EU-begroting

Nieuw EU-begrotingsvoorstel Charles Michel, zijn de ‘zuinige vier’ tevreden?

Premier Mark Rutte donderdagavond na afloop van een gesprek met bondskanselier Angela Merkel in het Bundeskanzleramt in Berlijn.Beeld ANP

‘EU-president’ Charles Michel schaaft iets af van de meerjarenbegroting, maar het corona-herstelfonds blijft op 750 miljard staan. Nieuw is een brexit-reservefonds van 5 miljard euro.

Charles Michel zal zich dezer dagen voelen als een koorddanser die de overkant moet zien te bereiken terwijl hij wordt gehinderd door 27 schreeuwende toeschouwers. Vrijdag presenteerde de voorzitter van de Europese Raad zijn langverwachte, nieuwe voorstel voor de EU-meerjarenbegroting (2021-2027), aangevuld met een zo mogelijk nog controversiëler corona-herstelfonds. Alle 27 EU-landen zullen uiteindelijk moeten instemmen met dit pakket, en dat lijkt nog steeds een onmogelijke klus.

Nadat hij alle regeringsleiders de afgelopen weken nog eens apart heeft aangehoord over hun bezwaren en verlangens, hoopt Michel met zijn nieuwe voorstel voor iedereen wat snoepgoed in de tas te hebben. De grootste vraag is of de ‘zuinige vier’ (Nederland, Denemarken, Oostenrijk en Zweden) genoegen nemen met dit pakket, dat qua omvang weinig afwijkt van eerdere voorstellen. 

Volgende week vrijdag en zaterdag (en misschien ook zondag) zijn de 27 regeringsleiders in Brussel voor hun eerste fysieke bijeenkomst sinds februari. Ook die top ging over de begroting, en die mislukte faliekant. “Ik weet dat we op de komende top moeilijke discussies zullen hebben”, aldus Michel. “Maar ik reken op politieke moed.”

Tegemoetkomingen voor de zuinige vier

Voor de zuinige vier heeft de Belgische ‘EU-president’ een paar tegemoetkomingen ingebouwd. De belangrijkste is dat al deze nettobetalers (landen die meer bijdragen aan de begroting dan ze eruit terugkrijgen) hun bestaande kortingen op de EU-afdrachten mogen houden. Dat geldt ook voor Duitsland, de grootste nettobetaler. Berlijn, dat zich in deze kwestie stil heeft gehouden, profiteert in die zin dus van de inspanningen van de zuinige vier.

Voor Nederland gaat het om een bedrag van 1 à 1,5 miljard euro per jaar. Dit kortingensysteem is er ooit gekomen in het spoor van de grote ‘rebate’ die het Verenigd Koninkrijk onder premier Thatcher had afgedwongen. Voor Nederland was behoud ervan, ondanks de brexit, de hardste eis.

Ten tweede is de reguliere EU-begroting in Michels voorstel iets afgeslankt, wat ook een wens van de zuinige landen was. Veel gaat er niet vanaf: de 1100 miljard uit het voorstel van de Europese Commissie is 1074 miljard geworden, uitgesmeerd over zeven jaar. De omvang van het corona-herstelfonds blijft met 750 miljard echter gelijk aan het commissievoorstel, en ook de verdeling blijft dezelfde: 500 miljard aan subsidies, 250 miljard aan leningen. De zuinige vier zien het liefst alleen leningen.

De grootste nieuwigheid die Michel uit de mouw schudde, en die mede bedoeld is om Den Haag te plezieren, is een extra brexit-reservefonds van 5 miljard euro. Dat geld wordt over een paar jaar verdeeld over de sectoren, regio’s en landen die het meest worden getroffen door het Britse vertrek uit de EU. Dat zullen vooral Ierland, Nederland en België zijn.

Verdeelsleutel van het coronafonds

Er blijven echter nog genoeg onderdelen over waarop de top volgende week kan stranden. Zo oogstte het commissievoorstel voor het coronafonds brede kritiek op het punt van de verdeelsleutel per land. Onder meer Polen, dat lang niet zo zwaar door de Covid-19-pandemie is getroffen als andere landen, kreeg daarin relatief veel geld. Dat komt doordat de commissie – zo luidde de kritiek – criteria gebruikt die losstaan van de coronacrisis, zoals de werkloosheid in de jaren 2015-2019.

Michels voorstel past daar een mouw aan door 30 procent van deze pot geld nog even vast te houden tot 2023. Tegen die tijd wordt niet gekeken naar oude werkloosheidscijfers, maar naar de economische neergang in de jaren 2020 en 2021.

Maar een van de zwaarste discussies, en zeker de meest principiële, gaat over het verband tussen uitbetalingen uit de meerjarenbegroting en het coronafonds enerzijds en respect voor de rechtsstaat anderzijds.

Dat verband komt er, maar de vraag is hoe sterk. Het voorstel van Michel lijkt tegemoet te komen aan de wensen van onder meer Polen en Hongarije. Als de Europese Commissie straks voorstelt om de geldkraan naar een bepaald land dicht te draaien, dan moet een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten daarmee instemmen. In het strengere voorstel van de commissie moest die meerderheid er juist zijn om het voorstel tegen te houden. Dat laatste zou het voor het eventueel te bestraffen land moeilijker maken om de maatregel met medestanders te blokkeren.

Nog geen inhoudelijke reactie

De eerste Nederlandse reactie op het gehele pakket is voorzichtig. “We analyseren de voorstellen”, zegt een woordvoerder in Brussel. “Nu volgt nog geen inhoudelijke reactie.” Het kabinet zet die reactie volgende week in een brief aan de Tweede Kamer, in de aanloop naar de EU-top. “Intussen zijn er intensieve contacten met andere Europese hoofdsteden om de Nederlandse inzet te bepleiten.”

Donderdag sprak premier Rutte in Berlijn met bondskanselier Merkel. Vrijdagavond ontvangt hij de Italiaanse premier Conte in Den Haag. Daar zullen maandag de Spaanse premier Sánchez en diens Portugese ambtgenoot Costa op bezoek komen.

Lees ook:
Merkel waarschuwt EU voor ‘terugkeer van nationalisme’

De eerste buitenlandse reis van de Duitse bondskanselier sinds het begin van de pandemie voerde haar deze week naar het Europees Parlement in Brussel.

Rutte: Haastige spoed is zelden goed

Waar de meeste EU-leiders deze maand een akkoord over de begroting en het coronaherstelfonds willen, trekt de VVD-premier die urgentie laconiek in twijfel. ‘We richten ons liever op de inhoud.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden