Brazilië

Na meer dan 600.000 coronadoden in Brazilië willen de nabestaanden één ding: president Bolsonaro de cel in

De Braziliaanse president Bolsonaro arriveert te paard in mei 2021 bij een demonstratie van boeren tegen de coronamaatregelen. Beeld AFP
De Braziliaanse president Bolsonaro arriveert te paard in mei 2021 bij een demonstratie van boeren tegen de coronamaatregelen.Beeld AFP

Nabestaanden van covidpatiënten willen de Braziliaanse president Bolsonaro veroordeeld krijgen vanwege diens falende covidbeleid.

Wies Ubags

Haar 81-jarige moeder overleed aan corona op 2 maart 2021. Het was de tijd van een schreeuwend tekort aan ic-bedden en zuurstofflessen waar Brazilië destijds mee in het nieuws kwam. “Er was geen bed voor haar, ze beschouwden haar als een hopeloos geval, ze stierf met vier andere mensen op de kamer die er ook vreselijk aan toe waren. Ze gaven haar een stoot morfine om te overlijden.”

Totaal onwaardig noemt Paola Falceta (46) de omstandigheden waarin haar moeder moest overlijden. Die werd met een verstopping in de aderen van haar benen opgenomen en liep covid op in het ziekenhuis. Maar het ziekenhuispersoneel treft volgens Falceta geen blaam. Deze mensen moesten roeien met de riemen die ze hadden.

“De regering, die van de eerste golf wist hoe groot de behoefte aan aanvullende zorg was, had moeten zorgen voor extra bedden en veldhospitalen, om de patiënten op te vangen. Er is niks gedaan om de bevolking ervan te overtuigen dat ze afstand moest houden en mondkapjes moest gebruiken. De president is de hoofdverantwoordelijke, de vaccins kwamen te laat, ze hebben geprobeerd smeergeld te innen bij de aankoop ervan, ze hebben chloroquine gepropageerd waarvan iedereen weet dat het niet helpt.”

Vereniging voor slachtoffers

Paola Falceta, werkzaam bij de organisatie voor medisch onderzoek Fiocruz, is voorzitster van Avico, de Vereniging voor Slachtoffers van Covid19. Een radde praatster, gedreven, met sappige rollende r’en die het accent van Brazilië’s zuidelijkste deelstaat Rio Grande do Sul kenmerken. De tragische dood van haar moeder veranderde haar leven. Ze verdeelt dat nu tussen haar werk en Avico. “Ik ben zo’n 12 tot 15 uur per dag in touw.”

Samen met vier anderen, onder wie twee juristen, richtte ze vijf dagen na haar moeders dood Avico op, dat nu een dikke 1400 leden heeft. Juridische en psychische bijstand zijn de belangrijkste zaken waar Avico zich mee bezighoudt. De leden hebben óf familieleden verloren óf zelf blijvend letsel aan Covid-19 overgehouden.

Falceta is vastbesloten: president Jair Bolsonaro, die tot op de dag van vandaag, na meer dan 600.000 covid-doden in Brazilië, nog steeds de ernst van de situatie wegwuift, moet de gevangenis in. Dat het een moeilijke weg is, weet ze maar al te goed. Maar een belangrijke impuls heeft een onderzoekscommissie van de senaat gegeven. Deze heeft na tientallen hoorzittingen met ministers, ambtenaren , wetenschappers, zorgverleners en overlevenden van covid geconcludeerd dat de regering ernstig tekort is geschoten in de bestrijding van de pandemie.

President Bolsonaro wordt verweten dat hij door zijn nalatige en saboterende houding ten aanzien van de epidemie misdaden tegen de menselijkheid heeft gepleegd.

Medestander

Het eindrapport is naar de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, Augusto Aras, gestuurd. Maar de verwachting is dat deze niet tot vervolging over zal gaan. Hij is door de president benoemd en wordt beschouwd als diens medestander. Aras heeft een juridisch vooronderzoek geopend naar aanleiding van het rapport, maar dat zien velen als een vorm om de indruk te wekken dat hij in actie komt, terwijl het eindrapport uiteindelijk in de la zal belanden.

Amnesty International, de belangrijkste bondgenoot van Avico, is een handtekeningenactie begonnen voor steun, getiteld: ‘Haal het uit de la, Aras’. Behalve het dikke, meer dan duizend pagina’s tellende rapport van de onderzoekscommissie liggen er 149 aanklachten van leden van Avico wegens overlijden of blijvend letsel van covidpatiënten door het falende beleid van de staat.

Falceta: “Al in juni hebben we die aanklachten ingediend en we hebben nog geen reactie gekregen.” De volgende juridische stap zou zijn dat Avico zich wendt tot het Hooggerechtshof. Maar dat kan wettelijk alleen in actie komen als de openbaar aanklager in gebreke blijft. Augusto Aras heeft tot eind november om te besluiten wat hij met het dossier van de onderzoekscommissie gaat doen. Ook de commissie heeft al laten weten zich direct tot het Hooggerechtshof te wenden indien de openbaar aanklager geen stappen onderneemt.

Overvloedig bewijs

De allerlaatste optie is het Internationaal Strafhof ICC in Den Haag, maar dat komt pas in zicht wanneer justitie in Brazilië niets oplevert. De Braziliaanse oud-rechter Sylvia Steiner van het ICC heeft tegenover de krant Folha de São Paulo verklaard dat er overvloedig bewijs is om president Bolsonaro te kunnen veroordelen.

“Het misdrijf dat hij de verspreiding heeft veroorzaakt en dat hij heeft aangezet tot het niet respecteren van preventieve maatregelen, is goed gedocumenteerd”, zei ze tegen Folha. “Het bewijs is overvloedig, ook al omdat mensen van de regering zelf niets deden om zich niet bloot te stellen.”

Ze prees het werk van de onderzoekscommissie. In tegenstelling tot eerdere beschuldigingen bij het Hof dat Bolsonaro onwetend was en slecht beleid had gevoerd, gaat het nu werkelijk om “een project, een vooropgestelde politiek om een kudde-immuniteit te bereiken. Het feit dat het een bewuste politiek is, geeft de mogelijkheid om het een misdaad tegen de menselijkheid te noemen.”

Lees ook:

‘Razendsnel ontsmetten en door naar de volgende patiënt met weinig overlevingskansen’

Een ic-arts en een verpleegkundige vertellen over hun ervaringen tijdens de coronapandemie in Brazilië: veel jonge mensen die het niet halen, dreigende tekorten van medicijnen en een regering die niet handelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden