InterviewSoedan

Nederlandse ambassadeur in Soedan noemt terugkeer premier Hamdok ‘het enige alternatief’

Soedanese demonstranten protesteren in Khartoem tegen de militaire  coup.  Beeld EPA
Soedanese demonstranten protesteren in Khartoem tegen de militaire coup.Beeld EPA

De Nederlandse ambassadeur in Soedan zegt dat met de terugkeer van premier Abdalla Hamdok de kans op vrije verkiezingen groter is geworden.

Erik van Zwam

Op 24 oktober dit jaar is de Nederlandse ambassadeur in Soedan, Irma van Dueren, in de stad Al-Fashir in Darfur. Ze krijgt een appje van een vriendin in New York, die hoorde van een staatsgreep. “Ik zei tegen haar dat die geruchten al veel langer circuleerden, dat het wel zou meevallen. Ik dacht: fakenews.” Maar toen ze wakker werd had de legertop de regering aan de kant gezet en de macht naar zich toegetrokken. De straten vulden zich met eenheden van het leger, de politie en de veiligheidsdiensten.

Van Dueren is nu anderhalf jaar Nederlands ambassadeur in Khartoem. Ze begon na de val van oud-dictator Omar al-Bashir, die het land in een knellende greep had. Het straatarme Soedan was door Bashir een paria in de internationale gemeenschap. Ze was eerder in Soedan als hoofd van de Sudan Task Force tussen 2007 en 2011. In Darfur was een paar jaar daarvoor een volksopstand bloedig neergeslagen met 300.000 doden en nog eens miljoenen mensen op de vlucht. Van Dueren werkte in die tijd veel in Darfur.

Irma van Dueren, ambassadeur van Nederland in Soedan. Beeld Ministerie van buitenlandse zaken
Irma van Dueren, ambassadeur van Nederland in Soedan.Beeld Ministerie van buitenlandse zaken

Een staatsgreep en de ambassadeur zit ver weg van het machtscentrum Khartoem. Wat kon u doen?

“Niet veel. Het telefoonnetwerk en het internet waren geblokkeerd. Ik zat daar afgesloten en geïsoleerd in een verblijf van de Voedsel- en landbouworganisatie FAO van de Verenigde Naties. Ik mocht in eerste instantie niet naar buiten. Te gevaarlijk. Op televisie zag ik de legerleider Abdel Fattah al-Burhan verklaren dat de regering was ontbonden. Tegelijkertijd zag ik op een tweede toestel honderdduizenden Soedanezen de straat op gaan in Khartoem en andere steden om tegen de coup te protesteren.”

Waren er ook demonstraties in Darfur?

“In Al-Fashir was het onwerkelijk stil. Mensen hebben daar vreselijke ervaringen met de veiligheidsdiensten en het leger. Ze keken de kat uit de boom. In andere steden in Darfur gingen mensen wel de straat op. Pas na twee dagen kon ik terugvliegen naar de hoofdstad. Ik moest zekerheid hebben over de veiligheid van de ambassadestaf, Nederlanders in Soedan bereiken en informeren, de regering in Den Haag op de hoogte houden, en samenwerken met andere EU-ambassades in Khartoem om te helpen bij de-escalatie van de oplopende spanningen.”

Wat was het verschil tussen tien, vijftien jaar geleden in Soedan en toen u als ambassadeur terugkwam?

“In de tijd van Bashir hadden we hele moeilijke gesprekken met de regering over humanitaire hulp in Darfur en het toelaten van hulporganisaties in kampen met interne vluchtelingen. Toen ik in 2020 arriveerde zat Bashir in de gevangenis en sprak ik ministers die het hadden over vrijheid, vrede en gerechtigheid. Dat is een heel ander Soedan.”

Wat betekende dat voor uw werk de eerste maanden?

“Ik heb veel rondgereisd. Nederland heeft hulpprogramma’s als het gaat om het economisch stimuleren van bijvoorbeeld vrouwen en jongeren. Ik voerde veel gesprekken met mensen op straat. De verwachtingen van de nieuwe interim-regering van Abdalla Hamdok waren huizenhoog. Verbeteringen in een land dat uit zo’n diep dal moet klimmen, gaan niet razendsnel. Maar in het nieuwe Soedan wilden mensen betere leefomstandigheden zien. Ze hadden het tientallen jaren economisch zwaar gehad. Nog steeds moesten ze de eindjes aan elkaar knopen. Ze wilden meer geld verdienen, een betere gezondheidszorg, allemaal rechtvaardige verlangens. Nederland helpt daarbij.”

En toen kwam er toch weer een staatsgreep door het leger. Premier Hamdok is ruim een maand geleden afgezet en onlangs toch weer aangesteld als minister-president door het leger. Wie heeft er gewonnen?

“Moeilijk te zeggen wie er winnaar is in deze situatie. Duidelijk is wel dat legerleider Burhan zich had vergist in zijn draagvlak. De enorme demonstraties bleven doorgaan. Het met geweld neerslaan van de protesten hielp niet. Internationaal werd de staatsgreep veroordeeld, zelfs door de bevriende Golfstaten en de Afrikaanse Unie. Hulpprogramma’s en financiële steun werden stopgezet. Intern en extern stond de legertop geïsoleerd.”

En toen kwam de legertop weer met de afgezette Hamdok op de proppen. Is dat niet ongeloofwaardig?

“Burhan kon geen ander vinden voor het premierschap. Niemand wilde het doen. Hamdok, die tot zijn terugkeer heel erg populair was, wilde de klus afmaken en het geweld stoppen. Maar het is lastig voor hem. Hij staat er alleen voor. Hij moet het proces in gang zetten naar weer een burgerregering en vrije verkiezingen voorbereiden in de zomer van 2023.”

De beweging achter de volksopstand, waardoor dictator Bashir is afgezet, protesteert nu tegen het akkoord dat Hamdok sloot met de militairen. Heeft hij nog wel draagvlak?

“Er is geen alternatief voor Hamdok. De straat wil vooral het leger weg hebben uit het centrum van de macht. Ze zijn kritisch over de deal tussen Burhan en Hamdok en zijn bang dat de premier het leger helpt om aan de macht te blijven. Maar andere Soedanezen relativeren zijn terugkeer. Grote veranderingen komen niet van de ene op de andere dag. Een transitie kost veel tijd. Hamdok heeft steun nodig om vrije verkiezingen te realiseren met een goed speelveld aan diverse politieke partijen.”

Lees ook:

Leger Soedan behoudt de macht bij terugkeer van aangeslagen premier Hamdok.

De legertop in Soedan heeft zijn positie verstevigd door een overeenkomst te sluiten met de afgezette premier Abdalla Hamdok over zijn terugkeer als hoofd van de burgerregering.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden