Igro Álvarez daalt af in een put. Even later klinkt uit de diepte het doffe slaan van de spade.

Reportage Venezuela

Na olie is nu drinkwater big business in Venezuela

Igro Álvarez daalt af in een put. Even later klinkt uit de diepte het doffe slaan van de spade. Beeld Edwin Koopman

Zijn leven lang boorde Venezolaan Igro Álvarez op het Meer van Maracaibo naar olie. Nu graaft hij waterputten. Terwijl deze week een door Noorwegen geleide dialoog tussen de oppositie en de regeringspartij start, hebben arme Venezolanen een dagtaak aan het ritselen van drinkwater.

Onverschrokken steekt Igro Álvarez zijn linkerbeen in de lus van een dik touw. Binnen een tel zweeft hij boven een diep gat in de grond, de bodem gehuld in duister. “Toe maar”, roept hij naar zijn compagnon. Die laat het touw, dat om een katrol is geslagen, schoksgewijs vieren. Kakkerlakken komen uit het benauwde gat omhoog en schieten alle kanten op. Na enkele seconden is Álvarez alleen nog te horen. Even later klinkt uit de diepte het doffe slaan van de spade.

Álvarez is putgraver. Op zeven meter diep zit hij nu, en het is nog maar het begin. Op een frommelige bouwtekening zit het grondwater op vijftien meter, maar in de meeste gevallen moet hij zeker tien meter dieper. Zijn business is relatief nieuw. Een half leven lang werkte hij op een olieplatform in het Meer van Maracaibo. “Maar sinds twee jaar is er geen werk meer. Sindsdien graaf ik waterputten,” zegt Álvarez.

Revolutie

Zijn levensverhaal is dat van Venezuela. Twintig jaar geleden, toen voormalig president Hugo Chávez de revolutie uitriep, vulde het land dagelijks 3,2 miljoen vaten olie. Het Meer van Maracaibo, waar Álvarez werkte, was het symbool van de Venezolaanse olierijkdom. Miljarden verdiende het land aan de export van het zwarte goud. Maar corruptie, cliëntelisme en mismanagement reduceerden de productie naar minder dan een half miljoen vaten per dag. Nu heeft het land moeite te voorzien in de meest elementaire basisbehoeften, en moet het drinkwater uit de grond pompen om te ­overleven.

Beeld Edwin Koopman

De vraag naar waterputten ontstond pas een paar jaar geleden. De elektriciteit viel steeds vaker uit, waardoor de pompen niet meer werkten en er geen water meer in de reservoirs kon komen. Het gebrek aan drinkwater werd chronisch. Nu is het slaan van putten voor Álvarez en zijn team routine geworden. Vijftien groeven ze er al en ze kunnen de vraag nauwelijks aan.

Vooral sinds maart groeit de wachtlijst snel. Begin die maand viel in vrijwel heel Venezuela gedurende vijf dagen de stroom uit. Mensen gingen woedend de straat op, zelfs de traditionele aanhang van het regime. Vier maanden later is in de hoofdstad Caracas de situatie weer min of meer genormaliseerd. Maar in de rest van het land houden de stroomstoringen aan, soms dagen, weken of langer. Op veel plaatsen komt nog steeds niets uit de kraan.

Obsessie

Voor de bewoners van het tropische Maracaibo is water een obsessie geworden. Toiletten worden niet meer doorgetrokken. Douchen is een luxe geworden. Werknemers verschijnen slecht gewassen op kantoor. Bedrijven met tankwagens voor water verdienen kapitalen met het vullen van reservoirs. Alleen de rijken kunnen zich een put veroorloven. Bewoners in de arme wijken hebben een dagtaak aan het ritselen van drinkwater. Kinderen met flessen struinen door de stad. Langs de doorgaande wegen rijden mannen in de brandende hitte op bakfietsen en karretjes met alles waar maar water in kan, zoekend naar gesprongen waterleidingen.

“We zitten nu een maand of zes zonder water”, zegt de 49-jarige Alba Acosta. Ze woont met vier kinderen in El Vivero, een volkswijk ten zuiden van het centrum. Een klein half uurtje staat ze nu op haar beurt te wachten op het talud langs een snelweg die dwars door de stad gaat. Een meter of tien verder naar beneden zitten haar jongens met plastic flessen in de bedding van een kleine beek. Het water is modderig en overal ligt afval.

Beeld Edwin Koopman

Op de bodem van het stroompje ligt een drietal tuinslangen waar water uit sijpelt. Niemand kan vertellen waar het precies vandaan komt, maar voor de buurtbewoners is het een oplossing. “Als je het kookt kun je het drinken”, zegt de 55-jarige Graziliano López, en steekt een slang in een plastic fles. Als die vol is leegt hij hem in de jerrycan en begint opnieuw. “Soms ben ik hier wel drie uur bezig voor ik alles vol heb.”

Traditie

In San Francisco, een kilometer of vijftien verder naar het zuiden, is geen waterprobleem. In het geboortedorp van Igro Álvarez is het graven van putten een generatielange traditie. Als kleine jongen zag de putgraver al hoe zijn vader en zijn ooms de bodem in gingen. Stedelingen keken op hen neer; ‘die primitieve dorpelingen’ zonder waterleiding, die nog dronken uit een put. “Daar zit modder in”, zeiden ze. “Nu komen ze met de staart tussen de benen vragen of ze ook een put mogen”, zegt Álvarez lachend. Hij stuurt zijn zoon naar binnen voor een fles en houdt die even later vol kraakhelder water omhoog.

Beeld Edwin Koopman

Zijn kleine huis lijkt eerder op een opslagplaats dan een woning. In een van de slaapkamers trekt hij vanonder een stapel textiel een verbleekte overall tevoorschijn die ooit felrood moet zijn geweest. “Van het oliebedrijf waar ik tot twee jaar geleden werkte”, zegt Álvarez. Vanonder de rommel komt ook een gele helm naar boven. “Dit is precies het werk dat ik deed”, zegt hij en laat een pagina zien van een bedrijfskalender van 2014. Op één van de foto’s draait een ex-collega de bouten aan van een enorme boorpijp.

De teloorgang van de oliesector is al jaren gaande. Omslagpunt was het ontslag van meer dan 18.000 werknemers in 2002, die staakten tegen de politisering van de oliemaatschappij. Op één dag werden ze per decreet ontslagen en vervangen door militairen die van toeten noch blazen wisten. Vanaf dat moment roomden Chávez en zijn opvolger Nicolás Maduro de winsten van het bedrijf af om sociale programma’s te financieren onder het motto: Nu is de olie van het volk. Het resultaat was dat het volk op de revolutionaire leiders bleef stemmen, maar voor onderhoud en het aanboren van nieuwe olievoorraden was geen geld meer. Daarnaast verdwenen miljarden in de zakken van politici en militairen. Recente Amerikaanse sancties die Venezuela beletten olie te exporteren betekenen nu de doodsteek. Raffinaderijen liggen stil, de opslag is vol. Terwijl schepen vol olie voor de kust wachten op een bestemming, staan de bewoners van de oliestad dagen in de rij om te kunnen tanken.

Beeld Edwin Koopman

Lisando Sánchez, een gepensioneerde onderwijskundige heeft nog benzine en daarmee rijdt hij elke twee dagen naar een kennis in San Francisco. “Ik woon verderop, tegen de berg en daar komt geen druppel water meer”, zegt hij. Zijn achterbak staat vol jerrycans. In de voortuin van zijn vriend Ismael Parra vult hij ze met kristalhelder drinkwater dat gulzig uit een dikke slang stroomt. “Ik heb die put al dertig jaar en ik heb nooit zonder water gezeten”, zegt Parra en toont het dieselmotortje dat het vocht moeiteloos omhoog krijgt. Geld wil hij er niet voor hebben. “Waarom zou ik? Iedereen heeft water nodig en ik heb genoeg.”

Putgraver Igro Álvarez is in zijn eigen tuin ook begonnen met het graven van een put. Zelfs in zijn vrije tijd gaat hij door. Hij kan goed rondkomen van zijn nieuwe handel. Maar als hij mocht kiezen zou hij toch liever teruggaan naar het boorplatform. “Daar had ik een verzekering en een pensioen. Nu heb ik niets”, zegt Álvarez, en sluit het gat af met een zware betonnen deksel. “Olie geeft veel meer zekerheid dan water.”

Lees ook:

Eens was Maracaibo de motor van Venezuela, nu is het bedrogen en geplunderd

Maracaibo was een moderne, levendige havenstad, de motor van de nationale economie, het Rotterdam van Venezuela. Nu is de stad uitgestorven, de winkels zijn leeggeplunderd, de straten onguur. De bewoners die nog niet zijn vertrokken overleven tussen schaarste en stroomstoringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden