AnalyseEuropese top

Nederland dwarsligger op EU-top? Er zijn er meer

'EU-president' Charles Michel, die voor de zware taak staat 27 regeringsleiders op één lijn te krijgen op de aankomende EU-top, was donderdag in Madrid bij een herdenkingsbijeenkomst voor coronaslachtoffers. Beeld EPA

Brussel maakt zich op voor marathonsessie over begroting en coronafonds, de eerste fysieke bijeenkomst sinds februari. Alleen de allergrootste optimist verwacht een akkoord.

Hoe saai wil je het hebben: een Brusselse EU-vergadering, in vakantietijd, over een meerjarenbegroting. Om zoiets nog een beetje spannend te maken, nemen Brusselse correspondenten vaak hun toevlucht tot woorden als ‘slijtageslag’, ‘ruzieachtige sfeer’ of zelfs ‘bloedbad’.

Maar die krachttermen zijn nu niet nodig. De extra Europese top die vrijdag begint, draait om meer dan cijfers achter de komma. Principiële thema’s als rechtsstaat en klimaatverandering spelen een belangrijke rol in een discussie die oppervlakkig gezien vooral over economisch corona-herstel gaat. De 27 regeringsleiders die aan het roer staan (‘in een ruzieachtige sfeer’, dat valt niet te ontkennen), bepalen dezer dagen welke koers de EU de komende jaren op al deze kernthema’s gaat varen.

Slijtageslag

‘Dezer dagen’? Weliswaar houdt iedereen rekening met de spreekwoordelijke ‘slijtageslag’ die misschien wel tot begin volgende week duurt, tegelijk verwachten weinigen dat er dan een akkoord ligt. In dat geval zal er later deze zomer een nieuwe poging volgen.

Op tafel ligt de ‘traditionele’ EU-meerjarenbegroting, waarover elke zeven jaar wordt gebekvecht, en een toegevoegd corona-herstelfonds dat de komende jaren zijn helende werk zou moeten doen. Over dat eerste onderdeel mislukte al eerder een EU-top, toevallig de laatste die fysiek in Brussel werd gehouden, in februari.

Alleen al het feit dat de 27 regeringsleiders vanaf vrijdag lijfelijk aanwezig zijn in Brussel maakt de top bijzonder. Het is de eerste grote internationale topbijeenkomst in de wereld sinds het uitbreken van de pandemie.

‘Terug naar normaal’ is het nog lang niet. De EU-leiders vergaderen niet in hun gebruikelijke zaal, maar in een veel grotere (850 m2), in hetzelfde gebouw. Er passen normaal 330 mensen in. Nu zal dat een fractie daarvan zijn, want de lidstaten hebben strikte instructies gekregen om hun delegaties zo klein mogelijk te houden. Pers is in het hele gebouw niet welkom, op een enkele camera- en geluidsman na.

Snoodaard Mark Rutte

Dan de top zelf, en het pessimisme vooraf. In alle sombere voorbeschouwingen in de internationale pers speelt één land de hoofdrol: Nederland. Overal verschenen profielen van snoodaard Mark Rutte, die onbuigzame premier die op een vrekkige fiets naar zijn werk pleegt te komen en tijdens een februarinacht in Brussel liever een biografie van Chopin leest dan serieus met zijn Europese partners in gesprek te gaan. Rutte weet kennelijk met één handgebaar het hele EU-raderwerk tot stilstand te brengen.

Het is deels waar: Nederland is overal tegen, zowel de meerjarenbegroting (2021-2027) als het corona-herstelfonds. Ze zijn allebei belachelijk groot, dat is één. Kaasschaven kunnen hier nuttig werk doen, vindt Den Haag. In het geval van het coronafonds is de grote vraag waar al dat geld (750 miljard!) nou helemaal voor nodig is. Kunnen landen hun eigen boontjes niet doppen? Was iedereen maar zo slim en spaarzaam als Nederland.

Dan de financiering. Het plan is dat de Europese Commissie die 750 miljard gaat lenen op de kapitaalmarkt, de terugbetaling wordt op de lange baan geschoven. ‘Next Generation EU’, heet het coronafonds officieel – zeg dat wel, schampert Den Haag, we zadelen de volgende generatie op met een extra miljardenschuld.

Nederland heeft zich bij iedereen nog minder populair gemaakt door een extra eis te stellen. Toekomstige beslissingen over de vrijgave van de corona-subsidies (die aan strenge voorwaarden zijn verbonden) zouden alle lidstaten met unanimiteit moeten nemen, ofwel: elk land moet een vetorecht krijgen. Groter kan het wantrouwen tegenover de Europese Commissie niet zijn.

Karikatuur

Zo rijst het beeld op van Nederland als het zwarte schaap van de Europese familie. Maar dat is een karikatuur. Er zijn meer landen die blokkades opwerpen. Zelfs als Nederland en de gelijkgezinde ‘zuinige’ landen Denemarken, Oostenrijk en Zweden door de bliksem worden getroffen en opeens de gulheid zelve worden, is er gerede kans dat de top mislukt.

Zo stuurt het Hongaarse parlement premier Orbán naar Brussel met de opdracht om vooral niet akkoord te gaan als de rechtsstaat-voorwaarden voor de subsidies te streng worden. Sterker nog: het parlement eist dat de Europese artikel 7-rechtsstaat-procedure tegen het land, die al heel lang in een winterslaap verkeert, definitief wordt gestaakt.

De nieuwste blokkade-dreiging komt uit Polen, gesteund door Bulgarije en Estland. Warschau heeft grote bezwaren tegen de voorwaarde dat een groot deel van het geld in dienst moet staan van het klimaatdoel om in 2050 geen CO2-uitstoot meer te hebben. Zo zullen meer regeringsleiders strijdbaar hun stokpaardjes bestijgen.

De top begint met een eerste plenaire ronde. Vermoedelijk zakt de moed voorzitter Charles Michel dan al in de schoenen. Maar hij moet door, met het opzetten van bilaterale onderonsjes en zogeheten biechtstoelprocedures. Alle deelnemers zullen een flinke voorraad schoon ondergoed bij zich hebben.

Lees ook:
‘Nederland heeft net zo goed profijt van EU-coronafonds’

Exclusief interview met Eurocommissaris Johannes Hahn (begrotingszaken), aan de vooravond van de EU-top.

Nieuw EU-begrotingsvoorstel Charles Michel, zijn de ‘zuinige vier’ tevreden?

‘EU-president’ Charles Michel schaaft iets af van de meerjarenbegroting, maar het corona-herstelfonds blijft op 750 miljard staan. Nieuw is een brexit-reservefonds van 5 miljard euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden