Lobbyisten

Nederland moet draaideurpolitici aanpakken, vindt de Europese Commissie

null Beeld Bram Petraeus
Beeld Bram Petraeus

De Europese Commissie wil dat Nederland strenger wordt voor bewindslieden die na hun ministerschap een lobbyfunctie gaan bekleden.

Romana Abels

Nederland moet doorpakken. Het moet komend jaar regels invoeren over lobby-activiteiten van voormalig bewindslieden. Sowieso moet Nederland zijn lobbyregels aanscherpen: toezicht op naleving ervan en sancties bij overtreding zijn ook belangrijk.

Dat zijn aanbevelingen uit het jaarlijkse Europese rapport ‘De staat van de rechtsstaat’, dat woensdag voor het derde jaar verscheen. Het rapport geeft per land aan hoe het er is gesteld met de onafhankelijkheid van de rechters, de vrije pers, verkiezingen en hoe het zich weert tegen corruptie en belangenverstrengeling.

Dit jaar werd het rapport voor het eerst voorzien van aanbevelingen. Voor Nederland gaan die niet alleen over het lobbycircuit, maar ook over de toeslagenaffaire: de ‘mogelijk structurele kwesties’ die daaraan debet waren moeten onder handen worden genomen.

Geen lobbywerk op het eigen terrein

De Europese Commissie zal volgend jaar controleren of de aanbevelingen zijn uitgevoerd. Dat is mogelijk voor Nederland eenvoudig, want nieuwe regels werden al in het vorige kabinet voorbereid door toenmalig minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren. Het wetsvoorstel van destijds, zo schreef de huidige minister Hanke Bruins Slot afgelopen maandag nog aan de Tweede Kamer, wordt dit jaar nog ingediend.

Het gaat er dan om dat gewezen bewindspersonen twee jaar lang na hun aftreden geen lobbywerk mogen verrichten op het terrein waarover ze eerst minister waren. Verder zullen ze in die twee jaar onafhankelijk advies moeten vragen als ze willen weten of een andere overheidsfunctie toelaatbaar is. Ze mogen in ieder geval niet in op hun eigen ministerie gaan werken of daar opdrachten voor uitvoeren.

Maar of Nederland de tweede aanbeveling haalt is de vraag. Bruins Slot kondigde eerder deze week ook aan dat het kabinet plannen heeft voor een nieuw ‘integraal integriteitsbeleid’ voor de hele publieke sector. In dat plan zal ook staan dat ministers en staatssecretarissen voortaan bij een ‘integriteitsadviseur’ te rade kunnen gaan.

Bruins Slot wil dat plan in zijn details in het voorjaar van 2023 uit de doeken doen. De minister kondigde het vast aan op de dag dat bekend werd dat oud-eurocommissaris Neelie Kroes de regels van de Europese Commissie over lobbypraktijken had genegeerd.

Stevig eisenpakket

Nederland is niet het enige land dat woensdag het dringende advies kreeg van de Europese Commissie om het lobbywezen te beperken. Het rechtsstaat-rapport van de Europese Commissie stelt vast dat in verschillende landen de regels over zogenaamde ‘draaideurconstructies’ niet op orde zijn – situaties waarin politici direct na hun politieke leven regeringsgebouwen betreden als pleitbezorger van de één of andere industrie.

In Duitsland zijn de regels ‘gefragmenteerd’ en ‘inconsistent’, zo schrijft de Europese Commissie. In Zweden zijn er wel regels, maar die zijn ‘beperkt in bereik’, net als in Tsjechië. In Denemarken zijn er helemaal geen regels voor ministers die afzwaaien. De Europese Commissie vindt het belangrijk dat lidstaten hun voormalig bewindspersonen wel duidelijke regels opleggen.

“Lobbyen is een legitiem onderdeel van het politieke proces, maar het moet worden vergezeld van een stevig eisenpakket omtrent openbaarheid en integriteit, zodat het besluitvormingsproces inclusief en verantwoordelijk gebeurt”, stelt het rechtsstaat-rapport.

Zorgen over Polen en Hongarije

Het rapport is verder erg kritisch op Hongarije en Polen. Over Hongarije schrijft de Commissie dat de zorgen over de onafhankelijkheid van rechters niet zijn weggenomen. Naast zijn rechtssysteem, en de positie van de media moet Hongarije ook zijn lobbyregels veranderen.

Bij Polen blijven nog altijd ernstige zorgen over de onafhankelijkheid van de rechters. De Commissie bestudeert nog in hoeverre recente veranderingen die onlangs door Polen zijn aangebracht, een verbetering zijn.

Lees ook:

VVD-coryfee Neelie Kroes lobbyde heimelijk voor Uber

In de periode dat Uber met een illegale app probeerde de taximarkt open te breken, heeft Neelie Kroes intensief voor het bedrijf gelobbyd, zo blijkt uit gelekte documenten. Terwijl haar expliciet was gezegd niet bij Uber in dienst te gaan.https://www.trouw.nl/binnenland/vvd-coryfee-neelie-kroes-lobbyde-heimelijk-voor-uber~baa403e9/

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden