Aukus

Nieuw defensiepact tegen China zet kwaad bloed

De Australische premier Scott Morrison (midden) bij de aankondiging van Aukus, met links zijn Britse collega Boris Johnson en rechts de Amerikaanse president Joe Biden.  Beeld EPA
De Australische premier Scott Morrison (midden) bij de aankondiging van Aukus, met links zijn Britse collega Boris Johnson en rechts de Amerikaanse president Joe Biden.Beeld EPA

Amerikanen, Britten en Australiërs sluiten een nieuwe militaire overeenkomst. China reageert furieus, net als Frankrijk.

Nee, China werd helemaal niet genoemd in de aankondiging van het nieuwe militaire samenwerkingsverband Aukus. De Amerikaanse president Joe Biden, de Britse premier Boris Johnson en zijn Australische collega Scott Morrison vermeden de naam van dat land zorgvuldig, in hun gezamenlijke online persconferentie woensdagavond.

Maar uit alles blijkt dat het nieuwe pact een gemeenschappelijk antwoord is op de opkomende wereldmacht China. Aukus past in de Amerikaanse aanpak van de ‘strategische concurrent’ in Oost-Azië. Biden sluit hiermee aan bij zijn voorganger Donald Trump, maar hij wil dat wel doen in samenwerking met andere landen.

Australië gaat kernonderzeeërs bouwen

De VS zijn bezorgd over de militaire opbouw in China, met name van de marine. Peking legt claims op betwiste eilandjes in de Zuid-Chinese Zee en uit bovendien geregeld dreigementen in de richting van Taiwan. De Taiwanese minister van buitenlandse zaken Joseph Wu waarschuwde vorige maand in deze krant voor een Chinese invasie in zijn land.

Grote woorden werden niet geschuwd bij de aankondiging van Aukus. ‘De toekomst van onze drie landen en zelfs van de wereld hangt af van een vrije en open ‘Indo-Pacific’’, aldus Biden, met een verwijzing naar het gebied rond de Indische en de Stille Oceaan.

In de aankondiging is sprake van samenwerking op het gebied van kunstmatige intelligentie en kwantumtechnologie, maar de meest concrete aankondiging ging over kernonderzeeërs. Die zijn dan ook uitermate geschikt om zo’n groot maritiem gebied te controleren. Het is de bedoeling dat Australië deze schepen de komende jaren zelf gaat bouwen, met Amerikaanse technologie en Britse hulp.

‘Dit gaat zo niet tussen bondgenoten’

Het gaat hierbij uitdrukkelijk niet om atoomwapens, maar om onderzeeërs die worden voortgedreven door een kleine kerncentrale. Dat maakt ze veel sneller en krachtiger dan schepen die op diesel varen. Ze kunnen in korte tijd grote afstanden afleggen en – uitgerust met torpedo’s en raketten – onverwacht toeslaan.

Dat de VS deze technologie delen is bijzonder, dat deden ze eerder alleen met het Verenigd Koninkrijk. De drie bondgenoten riskeren wel een verwijdering met Frankrijk, dat in 2016 een miljardencontract sloot met Australië voor de levering van conventionele onderzeeërs. Die megadeal is nu ineens van tafel geveegd.

“Deze botte, eenzijdige en onvoorspelbare beslissing herinnert me sterk aan wat de heer Trump deed”, zei de Franse minister van buitenlandse zaken Jean-Yves Le Drian donderdag op radiozender Franceinfo. “Ik ben boos en teleurgesteld. Dit gaat zo niet tussen bondgenoten.”

Niet welkom in Nieuw-Zeelandse wateren

In China is de aankondiging van Biden, Johnson en Morrison nog harder aangekomen. De Chinese ambassadeur in Washington hekelt de ‘Koude-Oorlogsmentaliteit’ die uit de plannen spreekt. Volgens het ministerie van buitenlandse zaken is het drietal bezig ‘de regionale vrede en stabiliteit ernstig te beschadigen’. In een lang telefoongesprek met de Chinese leider Xi Jinping, vorige week, had Biden volgens ingewijden niets aangekondigd.

Ook bondgenoten in de regio, zoals Japan en Nieuw-Zeeland, zijn buiten de nieuwe plannen gehouden. Nieuw-Zeeland is niet gevraagd om mee te doen, aldus premier Jacinda Ardern. Ze voegde er direct aan toe dat de Australische kernonderzeeërs straks niet welkom zijn in Nieuw-Zeelandse wateren.

De Amerikanen, Britten en Australiërs hebben er dus voor gekozen om iets nieuws te beginnen, buiten de bestaande samenwerkingsverbanden (zie kader). Ze hebben hun boodschap bovendien stevig in de verf gezet. Wat alleen een Amerikaans-Australische deal over onderzeeërs had kunnen zijn, werd een nieuw pact met de Britten erbij.

De drie hebben op de koop toe genomen dat niet iedereen blij zou zijn met hun plannen. In het geval van Frankrijk is dat onhandig, want deze Navo-bondgenoot speelt een belangrijke rol in de Indo-Pacific, met marinebases op overzeese gebiedsdelen in Nieuw-Caledonië en Polynesië. Frankrijk behoort ook tot de selecte groep landen met kernonderzeeërs en een nucleair aangedreven vliegdekschip.

Militaire samenwerking in de Indo-Pacific

- Quad: strategisch overleg tussen de VS, Australië, India en Japan, dat zich de laatste tijd ook meer op militair terrein begeeft. Komt volgende week bijeen in Washington.

- Five Eyes: inlichtingenverband tussen de VS, het VK, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Japan heeft belangstelling getoond om zich aan te sluiten.

- Aukus: een nieuw defensiepact tussen de VS, het VK en Australië. Eerste doel is de productie van kernonderzeeërs in Australië, later volgen andere technologieën.

Lees ook:
China roert zich aan de grenzen. Heeft dat iets te maken met het coronavirus?

Peking zet zijn militairen in op verschillende plaatsen aan de grenzen. Waarom gebeurt dit juist nu?

Taiwanese minister is bezorgd: ‘We moeten permanent voorbereid zijn op een Chinese invasie’

China streeft naar hereniging met Taiwan, dat in de praktijk zelfstandig is. De Taiwanese minister van buitenlandse zaken Joseph Wu is bezorgd over een mogelijke Chinese invasie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden