AnalyseSchotse onafhankelijkheid

Nicola Sturgeon geeft het startsein voor een lang gevecht tussen Edinburgh en Londen

De Schotse premier Nicola Sturgeon triomfeert. Beeld Reuters
De Schotse premier Nicola Sturgeon triomfeert.Beeld Reuters

De handschoenen zijn uit. Met een stevige pro-onafhankelijkheidscoalitie in het Schotse parlement, opent premier Nicola Sturgeon de dag na de verkiezingen direct de aanval. ‘We hebben recht op een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. Zo simpel is het.’

Hoewel de SNP voor de vierde keer op rij de Schotse verkiezingen won, kwam de partij één zetel tekort voor een absolute meerderheid. Maar samen met de Groenen, die ook willen dat Schotland zich afscheidt van het Verenigd Koninkrijk, heeft ze 72 van de 129 zetels. Nog niet eerder waren er zoveel pro-onafhankelijkheidparlementariërs in het Schotse parlement.

Voor Sturgeon een duidelijk signaal van de Schotse kiezer: “Het zou absurd zijn als Boris Johnson een nieuw referendum blokkeert. Daarmee blokkeert hij de democratische wens van het Schotse volk.” Zij zal binnen afzienbare tijd een wetsvoorstel in het Schotse parlement indienen dat een nieuw referendum mogelijk moet maken. Een eerste aanvalsschot – al heeft dat in theorie weinig waarde.

Het Britse parlement Westminster, waar de Conservatieven van Boris Johnson een ruime meerderheid hebben, moet toestemming geven voor een nieuw referendum. Bij het vorige onafhankelijkheidsreferendum in 2014 keurde de toenmalige premier Cameron het goed, nadat de SNP bij de Schotse verkiezingen in 2011 een absolute meerderheid haalde. In 2014 stemde 55 procent van de Schotten tegen onafhankelijkheid.

Geen enkele garantie dat de SNP haar gelijk haalt

Nu wil de Britse regering niets van zo’n referendum weten. “Ten eerste haalde de SNP nu geen absolute meerderheid. Daarnaast zitten we nog altijd in een pandemie. Dit is absoluut niet het moment om over een referendum te beginnen”, zei Michael Gove, minister voor kabinetszaken tegen de BBC.

Daarmee lijkt deze verkiezingsuitslag het startsein voor een lang gevecht over zo’n nieuwe volksraadpleging. Een gevecht dat vermoedelijk bij de hoogste rechtbank in het Verenigd Koninkrijk, de Supreme Court, zal belanden.

Maar dat is absoluut geen garantie dat de SNP haar gelijk zal halen. Staatsrechtdeskundigen verschillen van mening of Schotland er juridisch recht op heeft. Ook zal zo’n rechtszaak veel tijd in beslag nemen, waardoor het risico bestaat dat de Schotse onafhankelijkheidsbeweging haar momentum verliest.

Een alternatief, een illegaal referendum uitschrijven, is voor Sturgeon tot nu toe geen optie. Catalonië probeerde op die manier in 2017 onafhankelijkheid van Spanje af te dwingen, wat uitliep op een fiasco. Zo’n onwettige volksraadpleging zal ook internationaal niet erkend worden.

Schotland is tot op het bot verdeeld

In die zin heeft Nicola Sturgeon het democratische gelijk wellicht aan haar zijde, maar is er geen overduidelijke of eenvoudige route om dat gelijk om te zetten in een referendum. Toch waarschuwt ze Londen dat ‘nee’ blijven zeggen zeer riskant is: “Als we na deze klinkende verkiezingsoverwinning zo’n referendum niet voor elkaar krijgen, dan heeft de democratie een heel serieus probleem. Dat weet de Britse regering ook. Dan begeven we ons op onontgonnen terrein, waarvan de implicaties enorm kunnen zijn.”

Uit peilingen blijkt overigens geen overweldigende Schotse meerderheid voor onafhankelijkheid; ze schommelen al enige tijd rond 50-50. Het land is tot op het bot verdeeld. Het feit dat de SNP geen absolute meerderheid haalde, kwam vooral doordat Schotten die tegen onafhankelijkheid zijn, tactisch hebben gestemd. Zo kozen veel Schotse Labour-stemmers voor de Conservatieve kandidaat, zodat de SNP er in hun kiesdistrict niet met de zetel vandoor zou gaan. Dat lukte in zeker drie kiesdistricten.

Maar dankzij deze verkiezingsuitslag zal de strijd over onafhankelijkheid weer volledig ontbranden. Boris Johnson heeft er sinds zaterdag een hoofdpijndossier bij.

Lees ook:

Schotse stembusgang in teken van onafhankelijkheid: ‘Wij redden onszelf best hoor’

Als de SNP bij de parlementsverkiezingen donderdag een absolute meerderheid haalt, zal ze een nieuw onafhankelijkheidsreferendum eisen. Alleen moet het parlement in Londen zo’n referendum goedkeuren en premier Johnson wil er niets van weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden