Een Oekraïense militair kijkt op 2 oktober 2020 in Verchnotoretske, Oekraïne, naar door Rusland gesteunde jagers aan de frontlinie buiten Donetsk.

ReportageOekraine

Niet eerder was het zo lang stil aan het Oekraïense oostfront. Is er hoop op vrede?

Een Oekraïense militair kijkt op 2 oktober 2020 in Verchnotoretske, Oekraïne, naar door Rusland gesteunde jagers aan de frontlinie buiten Donetsk.Beeld Pierre Crom

Niet eerder was het zo lang zo stil aan het Oost-Oekraïense front. Maar de wapenstilstand, die het tot tevredenheid van president Zelenski al vanaf juli houdt, betekent nog lang geen vrede. ‘De onderlinge verschillen zijn toegenomen.’

De wind fluit door de schietgaten naar binnen, maar dat is dan ook het enige geluid dat hoorbaar is. “Alles is rustig”, zegt Denis Nikolajevitsj, een tot de tanden bewapende Oekraïense militair, die de wacht houdt in de donkere bunker aan de rand van het dorp Verchnotoretske. Hij wijst op een boerderijtje, dat amper 250 ­meter verderop schuilgaat achter wuivend riet. Daar zitten de ‘separatisten’, zoals de militair de onzichtbare vijand omschrijft. “Een maand geleden beschoten ze ons dagelijks. Nu is het goddank stil.”

Niet eerder in het zes jaar durende conflict werd er zo weinig geschoten in het oosten van Oekraïne, waar het leger en door Rusland gesteunde milities in een loopgravenstrijd zijn verwikkeld. Sinds 27 juli, toen de wapenstilstand in werking trad, noteerden onafhankelijke waarnemers zo’n 1500 ontploffingen. Dat betekent een relatieve kalmte, als je bedenkt dat in dezelfde periode ervoor tien keer zo veel granaten en mortieren heen en weer werden gevuurd. Ondanks de rust verslapt de aandacht van de militairen geen seconde, benadrukt Nikolajevitsj. “Een sluipschutter kan elk moment ­toeslaan.”

Terug aan de onderhandelingstafel

De stilte is een succes voor Volodimir Zelenski. Die beloofde bij zijn aantreden als president, in mei 2019, het conflict in Oost-Oekraïne te beëindigen. “We hebben het vredesproces weer op gang getrokken. Iedereen is terug aan de onderhandelingstafel, ook de Russische president”, sprak hij dinsdag 13 oktober tijdens een interview met de BBC. De afgelopen maanden sneuvelde er slechts één Oekraïense militair, meldde hij trots. In eerdere maanden waren er telkens tientallen ­doden te betreuren.

De bewoners van het dorp ­Verchnotoretske, waar de positie van Denis Nikolajevitsj naast ligt, bevestigen de relatieve rust. “We horen al twee maanden geen inslagen”, zegt Olena Tsjerkasina, directrice van de lokale basisschool, waar dagelijks 135 kinderen les krijgen. Ze hoopt dat er een einde komt aan de ‘pijnlijke realiteit’ dat het front hier dwars door bewoond gebied loopt. “Niet alleen een deel van ons land is afgesneden, maar ook een deel van ons leven en van onze herinneringen”, zegt ze.

Voor Zelenski betekent ‘vrede’ dat hij de grofweg drie miljoen ­Oekraïners aan de andere kant van het front niet in de steek wil laten. “Er zitten daar mensen in de gevangenis, omdat ze Oekraïense feest­dagen vierden”, aldus de president tegen de BBC.

‘De onderlinge verschillen zijn toegenomen’

Olena Tsjerkasina heeft ‘veel vraagtekens’ over de politieke voorkeuren aldaar. “We weten niet of die mensen wel willen terugkeren naar Oekraïne”, aldus de schooldirectrice. Ze vertelt over haar neef, die met zijn kind aan de andere kant woont. In het onderlinge contact mijdt ze politieke kwesties; wel stuurt ze hun foto’s van de activiteiten op haar school en in de peuterspeelzaal. “Terwijl het leven hier doorgaat, zijn zij daar volkomen geïsoleerd. De ­onderlinge verschillen zijn toegenomen en die kunnen weleens politiek worden uitgespeeld.”

Daarmee legt de schooldirectrice de vinger op de zere plek. In hoeverre kunnen de niet door Kiev gecontroleerde gebieden ooit weer volledig integreren met Oekraïne? De Russische president Poetin eist dat Oekraïne de grondwet aanpast, zodat de regio’s een autonome status kunnen verkrijgen binnen Oekraïne. De leiders ervan zouden door lokale verkiezingen moeten worden gelegitimeerd.

Met verkiezingen is Oekraïne ­akkoord, maar president Zelenski wil dat de Russische troepen zich eerst terugtrekken, zodat Kiev de controle terugkrijgt over de eigen buitengrens. “Momenteel maken ­gewapende mannen de dienst uit in die gebieden. Onafhankelijke waarnemers ontbreken. Op deze manier kunnen geen veilige en eerlijke ­verkiezingen worden gehouden.”

Donbas-bataljon

Volgens de legercommandant in Verchnotoretske, Viatsjeslav Vlasenko, is er maar één manier om de Donbas en de Krim terug te krijgen: “Met actie en gebruik van wapens”.

De breedgebouwde legerleider ­bivakkeert in een verlaten boerderij, waar kaarten van het frontgebied zijn opgehangen naast de vlag van het Donbas-bataljon: dat is een regiment van vrijwillige strijders, dat momenteel onder opperbevel van de strijdkrachten opereert. “Ik sluit geen vrede met mensen die 117 manschappen van mijn bataljon hebben gedood”, zegt de commandant verbeten. “Eerst moeten de illegaal bewapende mannen de gevangenis in.”

Dat de wapenstilstand het zo lang houdt, is vooral gunstig voor de vijand, denkt de commandant. “Zij hebben hun posities versterkt. Straks zal het nog moeilijker zijn ze te bevechten.”

Lees ook:

Zelenski doet water bij de wijn en maakt weg vrij voor vredesonderhandelingen

Nu Oekraïne akkoord is met een voorstel om Oost-Oekraïne te verdelen, lijkt de weg vrij voor nieuwe onderhandelingen over vrede met Rusland. De oppositie in Kiev beschuldigt president Zelenski er echter van te capituleren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden