Rusland

Navalny vergiftigd? Moskou weet (zoals altijd) van niets

Woordvoerder Maria Zacharova van het Russische ministerie van buitenlandse zaken. Beeld AP
Woordvoerder Maria Zacharova van het Russische ministerie van buitenlandse zaken.Beeld AP

De Russische autoriteiten wijzen iedere verantwoordelijkheid voor de vergiftiging van Aleksej Navalny van de hand. Dat past in een patroon van afschuiven en twijfel zaaien.

Verrassend is de Russische talkshow ‘60 minuten’ nooit. Een handvol vaste gasten bespreekt er het nieuws van de dag en richt daarbij steevast zijn pijlen op het Westen, op Oekraïne, de Wit-Russische en de eigen Russische oppositie. Op alles en iedereen, kortom, die het waagt kritiek te leveren op de zittende macht in Rusland of haar bondgenoten. De discussie over de vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny is geen uitzondering.

“Schokkend nieuws”, noemt presentator Jevgeni Popov de dreiging van sancties tegen Rusland als reactie op de beschuldiging van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, dat Navalny is vergiftigd met een verboden zenuwgas uit de novitsjok-groep. “In Rusland hebben ze niets aangetroffen, en dat terwijl er toch herhaalde onderzoeken zijn verricht in meerdere laboratoria. De Duitsers hebben geen enkel bewijs geleverd, geen namen of stoffen genoemd. Rusland krijgt bij voorbaat de schuld van alles.” De toon is gezet.

De talkshow is een goede graadmeter voor de officiële Russische lijn ten aanzien van de situatie rond Navalny en andere nieuwsontwikkelingen die Rusland raken. In de voorafgaande uitzending sprak woordvoerder Maria Zacharova van het Russische ministerie van buitenlandse zaken al van een ‘informatiecampagne’ tegen Rusland en hekelde ze de buitenlandse ‘onwil’ om Rusland bij het onderzoek te betrekken. Ook Dmitri Peskov, perssecretaris van president Poetin, zegt geen commentaar te kunnen geven zolang de Duitse onderzoekers hun gegevens niet hebben gedeeld met de Russen.

Steevast wordt de integriteit van de onderzoekers in twijfel getrokken

Het is een bekend refrein, dat eerder was te horen na de novitsjokvergiftiging, in het Engelse Salisbury, van de Russische oud-spion Sergej Skripal en diens dochter twee jaar geleden. Ook toen klaagde Zacharova dat Rusland geen inzage kreeg in de onderzoeksresultaten.

Net zo laatdunkend liet Moskou zich uit over het onderzoek naar de fatale vergiftiging in Londen van oud-spion Aleksandr Litvinenko met radioactief polonium in 2006. Dat spoor leidde naar de Russische veiligheidsdienst. Zacharova noemde het onderzoek en de daaropvolgende rechtszaak ‘politiek’ en ‘bevooroordeeld’. Ook de Russische reacties op het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17 passen in dit beeld.

Al deze onderzoeken hebben gemeen dat ze feiten aan het licht brengen die van Moskou een adequate verklaring vergen, of het nu gaat om foto’s of videobeelden, laboratoriumonderzoek of ooggetuigenverslagen. In plaats daarvan wordt doorgaans de integriteit van de onderzoekers in twijfel getrokken.

Ingewikkelde en gevaarlijke operatie

Bijzonder aan de zaak-Navalny is dat het misdrijf ditmaal plaatsvond op Russisch grondgebied. Opvallend daarbij is de nadrukkelijk laconieke houding van de Russische autoriteiten. Die spreken, zonder hem bij naam te noemen, wel hun zorg uit over de gezondheidstoestand van een Russisch staatsburger, maar vermijden angstvallig de vergiftiging van ’s lands bekendste oppositieleider te behandelen als een politieke calamiteit van de eerste orde.

Als Navalny is vergiftigd met een novitsjokgas betekent dat dat het gaat om een minutieus geplande, ingewikkelde en, ook voor de daders, gevaarlijke operatie. Die moet zijn uitgevoerd door een professionele organisatie, niet door een willekeurige huurmoordenaar. Het aantal mensen dat toegang heeft tot zo’n strijdgas is uiterst beperkt, zelfs al is de stof in de jaren negentig op de zwarte markt beland.

Ook als het Kremlin niet rechtstreeks betrokken is bij het misdrijf, moet Moskou hoe dan ook beschikken over voor het onderzoek belangrijke informatie. Navalny werd, waar hij ook ging, dag en nacht geschaduwd door Russische veiligheidsdiensten. Ook in Tomsk, de laatste stad die hij bezocht voor zijn vergiftiging.

Lees ook:

‘Duitsland moet het hele Kremlin-beleid heroverwegen’

Duitsland heeft sterke banden met Rusland. Maar hoogleraar Theocharis Grigoriadis vraagt zich af of die banden te combineren zijn met het mensenrechtenbeleid.

Hoe Navalny de nachtmerrie van het Kremlin werd

Navalny vecht voor zijn leven na een vermoedelijke vergiftiging en is overgebracht naar Duitsland voor verdere medische behandeling. Hoe kon het zover komen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden