Reportage Cambodja

Neppillen zijn overal in Cambodja, en die zijn een gevaar voor de gezondheid

Politiecontrole op nepmedicijnen in een Cambodjaanse apotheek. Beeld Getty Images

Goedkope nepmedicijnen zijn overal verkrijgbaar in Cambodja. Mensen worden er ziek van of gaan er zelfs aan dood. 

Het is druk rondom de centrale markt in de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh. Tuk-tuks rijden af en aan, scooters scheuren voorbij. Druk is het ook bij de vele apotheken in deze buurt. Cambodjanen van alle leeftijden staan er in de rij om medicijnen te kopen.

In het winkeltje van Rita Lys liggen de pillendoosjes, zonnebrandflesjes en huidverzorgingsproducten keurig uitgestald in witte winkelrekken. “Dat zijn stuk voor stuk officieel erkende producten”, vertelt de manager op geruststellende toon.

Maar achter de toonbank speelt een ander verhaal. Daar liggen nagemaakte medicijnen die niet zijn goedgekeurd door het Cambodjaanse ministerie van gezondheid. Een deel daarvan is ronduit nep en een gevaar voor de gezondheid. “Maar we verkopen ze wel, want je kunt ze best gebruiken”, zegt Lys.

Een loopje met de dosering

Namaak- en nepmedicijnen zijn in Cambodja en omringende landen volop verkrijgbaar, zowel online als offline. Bij de nepmedicijnen gaat het vaak om geneesmiddelen die zijn gebaseerd op echte medicijnen, maar waarbij de producent een loopje neemt met de dosering van de ingrediënten, om zo tot een goedkoper product te komen.

Waar goede namaak een goed alternatief kan zijn voor het originele geneesmiddel, daar kunnen nepmedicijnen volgens experts tot levensgevaarlijke situaties leiden, zeker als het gaat om het bestrijden van ernstige ziektes als malaria.

Exacte cijfers zijn er niet, maar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vermoedt dat in ontwikkelingslanden één op de tien medicijnen ‘minderwaardig’ of ‘gefalsificeerd’ is. Bij antimalarimedicijnen gaat het zelfs om 30 procent van de producten, aldus een schatting van Asia Pacific Leaders Malaria Alliance (Aplma) een Singaporese organisatie die strijdt tegen malaria.

Een zakelijke beslissing

In Cambodja grijpt vooral het arme deel van de bevolking naar namaak en nep, vooral omdat die producten vaak stukken goedkoper zijn dan het officieel erkende medicijn.

In haar keurig geordende winkel vertelt Rita Lys dat de verkoop van nepmedicijnen wijdverspreid is. “Ik vermoed dat alle apotheken in Phnom Penh ze naast echte medicijnen verkopen.” Wat haar betreft is het een zakelijke beslissing. “Als ik ze niet verkoop, dan doet iemand anders dat wel. Dan raak ik een klant kwijt.”

Dit terwijl veel Cambodjanen juist volledig vertrouwen op apotheken. Publieke ziekenhuizen worden alom gewantrouwd, omdat ze vaak slechte of matige zorg leveren. In plaats van naar de dokter gaan veel Cambodjanen daarom direct naar hun apotheker. Die verstrekt dan naar eigen inzicht geneesmiddelen.

Ook tuk-tukbestuurder Pisak Orn bezoekt bijna nooit een dokter. De chauffeur zit vlakbij een apotheek te wachten op klanten. “Als ik ziek ben, leg ik aan de apotheker uit wat er mis en dan geeft hij me medicijnen”, vertelt Orn. “Soms zijn het echte medicijnen, soms niet. Mijn vrouw was laatst ziek en kreeg medicijnen mee die haar helemaal niet beter maakten. Als ik pillen koop die niet werken, ga ik de volgende keer ergens anders naartoe.”

Goed georganiseerde misdaad

Marie Lamy, directeur van Aplma, deed onderzoek naar nepmedicijnen in de strijd tegen malaria in Zuidoost-Azië. Volgens Lamy worden ziektes er vaak niet mee verholpen en kunnen mensen van nepmedicijnen zo ziek worden dat ze overlijden. Nepantibiotica en gefalsificeerde antimalariatabletten kunnen er bovendien toe leiden dat de gebruiker een resistentie opbouwt tegen geneesmiddelen die wel echt zijn en die normaal gesproken wel werken.

“En dan heb je ook nog het probleem dat mensen hierdoor hun vertrouwen in de gezondheidszorg helemaal verliezen. Nu al zie je dat er veel wantrouwen is. Neem bijvoorbeeld het feit dat in Cambodja goede medicijnen tegen malaria gratis te krijgen zijn bij overheidsklinieken. Toch zie je dat mensen die laten liggen en in plaats daarvan neppillen kopen.”

De autoriteiten proberen het tij te keren. Zo arresteert de Cambodjaanse politie af en toe importeurs en verkopers van nepmedicijnen. Bovendien spraken Zuidoost-Aziatische leiders afgelopen maand af gezamenlijk op te trekken in de strijd tegen vervalste medicijnen. Maar makkelijk zal dat niet worden, want de macht van de producenten is groot. Volgens de WHO gaat het om een industrie met een waarde van 30 miljard dollar.

“Het is een goed georganiseerde misdaad die extreem lucratief kan zijn. Voor sommige producenten is het zelfs lucratiever dan drugs”, zegt Lamy. “Ik geloof dat in Cambodja de politieke wil er wel is om de strijd aan te gaan en een leidende rol te nemen in de regio. Maar het kost veel tijd. De vooruitgang gaat in baby-stapjes.”

Intussen worden sommige Cambodjanen zich al wel bewust van de risico’s. Zoals tuk-tukchauffeur Pisak Orn. Als vader van twee jonge kinderen moet hij er niet aan denken dat nepmedicijnen zijn kroost ziek maken. “Ik heb gehoord dat rijke mensen altijd Franse medicijnen kopen. Als ik nu naar de apotheek ga, vraag ik daar ook naar. Dan weet ik zeker dat ik echte medicijnen krijg.”

Lees ook:

Heilig water tegen de kwade maaggeest

De reguliere zorg zo erbarmelijk dat Cambodjanen genezers opzoeken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden