ReportageMobilisatie in Oekraïne

Niet elke man is gemaakt voor de strijd. ‘Sommigen zijn intelligent en zachtaardig’

Een Oekraïense soldaat in positie nabij Charkov.  Beeld REUTERS
Een Oekraïense soldaat in positie nabij Charkov.Beeld REUTERS

Oekraïne is al bijna aan de derde mobilisatie-golf toe. De een gaat graag, de ander niet. ‘Sommige mannen zijn geboren vechters. Anderen zijn zachtaardig.’

Michiel Driebergen

Het is rustig bij de Wojskomat, het kantoor in Oezjhorod waar gemobiliseerden zich melden. Er zijn alleen laatkomers, zoals Oleg Melnistsjenko (35), een lange man met zwart stekeltjeshaar, die de oproep al twee weken geleden in zijn mailbox kreeg. Hij was toen overduidelijk te grieperig om te vertrekken. “Nu ben ik er 100 procent klaar voor”, zegt hij, terwijl hij zijn zonnebril voor zijn ogen schuift tegen het felle lentelicht.

De massale oproep aan dienstplichtigen en reservisten begon op 24 februari, de dag dat Rusland binnenviel. Eerst waren de veteranen van de oorlog in Oost-Oekraïne aan de beurt: mannen die vanaf 2014 een tijd onder contract waren geweest. Oleg Melnistsjenko behoort tot de lichting die daarna kwam: tien jaar geleden diende hij zestien maanden in het leger.

Gevechtservaring heeft hij niet — oorlog was er toentertijd nog niet — “maar ik kan nog prima mikken”, glimt de man. Op de militaire academie genoot Melnistsjenko een opleiding tot scherpschutter. Hij gaf zijn militaire loopbaan op omdat er meer te verdienen valt met klussen in de bouw over de grens. Nu is de kans dat hij naar het front moet levensgroot. “Dat zou een nieuwe ervaring zijn”, beaamt hij. “Maar ik geloof in de overwinning”, zegt hij er in één adem achteraan.

De dienstplicht maakt voor Oekraïners in het westen van het land de oorlog heel concreet. “De oorlog voelt ver weg, en tegelijkertijd heel dichtbij”, zegt Melnistsjenko. Hier, in de provincie Zakarpatja, klinkt om de paar dagen het luchtalarm, en bevinden zich massa’s vluchtelingen. Maar gevochten wordt er niet. “Het voelt goed te beseffen dat ik nodig ben”, beschrijft hij zijn motivatie om te gaan.

Maandag krijgt hij een uniform en wapentuig. Dan moet hij afscheid nemen van zijn vrouw en zijn zesjarige dochter. Voor hoe lang weet niemand. “Wat ik het meest zal missen? De wandelingen met mijn meisje in het park”, verklaart hij, even slikkend achter zijn bril.

Verplichte registratie

Het Oekraïense leger kent officieel zo’n 200.000 troepen. De reservisten, waaruit met de mobilisatie wordt geput, tellen ongeveer 250.000 man. In de westelijke provincies zijn mannen zat: velen van hen ontvluchtten met hun gezinnen de frontgebieden in het zuiden, oosten of noorden van het land. Vanwege de mobilisatie mogen mannen tussen de 18 en de 60 jaar het land niet verlaten. Ze moeten zich registreren bij de legerpost, en wachten op de oproep.

Dat geldt ook voor het gezin van Lena, een vrouw van in de vijftig, die afspreekt in een patisserie. De mobilisatie is relevant voor zowel haar echtgenoot Leonid (58) als haar zoon Petr (36). Met beide mannen ontvluchtte Lena begin maart het Oost-Oekraïense Charkov. Omdat haar zoon de dienstplicht ontduikt, wil ze omwille van diens veiligheid niet met haar achternaam in de krant.

Haar man Leonid is inmiddels opgeroepen, vertelt Lena. “Als gewone soldaat, terwijl hij een specialist is”, legt ze uit. Dus is Leonid spoorslags teruggereden naar Charkov, om zijn diploma’s op te halen die in de haast van het vertrek waren achtergebleven. In de Sovjettijd diende Leonid na zijn opleiding aan de luchtvaart-academie ruim twee jaar het leger als luchtvaart-ingenieur, legt Lena uit. “Als ze zeggen dat hij nodig is, gaat hij. Maar hij wil een oproep als officier. Hij wil nuttig zijn.”

Lena's verhaal illustreert het lastige parket waarin veel dienstplichtigen verkeren. De familie raakte alles kwijt. Het café dat Leonid en Lena bestierden in Charkov is dicht; de meubelmakerswerkplaats die ze runden krijgt geen opdrachten meer.

Niet gemaakt voor het leger

Het echtpaar huurt nu een klein onderkomen, daar verbergt ook Petr zich. “Sommige mannen zijn geboren vechters. Anderen zijn intelligent en zachtaardig”, zo verklaart Lena de dienstweigering van haar zoon. Petr won internationale wiskunde-competities en spreekt Japans, vertelt ze. “Hij is er gewoon niet voor gemaakt om het leger in te gaan.”

Verhalen over klopjachten op dienstweigeraars kan Lena niet bevestigen. “Petr kan gewoon de straat op.” Ze verdedigt haar zoon: die ondersteunt immers als programmeur de economie, door zijn verdiende geld lokaal uit te geven en er belasting over te betalen. “Toen de oorlog begon, kreeg hij aanbiedingen van IT-bedrijven uit de hele wereld. Maar hij wilde in Oekraïne blijven. Nu is het te laat om te vertrekken.”

Ook Lena zal haar man vanaf volgende week moeten missen. Vanwege zijn omvang — ze houdt twee armen wijd voor zich uit — vraagt ze zich af of het leger voor Leonid een scherfvest vinden zal. “Maar Leonid is een patriot”, besluit ze.

De volledige namen van Lena, Petr en Leonid zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Russische militairen kampen naar verluidt met een laag moreel. Hoe kan dat?

Russische soldaten in Oekraïne kampen naar verluidt met een laag moreel. Het hoge dodental, valse informatie over de Russische intenties en de inzet van dienstplichtigen dragen daar vermoedelijk aan bij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden