In club Linekers danst de groep Britse vriendinnen tot laat in de nacht.

ReportageIbiza

Na zoveelste balkondode, zoekt Ibiza een ander soort toerist. ‘Dit is niet houdbaar’

In club Linekers danst de groep Britse vriendinnen tot laat in de nacht.Beeld Eline van Nes

De Balearische Eilanden Ibiza en Mallorca hebben de naam feesteilanden te zijn. Excessen zijn er regelmatig, soms met dodelijke afloop. De eilanden proberen nu een ander toerismemodel te vinden.

Jurriaan van Eerten

Zodra Beth Hipwell de Ierse pub uitstapt, wankelt ze even en kijkt lachend naar haar blonde vriendinnen om. In plat Engels wuift ze een kerel weg die haar cocaïne wil verkopen. Gillend en lachend wankelt de groep Britten verder langs de kroegen van uitgaansstraat Santa Agnès, beter bekend als het West End. Verderop draagt een barmedewerker een laveloze geblondeerde dame weg, en een jongen schreeuwt lallend in zijn telefoon.

Welkom op Ibiza, het eiland waar alles kan en mag. Al sinds de hippies hier in de jaren zeventig naartoe trokken heeft het mediterrane eiland een naam als vrijplaats, waar een combinatie van baaien met pareltjes van stranden en wereldberoemde ruige discotheken feestgangers aantrekt. Op dit deel van het eiland, in het kustplaatsje Sant Antoni de Portmany, zijn dat voornamelijk Britten. In groepen trekken ze van club tot club, duidelijk herkenbaar aan hun kleding – of eigenlijk het gebrek daaraan.

“Dit eiland is praktisch overgenomen door Britten”, zegt de 27-jarige Hipwell lachend. Haar vriendinnen – geblondeerd en met zwarte nepwimpers, gekleed in korte rokjes en strakke topjes – zijn bij een fastfoodtent gestopt voor een vette wokhap. Een van de meisjes is zo dronken dat ze voorover met haar hoofd op tafel ligt. Het groepje is uit de Britse Midlands naar Ibiza gekomen voor een week vakantie, die ze doorbrengen rondom het uitgaansgebied. “Ik was hier nog nooit geweest, maar het heeft een naam in Engeland”, vertelt Hipwell. “Je moet een keer komen. Wij Britten willen op vakantie gewoon zon en feest.”

Britse vriendinnen in San Antoni op Ibiza. Beeld Eline van Nes
Britse vriendinnen in San Antoni op Ibiza.Beeld Eline van Nes

Uit de hand gelopen toerisme

En zon en feest, daaraan is geen gebrek op Ibiza. Het is de bekende combinatie van het Spaanse toerismemodel overal langs de uitgestrekte stranden, vaak bekritiseerd maar al tientallen jaren een belangrijk verdienmodel voor de lokale economie. Op de Balearische eilanden is het echter uit de hand gelopen. In feestoorden als Sant Antoni op Ibiza of Magaluf op Mallorca is het resultaat op de eerste hulp te zien: drankcoma’s, scooterongelukken en mensen die vanaf een balkon op straat zijn geklapt.

Dat laatste heeft zelfs een naam: balconing. Daarmee wordt gedoeld op dronken toeristen die van balkon tot balkon klimmen of vanaf hun balkon in het hotelzwembad proberen te springen. Jaarlijks komen daarbij gemiddeld zes toeristen om het leven. Een veelvoud daarvan raakt gewond. Nieuwe wetgeving op de Balearische Eilanden, aangenomen in 2020, moet de excessen indammen met een verbod op happy hours en andere drankstunts. Wie gepakt wordt voor balconing kan tot tienduizenden euro’s boete verwachten.

Door de twee pandemieseizoenen was het effect van deze wet nog niet zichtbaar. Maar inmiddels is het eerste volle toeristische zomerseizoen begonnen. En het eerste balconing-slachtoffer is gevallen: half mei kwam een 34-jarige Engelsman om. Dronken klom hij langs de buitenrand van zijn balkon op de zevende verdieping, gleed uit, en gefilmd door ontbijtende medetoeristen viel hij te pletter. Het was niet de eerste balkonval van dit recent opgestarte seizoen: tot eind mei raakten al drie hotelgasten gewond.

null Beeld Eline van Nes
Beeld Eline van Nes

Kwaliteit boven kwantiteit

De volgende ochtend, wanneer de groep vriendinnen van Hipwell net een paar uur terug is uit de nachtclubs, begint de dag voor dat andere deel van Sant Antoni: de gewone burger. De straten worden schoongespoten en het afval weggeplukt, op terrasjes wordt koffie geserveerd. Om de hoek van West End kijkt de 41-jarige burgemeester Marcos Serra vanuit zijn kantoor in het gemeentehuis over de jachthaven en de boulevard uit. Serra, aangetreden in 2019, vertelt over de extra maatregelen om verandering te brengen. West End wordt opgeknapt, kroegen krijgen subsidie om te veranderen in luxe restaurants, de gemeente wil een galerij middenin de feeststraat.

“Natuurlijk begrijp ik dat we er niet komen met een likje verf alleen”, zegt Serra. “We zetten in op een verzameling van kleine aanpassingen, die samen het toerismemodel geleidelijk veranderen.” Serra – wiens familie al generaties op de Balearen woont – vertelt dat vanaf pakweg de jaren zeventig iedere vorm van toerisme werd omarmd als inkomen op de eilanden. Door de jaren heen daalde het besef in dat kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit. “Dat had eerder gekund. Maar nu gaan we het echt aanpakken. We openen meerdere vijfsterrenhotels, er is recent een restaurant met Michelinster geopend.”

Stilletjes het model veranderen door in te zetten op luxe, dat is de truc van Serra. En aan de jachten die in de haven dobberen te zien, is het luxe toerisme zeker al aanwezig op het eiland. Serra is het dan ook pertinent oneens met een campagne die het Britse consulaat recent opzette: toeristen worden gewaarschuwd dat qua drank lang niet meer alles kan en mag. De campagne van dit jaar is een herhaling van een soortgelijke campagne uit 2014, waarin Britse toeristen gewaarschuwd werden niet alleen naar huis te lopen. Stick together – blijf bij elkaar. “Zulke campagnes geven het verkeerde signaal”, stelt Serra. “Alsof het hier gevaarlijk is. Wij willen geen slechte naam krijgen.”

Cava, cocktails en cider aan het strand. Beeld Eline van Nes
Cava, cocktails en cider aan het strand.Beeld Eline van Nes

Goedkope chartervluchten

Tijdens een kop koffie in de haven van Ibiza-Stad, op een klein half uur met de bus vanaf Sant Antoni, vertelt de 60-jarige Aartje Rouwenhorst dat het eiland veel veranderde sinds zij hier dertig jaar terug vanuit Nederland naartoe trok. Zij kwam voor wat ze de ‘menselijke afmetingen’ noemt: niet iedereen kijkt je op de vingers, zonder de sociale cohesie uit het oog te verliezen. Dat laatste is intussen wel veranderd.

Rouwenhorst werkte altijd in het toerisme, onder andere als stadsgids en receptioniste. Als omslagpunt noemt ze de opkomst van de goedkope chartervluchten afgelopen twintig jaar. “Mensen kunnen nu een weekendje op en neer. Dat trekt een ander type toeristen, die soms niet eens een hotel boeken. Ze gaan ‘s nachts uit en overdag slapen ze op het strand.” Daarmee kreeg Ibiza volgens Rouwenhorst de naam van feesteiland. “Aan het begin vonden ze het ook niet zo erg. Het is een verdienmodel, ze zagen het probleem niet zo. Maar nu is duidelijk geworden dat dit niet houdbaar is.”

Terwijl, zo wil de stadsgids in Rouwenhorst benadrukken: het eiland heeft de potentie iets anders te zijn. Op enkele passen lopen van het terras is bijvoorbeeld de oude stadskern, ooit een nederzetting van de Feniciërs. Inmiddels is die uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed.

null Beeld Eline van Nes
Beeld Eline van Nes

Het ontspannen eilandleven

Dat Ibiza meer te bieden heeft dan zuipen en nachtclubs alleen, is duidelijk zodra je de stad uitrijdt. Vanaf Ibiza-Stad kronkelen de wegen door het heuvelachtige landschap van het eiland noordwaarts. De zoetkruidige geur van naaldbomen vult de warme lucht, hier en daar waait een frisse zeewind door de vallei. Alleen op een motorscooter is het hier vooral natuurschoon en ontspannen eilandleven dat de klok slaat: de witte bloesem van amandelbomen die nu volop bloeien, de vriendelijkheid van lokale bewoners.

Om deze kant van het eiland te tonen, willen twee politici van de linkse politieke partij Podemos graag afspreken in een dorpje aan de ruige noordkant van Ibiza: Sant Joan de Labritja. De flamboyante Gian di Terlizzi – lange grijze haren, een kleurrijk overhemd en zijn hond Ada bij zich – is raadslid in deze noordelijke gemeente.

Di Terlizzi heeft gelijk zijn slogan klaar. “Het probleem is niet het exces binnen het toerisme, maar de excessieve hoeveelheid toeristen”, zegt hij, zittend op een terras naast een haag oleanders. “Kijk, in het noorden hebben we ons altijd verzet tegen het massatoerisme. We willen niet dat hier hetzelfde gebeurde als in Sant Antoni.”

Maar lange tijd voelde Di Terlizzi zich een roepende in de woestijn. Bedrijven en politici, die volgens hem nauw samenwerken, stelden dat een inperking van het toerisme de economie kapot zou maken. “Tijdens de pandemie hebben we gezien dat het eigenlijk best ging: de nachtclubs waren gesloten, maar er kwamen nog steeds toeristen. En die gaven meer geld uit bij kleine ondernemingen, in plaats van in één afgesloten resort. Nu hebben eilandbewoners gezien dat het dus wel kan.”

De Britse vriendinnen halen een wokhap bij een fastfoodtent in de West End. Hier halen ze elke avond na het stappen wat te eten. Beeld Eline van Nes
De Britse vriendinnen halen een wokhap bij een fastfoodtent in de West End. Hier halen ze elke avond na het stappen wat te eten.Beeld Eline van Nes

Podemos wil een maximum aantal toeristen per seizoen

Geregeld verzandt Di Terlizzi in zijn betoog in zijsporen, waarbij hij zich druk maakt over de watertekorten en afvalproblemen die de mensenmassa’s op het eiland met zich meebrengen. Directer is zijn Podemos-compagnon Fernando Gómez, 36 jaar en raadslid in Sant Antoni. Podemos – dat op Ibiza met bijna 20 procent van de stemmen een veel sterkere vertegenwoordiging heeft dan in de rest van Spanje – heeft volgens hem zeer strikte wetgeving voorgesteld. Wat hen betreft worden alle clubs en strandtenten volledig geluidsdicht gemaakt en het liefst zien ze een maximum aantal toeristen per seizoen.

“Tijdens debatten heb ik tegen burgemeester Serra gezegd dat zijn beloftes tot niets zouden leiden”, stelt Gómez. “En nu zien we dat het klopt: hij heeft tot nog toe alleen de straat een nieuwe laag asfalt gegeven. Dat is het. We moeten beseffen dat dit geen Las Vegas is, midden in een woestijn. Hier woonden altijd al mensen, die nu geen leven hebben zo.”

Dat de toeristen niet naar Ibiza komen als de regelgeving te streng wordt, is volgens de Podemos-raadsleden onzin. Het eiland is zo bekend, dat raak je niet zomaar kwijt. “De vrijheid waarvoor de hippies kwamen betekende dat je een alternatieve levensstijl kon hebben”, zegt Gómez. “Het was de vrijheid om homoseksueel te kunnen zijn tijdens de onderdrukking van de Franco-dictatuur (1939 – 1975, red.), ver weg van het vasteland. Het was vrijheid om te leven zoals je wil. Dat maakt Ibiza een merk. Daar hebben de uitbaters van nachtclubs nu een soort platte vrijheid om jezelf kapot te zuipen van gemaakt. Ze hebben het geperverteerd voor commercieel gewin. Intussen noemt de Britse pers ons vaak simpelweg ‘Het Feesteiland’. We moeten ons afvragen: is dit echt wie we willen zijn?”

Lees ook:
De coronacrisis slaat metersdiepe gaten in de Spaanse economie

De Spaanse economie is van alle Europese landen het hardst geraakt door het uitbreken van het coronavirus. Vooral de toeristensector krijgt harde klappen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden