Geopolitiek

Nepal wordt speelbal van rivaliteit tussen China en India

Monarchistische betogers botsten vorige week maandag met de oproerpolitie in de Nepalese hoofdstad Kathmandu. Beeld REUTERS
Monarchistische betogers botsten vorige week maandag met de oproerpolitie in de Nepalese hoofdstad Kathmandu.Beeld REUTERS

De politieke crisis in Nepal draait om macht en geopolitiek. Het bergland wordt steeds meer een speelbal van de rivaliteit tussen zijn grote buren China en India.

Er wordt zelfs alweer geroepen om een terugkeer van de koning. Het Himalayaland Nepal met zijn tempels, kloosters en besneeuwde pieken schafte dertien jaar geleden de monarchie af. Maar duizenden betogers demonstreerden afgelopen week in de hoofdstad Kathmandu voor herinvoering van de hindoeïstische monarchie.

“Alstublieft koning, kom terug en red ons land!”, scandeerden de demonstranten, zwaaiend met rode nationale wimpels, ter gelegenheid van een vroegere monarchistische feestdag. Betogers gooiden stenen en stokken naar de politie, die een toegangsweg naar het kantoor van de premier had afgesloten.

Ex-koning Gyanendra, die in 2008 te midden van straatprotesten aftrad, liet in een verklaring weten dat het hoog tijd wordt om de burgerpolitici die het land te midden van de coronapandemie in een crisis stortten eens kritisch te evalueren op “eerlijkheid en de mate waarin ze zich inzetten voor het volk.”

Afspraak om stuivertje wisselen niet nagekomen

De kans dat de 73-jarige oud-vorst zelf ooit terug aan de macht komt, wordt klein geacht. Maar de demonstratie heeft wel bijgedragen aan de politieke crisis in Nepal. Want de maoïstische en de marxistisch-leninistische factie van de regerende communistische partij rollen er al maanden bekvechtend over straat.

Oorzaak is een afspraak die de twee facties maakten toen de regering in 2018 voor vijf jaar aantrad. De leider van de marxistisch-leninistische factie, Khadga Prasad Oli, werd voor tweeënhalf jaar premier; zijn maoïstische rivaal Pushpa Kamal Dahal, beter bekend als Prachanda, werd partijleider. Op de helft van de regeringstermijn zouden de twee dan stuivertje wisselen. Maar toen het moment voor de wissel was aangebroken, hield premier Oli zich niet aan de afspraak. Ook nam hij steeds vaker besluiten zonder ruggespraak met de partij.

Dat leidde tot hoog oplopende ruzie. Oli ontbond in december het parlement, met als argument dat de verdeeldheid te groot was, en schreef verkiezingen uit – tot woede van zijn rivaal. Een grote groep ministers stapte op en demonstranten verbrandden bij straatprotesten portretten van de premier. “Cancel de ongrondwettige coup!”, riepen ze.

null Beeld

Speelbal van de wedijver tussen India en China

Het conflict draait niet om ideologie, maar om macht en om geopolitiek. Want Nepal ligt ingeklemd tussen China en India en wordt steeds meer een speelbal van de groeiende wedijver tussen de twee regionale machten.

Van oudsher is Nepal nauw verbonden met India, dat eveneens overwegend hindoeïstisch is. De twee landen hebben open grenzen, waardoor burgers zonder visum of vergunning kunnen reizen, wonen en werken op elkaars grondgebied. India is ook Nepals grootste handelspartner en Nepalese Gurkha’s dienen in het Indiase leger.

Maar de laatste jaren verwerft China steeds meer invloed. De Chinezen helpen onder meer bij de modernisering van de Nepalese economie en pompen miljarden in fabrieken, wegen, spoorlijnen, vliegvelden en communicatienetwerken. Direct nadat premier Oli het parlement had ontbonden, zond Peking daarom een hoge functionaris naar Kathmandu. Die overlegde met de communistische facties van zowel Oli als Prachanda, in de hoop het conflict op te lossen. Ook India stuurde een delegatie, naar eigen zeggen ‘om waar te nemen’.

Het is afwachten hoe het nu verdergaat. De verkiezingen staan gepland voor 30 april en 10 mei. Peking en Delhi volgen de machinaties in het strategische Himalayaland met argusogen.

Mount Everest

Dat Nepal en China de afgelopen jaren nader tot elkaar zijn gekomen blijkt, opmerkelijk genoeg, ook uit de hoogte van de Mount Everest, die op de grens van beide landen ligt. Decennialang konden de twee het niet eens worden over de precieze hoogte van de berg. Zo steggelden ze over de vraag of ook de sneeuw op de top moest worden meegerekend. Bovendien was er vrees dat de berg misschien gekrompen was door een aardbeving.

Maar na een anderhalf jaar durende meetmissie door zowel Chinese als Nepalese wetenschappers hebben de twee landen hun onenigheid vorige maand bijgelegd. De Everest is voortaan officieel 8848,86 meter hoog. Dat is ietsje meer dan Nepal dacht, en bijna 4 meter hoger dan China aannam.

“Nu kunnen we eindelijk allemaal van één getal uitgaan”,zei Santa Bir Lama, voorzitter van de Nepalese klimmersbond. Ook in China werd tevreden gereageerd. Volgens staatsmedia was dit het begin van een ‘nog hechtere band’ tussen beide volken.

Premier Oli werpt zich duidelijk op als vriend van China. Zo liet hij afgelopen zomer een nieuwe officiële kaart publiceren waarop twee kleine omstreden grensgebieden, die door India worden geclaimd, bij Nepal zijn getrokken – tot ergernis van Delhi. Zijn tegenstrever Prachanda staat welwillender tegenover India, net als het Nepalees Congres, een belangrijke oppositiepartij.

De Indiase regering maakte afgelopen donderdag alvast een vriendschappelijk gebaar tijdens een bezoek van de Nepalese buitenlandminister Pradeep Kumar Gyawali aan Delhi. Hij kreeg de verzekering dat Nepal kan rekenen op de twee coronavaccins waarmee India sinds kort aan het vaccineren is. Volgens een Indiase verklaring gaan de beide landen op dit punt ‘nauw samenwerken’.

Lees ook:

De Nepalese president ontbindt het parlement, verkiezingen in het voorjaar

President Bidya Devi van Nepal heeft het parlement naar huis gestuurd, op aanraden van de premier van het land, wiens communistische partij door tweestrijd wordt verscheurd.

Nepal rekt grenzen van eigen land wat op en ‘pikt’ gebied van India

Nepal heeft de grenzen van het eigen land wat opgerekt door een nieuwe landkaart goed te keuren waarop het land delen van India heeft ‘ingenomen’. Het gaat om ongeveer vierhonderd vierkante kilometer grond.

Maakt Nepal een einde aan het geruzie over de Mount Everest?

In de hoop een einde te maken aan gebakkelei over de hoogte van de Mount Everest organiseert Nepal een meet-expeditie. Peking houdt vast aan zijn eigen cijfer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden