Een checkpoint in het oorlogsgebied.

Reportage Oekraïense leger

Na vijf jaar oorlog begint het Oekraïense leger het te leren

Een checkpoint in het oorlogsgebied. Beeld Adriaan Backer

De oorlog in het oosten van Oekraïne duurt en duurt. Maar vijf jaar na het  begin van de oorlog heeft het Oekraïense leger zijn zaken wel beter voor elkaar.

Omdat hij dienst had tijdens de beschietingen hoorde hij de namen als eerste. Een van de twee doden die over de radio werden gemeld was Jana, een vrouwelijke soldaat die hij goed kende. “Het is niet uit te leggen wat er door me heen ging”, zegt Maksim Grigorjev (38), verbindingsofficier bij het Oekraïense leger.

De twee soldaten van het regiment van Grigorjev, gelegerd in het frontstadje Popasne, kwamen in april om nadat een mortiergranaat hun schuilplaats verwoestte. Grigorjev wist dat het erbij hoorde, toen hij eind vorig jaar na jarenlange dienst in het achterland naar het front geroepen werd. Zijn vrouw en zoontje zijn bezorgd om hem, geeft hij toe. “Maar we hebben geen keus.”

Na vijf jaar is het gewapende conflict tussen het leger en door Rusland gesteunde milities in de Oost-Oekraïense regio Donbas ontaard in een loopgravenoorlog. Daarbij sneuvelen nog steeds wekelijks soldaten. Volgens de Verenigde Naties bedraagt het dodental tot nu toe ruim dertienduizend, onder wie meer dan vierduizend Oekraïense militairen. 

Zandzakken

Dat de ‘anti-terroristische operatie’, zoals de campagne van het leger in Oost-Oekraïne aanvankelijk werd genoemd, zo lang zou duren had de 48-jarige soldaat Sergej Kolmovski niet gedacht. De reusachtige soldaat-met-baard, een eind verderop gelegerd, is de enige van zijn eenheid die instemt met een kort interview. Hij meldde zich in het voorjaar van 2014 vrijwillig bij het leger toen het, vlak na de Russische annexatie van de Krim, ook onrustig werd in het oosten van het land. De gevechtservaring die hij als jongeling opdeed in de Kaukasus wilde hij aanwenden om ‘zijn land te verdedigen’. 

Nu is Kolmovski gelegerd in een met zandzakken en camouflagenetten omringd voormalig kinderdagverblijf, in het bijna ontvolkte frontdorpje Stachanovets. Het conflict met Rusland is een ‘hybride oorlog’, legt hij uit, wat onder meer betekent dat de vijand de artillerie in woonwijken heeft opgesteld waardoor het leger niet kan schieten.

Op de vraag waarom ook in Stachanovets de militaire stellingen pal naast het dorp liggen, mag alleen zijn commandant antwoorden. “In de hybride oorlog zijn die dingen gewoon geworden”, zegt Kolmovski.

Eigen bevolking

Vrijer om te praten is luitenant-kolonel Anton Mironovitsj (36), die behalve dat hij legerwoordvoerder is ook bekend staat als leger-analyticus. In een hamburgerrestaurant in de hoofdstad Kiev – waar niets te merken is van oorlog – kijkt hij terug op 2014. “Leiderschap ontbrak totaal”, zegt hij. Weliswaar had het Oekraïense leger ervaring met vredesmissies in Irak, Afghanistan en Kosovo, maar nu werden militairen ‘plotseling geconfronteerd met de eigen bevolking’. “Dat hadden we nog nooit meegemaakt.” 

Zo werd een groep militairen op een tank ontwapend en teruggestuurd door woedende inwoners van de Donbas, die überhaupt geen soldaten in de buurt duldden. “Er was toen veel onduidelijk”, herinnert Mironovitsj zich. “We verwachtten dat Russische troepen ook de rest van Oekraïne zouden binnenvallen.”

Onder president Porosjenko stabiliseerde de situatie. Na een aantal verloren veldslagen werd met zes grote mobilisaties het aantal manschappen op peil gebracht. “Maar die nieuwe jongens hadden geen benul van oorlog”, zegt Mironovitsj. “Je mocht blij zijn als ze een beetje konden schieten en eerste hulp konden verlenen.”

Voddenbaal

Nu, vijf jaar later, bestaat het leger bijna volledig uit contractsoldaten, die drie keer zo veel verdienen als toen. Waren de uniformen van de manschappen in 2014 ‘rijp voor de voddenbaal’, zoals oude rot Sergej Kolmovski het uitdrukt, nu is het materiaal in orde. “En onze mannen hebben vechten geleerd, simpelweg door het te doen.”

Niet alleen door de gevechtservaring, maar ook dankzij trainingssessies van instructeurs uit de VS, Canada en Groot-Brittannië, voldoet het leger aan ‘Navo-standaarden’, vindt Anton Mironovitsj. Volgens hem is vooral de verhouding tussen commandanten en soldaten verbeterd. “Vijf jaar geleden zagen onze generaals ons als kanonnenvoer. Nu kunnen we onze hand opsteken en zeggen wat we vinden.”

Voorlopig zien de soldaten geen einde komen aan het conflict. Ook maken ze zich zorgen over het opperste commando, dat sinds mei in handen is van de nieuwe president, Volodimir Zelenski. De voormalig cabaretier en tv-producent heeft geen enkele ervaring met politiek, laat staat met oorlogsvoering.

“Eigenlijk wil je geen experimenten in een land in oorlog”, verzucht verbindingsofficier Grigorjev. Ook Mironovitsj is niet blij met de nieuwe president, maar hij nuanceert ook. “We dienen in de eerst plaats ons volk, niet de president.”

Zelenski wil met Poetin praten

De Oekraïense president Volodimir Zelenski heeft zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin uitgenodigd te komen praten over een oplossing voor het bloedige conflict in de Donbass, in het oosten van Oekraïne. Als onderhandelingsplek stelde hij de Wit-Russische hoofdstad Minsk voor. Moskou heeft het voorstel in beraad genomen, zei woordvoerder Dmitri Peskov. Het Kremlin wil nagaan of het initiatief kan leiden tot succes.

In de plannen van Zelenski zouden ook de Amerikaanse president Donald Trump, de Britse premier Theresa May, de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron moeten aanschuiven bij het vredesoverleg. Het al bestaande verdrag van Minsk, dat in principe nog van kracht is, is alleen ondertekend door Frankrijk, Duitsland, Rusland en Oekraïne. 

Lees ook:

Vijf jaar oorlog in Oekraïne: zo ziet het leven eruit aan de frontlinie

In het 400 kilometer lange frontgebied in Oekraïne hebben nog steeds enkele honderdduizenden dagelijks te maken met beschietingen. Vijf verhalen over het leven aan het front.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden