Vredesmissie

Nederlanders Mali-missie werkten in het luchtledige

Nederlandse commando's in actie tijdens een patrouille naar de plaats Ansongo. Beeld ANP
Nederlandse commando's in actie tijdens een patrouille naar de plaats Ansongo.Beeld ANP

Een ‘pijnlijke’ terugblik in Tweede Kamer op de Nederlandse bijdrage aan de VN-missie. ‘Er was geen duidelijkheid over het waarom’.

Christoph Schmidt

Nederlandse militairen die tussen 2014 en 2019 zijn uitgezonden naar de VN-vredesmissie in Mali hadden vaak geen idee wat er van hen werd verwacht. “Onder de betrokken medewerkers en het uitgezonden personeel hebben wij geen duidelijkheid kunnen vaststellen over het waarom van deze missie”, zei beleidsonderzoeker Johannes Claes woensdag tijdens een briefing in de Tweede Kamer.

Claes was betrokken bij de even uitgebreide als kritische terugblik van de onafhankelijke dienst Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB), die eind vorige maand naar de Kamer is gestuurd. Dat de Nederlandse bijdrage aan de Mali-missie (Minusma geheten) allesbehalve een succes was, is al een tijdje bekend. Maar de details in het IOB-rapport komen toch hard aan.

“Ik vind het pijnlijk om dit allemaal te horen”, zei ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers, die als Kamerlid destijds zelf betrokken was bij de beslissing over Nederlandse deelname. “Dat zijn de zwaarste momenten, omdat je weet dat je mensen naar een plek stuurt waar veel risico’s zijn. Als je je dan achteraf moet afvragen: hadden we het wel zo moeten doen?, dan zegt dat wat over ons.”

Reeks jihadistische opstanden

De Verenigde Naties besloten in 2013 tot de Mali-missie op verzoek van het West-Afrikaanse land zelf, na een reeks van gewapende jihadistische opstanden in het noorden. Het kabinet-Rutte II (VVD-PvdA) besloot eraan mee te doen. In totaal hebben door de jaren heen zo’n zesduizend Nederlanders deelgenomen aan Minusma, waarmee het een van de grootste recente internationale missies is waaraan Nederland heeft deelgenomen.

Een van de kernproblemen was het ontbreken van realistische doelen, concludeert de IOB. Eigenlijk werd de missie steeds op een andere manier uitgelegd, afhankelijk van de toehoorders. Om de Tweede Kamer over de streep te trekken – en vooral te houden –, schetste het kabinet vaak een rooskleuriger beeld van de gang van zaken dan de werkelijkheid rechtvaardigde.

Om draagvlak te creëren onder de bevolking, werd de opdracht wel heel breed opgerekt. “Tegen het Nederlandse publiek werd vaak gesproken over het indammen van migratie en het bestrijden van terrorisme”, zei Claes. “Dat zijn allebei zaken waar Minusma geen of slechts een zeer beperkt mandaat op had en nog steeds heeft.”

Met name voor de VVD bleken deze (niet-relevante) doelen cruciaal voor steun aan Nederlandse deelname. “Deze missie is belangrijk voor de VVD, omdat islamitisch fundamentalisme overal ter wereld de kop moet worden ingedrukt, niet alleen in Irak en Syrië”, aldus toenmalig Kamerlid Han ten Broeke in oktober 2015. “Als Mali valt voor terreur, zijn de rapen gaar.”

Concrete doelen waren vaag

Ook het aanpakken van migratie in de landen van herkomst zelf, wat tijdens de toenmalige migratiecrisis een populair standpunt was, behoorde niet tot de opdrachten van de VN-missie. Diplomatieke pogingen van Nederland om dat alsnog voor elkaar te krijgen, werden ‘op hoog niveau binnen de VN als onrealistisch omschreven’, zo constateert de IOB.

Voor de uitgezonden militairen zelf bleven de concrete doelen dus vooral vaag. Dat gaf voedsel aan een opkomend cynisme over de officiële doelstellingen. Zo leefde bij sommige militairen de gedachte dat Nederland alleen maar meedeed om een wit voetje te halen bij de VN en de felbegeerde tijdelijke zetel te bemachtigen in de VN-Veiligheidsraad.

Een ander pijnlijk detail in het IOB-rapport is dat de beheersing van de Franse taal ondermaats was bij de Nederlanders, hoewel Frans de voertaal is bij zowel Minusma als de lokale bevolking.

Lees ook:
‘De Nederlandse vredesmissie in Mali leidde tot meer jihad’

Hoogleraar Mirjam de Bruijn valt maar meteen met de deur in huis. Die VN-vredesmissie in Mali, waar ook Nederlandse troepen aan hebben meegedaan, is faliekant mislukt. Het jihadisme is erdoor aan de winnende hand.

Mali op ramkoers met VN-blauwhelmen in het land

Terwijl de jihadisten oprukken in Mali verbiedt de junta de VN-vredesmissie om nog langer vluchten uit te voeren, waardoor het werk van de blauwhelmen bemoeilijkt wordt.

Westerse landen dreigen troepen terug te trekken uit Mali

De VN-missie Minusma, de Franse Operatie Barkhane, de Europese trainingsmissie EUTM, de recent opgerichte Europese taskforce Takuba – blijven zij voortbestaan, nu de spanningen tussen de Malinese overgangsregering en haar militaire partners steeds verder oplopen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden