi Jinping, zo melden Chinese staatsmedia. Ouders toestaan drie kinderen te krijgen, moet helpen ‘China’s bevolkingsstructuur te verbeteren’.

De eenkindpolitiek, landelijk ingevoerd in 1980, heeft volgens de Chinese overheid het aantal geboorten sinds die tijd met 400 miljoen beperkt. Een belangrijker effect is waarschijnlijk psychologisch geweest: het krijgen van kinderen is tientallen jaren lang voorgesteld als iets problematisch, met soms harde straffen achter de hand. Het gebruik van voorbehoedmiddelen is heel normaal en abortus is geen taboe meer.

China werd ondertussen rijker, een ontwikkeling die in bijna alle landen ter wereld heeft gezorgd voor lagere geboortecijfers. De betere gezondheidszorg zorgde voor een daling van de kindersterfte en ook voor een sterk gestegen levensverwachting. Tegenover al die ouderen zijn straks veel jongere werkenden nodig om pensioenen en zorgkosten te betalen. “Dit is een langetermijnbom”, zegt econoom Liang Jianzhang van de Peking Universiteit in The New York Times. China kent nauwelijks immigratie, iets wat in veel westerse landen de bevolking op peil houdt.

Het geboortecijfer daalt alleen maar

Peking hoopt dat veel Chinese ouders nu opgelucht ademhalen en plannen maken voor een tweede of derde kind. Maar daar ziet het bepaald niet naar uit. Het geboortecijfer in China is de afgelopen jaren alleen maar gedaald, naar inmiddels 1,3 kind per vrouw, ook al zijn twee kinderen toegestaan sinds 2015. Om de bevolking van een land stabiel te houden is 2,1 kind per vrouw nodig. Vorig jaar werden in China twaalf miljoen kinderen geboren, het laagste aantal sinds 1961, toen het land in de greep was van een dramatische hongersnood.

Het lijkt erop dat het voor Chinezen inmiddels normaal is geworden om één kind te krijgen, misschien twee of juist helemaal geen. Die laatste keuze wordt vooral door veel jonge vrouwen geuit op sociale media. Ze maken carrière, hebben het economisch goed en kunnen niet altijd een geschikte partner vinden – ook omdat de traditionele rolpatronen in China nog altijd sterk aanwezig zijn. Vrouwen worden geacht voor kinderen en het huishouden te zorgen, al werken ze meer dan veertig uur per week.

De Chinese staat blijft daarbij hangen in ouderwets denken. Na versoepeling van het eenkindbeleid in 2015 is de boodschap nu: oké, drie dan, voor de toekomst van het land. Voor veel Chinezen blijft dit een vorm van irritante bemoeienis met keuzes waar de overheid niets mee te maken zou moeten hebben.

De overheid focust op vergrijzing, niet op keuzevrijheid

De herinnering aan harde sterilisatiecampagnes, gedwongen en soms heel late abortussen is nog levendig. Bovendien klinkt in de overheidscommunicatie ook nu weer de noodzaak om iets te doen aan de vergrijzing, meer dan de wens om mensen keuzevrijheid te geven.

Gao Bing, een 27-jarige loterijverkoper in Qingdao, heeft zijn leven te danken aan het feit dat zijn moeder zijn geboorte verborgen wist te houden voor de autoriteiten, vertelt hij in The New York Times. Hij is niet te spreken over het nieuwe beleid. “Om eerlijk te zijn: toen ik de aankondiging zag, was ik behoorlijk boos. Ik denk dat het de overheid ontbreekt aan een menselijke houding als het om vruchtbaarheid gaat.”

Zo lijkt de kans klein dat China erin slaagt het kindertal snel omhoog te krijgen. Andere landen in de regio, zoals Zuid-Korea en Japan, kennen ook lage geboortecijfers. De overheden in die landen proberen wel nieuw beleid te voeren als het gaat om kinderopvang en toeslagen, maar zonder veel succes. Peking heeft ook plannen in die richting aangekondigd, maar geen details bekendgemaakt.

Lees ook:

Trouwen en kinderen krijgen? Jonge Chinezen hebben tabak van de verwachtingen van hun ouders

Chinezen weten wat hun ouders van hen verwachten. Maar zo langzamerhand hebben ze daar genoeg van. De grote steden – als altijd – voorop.

Voor een tweede kind hebben Chinezen amper nog puf

Lange tijd gold in China een strikte eenkindpolitiek, inmiddels wil de overheid juist graag meer nageslacht. En nu zien ouders dat niet meer zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden