Rusland

Na jaren van huiszoekingen en intimidaties is het Poetin gelukt: het doek valt voor de oppositie

Een medewerker van een Russisch energiebedrijf schildert een portret van oppositieleider Aleksej Navalny over op een muur in Sint-Petersburg op 28 april 2021. Beeld AFP
Een medewerker van een Russisch energiebedrijf schildert een portret van oppositieleider Aleksej Navalny over op een muur in Sint-Petersburg op 28 april 2021.Beeld AFP

Een rechtbank in Moskou oordeelt maandag of de beweging van Aleksej Navalny op een lijst met extremistische organisaties komt. Dat betekent het einde van de oppositie en een terugkeer naar ouderwetse autocratie.

De symboliek droop er letterlijk vanaf toen een medewerker van een Russisch energiebedrijf op 28 april met een verfroller en een grote pot gele verf bij een transformatorhuisje ergens in Sint-Petersburg arriveerde. Op de muur van het gebouw prijkte een gigantisch portret van Aleksej Navalny. De graffitikunst toonde de oppositieleider breed lachend en met zijn handen in de vorm van een hart. Naast hem stond de tekst ‘held van de nieuwe tijd’.

Een kleine vier uur nadat de muurschildering werd ontdekt, zette het mannetje met zijn verfroller de eerste gele streep door het gezicht van Navalny. Kort daarna leek het alsof het portret er nooit had gestaan. Symbolischer kon het eigenlijk niet. Twee dagen eerder ging in Moskou een rechtszaak van start om de politieke en anticorruptieorganisatie van Navalny het predicaat ‘extremistisch’ te geven. Maandag besluit een rechter in de hoofdstad of de beweging ook daadwerkelijk dat brandmerk krijgt.

Aangezien de kans dat dat niet gebeurt vrijwel nul is, besloten Navalny en zijn strijdmakkers de eer aan zichzelf te houden. Zonder op het definitieve oordeel van de rechter te wachten, kondigden ze op 29 april aan dat alle 37 regionale kantoren van de beweging per direct dichtgingen. “De Navalny-campagne bestaat niet meer”, klonk het uit de mond van stafchef Leonid Volkov die om veiligheidsredenen al enige tijd in Litouwen bivakkeert.

Oppositie op de knieën

Een andere mogelijkheid was er eigenlijk ook niet. Door het extremismelabel komen Navalny en co in een rijtje met organisaties als Al-Qaida, IS, de Taliban en Hizb ut-Tahrir. Wie ervoor werkt, krijgt tien jaar cel, wie zich ermee associeert zes jaar. Doorgaan met de strijd zou van Navalny een (gevangen) generaal zonder leger maken. En dus ging de stekker eruit.

Na jaren van huiszoekingen, intimidaties, arrestaties, inbeslagnames, veroordelingen en andere staatsterreur heeft het Kremlin de oppositie dan eindelijk op de knieën. Ondertussen houdt ‘de zwaarste repressie in de geschiedenis van het moderne Rusland’, zoals de Russische mensenrechtenorganisatie OVD-info de huidige periode noemt, onverminderd aan. Om de haverklap arresteren de autoriteiten activisten, journalisten, advocaten, wetenschappers, kunstenaars en zelfs gewone burgers die zich op sociale media net iets te onconventioneel uitlaten over politieke aangelegenheden.

Daarmee lijkt het Rusland van Poetin weer terug te vallen op een ouderwets autocratisch systeem waarin geen enkele plek is voor wat voor vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid dan ook. Nu de 68-jarige president het volk weinig douceurtjes meer heeft te bieden door een kwakkelende economie, en nu de populariteitscijfers van Poetin en de regeringspartij sterk teruglopen, ziet de president kennelijk geen andere mogelijkheid dan de Russen door middel van repressie in het gareel te houden.

Angst en onderdrukking

“Als een prins niet geliefd én gevreesd kan zijn, dan is het veel veiliger om gevreesd te zijn dan geliefd”, citeerde de Britse Ruslandexpert Mark Galeotti de 15-eeuwse Italiaanse diplomaat en militair strateeg Niccolò Machiavelli in een stuk in The Moscow Times. Inderdaad, angst en onderdrukking lijken nog de enige instrumenten in Poetins gereedschapskist.

Wat dat betreft schetste het graffitiportret dat een dag na het overschilderen van de beeltenis van Navalny in dezelfde wijk in Sint-Petersburg op een andere wand verscheen een accurater beeld van de Russische werkelijkheid. Het kunstwerk toonde een agent van de oproerpolitie met masker en helm. De enige overeenkomst met het portret van Navalny was de ditmaal ironisch ingestoken tekst: ‘held van onze tijd’.

Lees ook:

Hoe Russische rechters tegenstanders van het Kremlin vermorzelen

De rechter in Moskou bepaalt maandag of de organisatie van Aleksej Navalny ‘extremistisch’ is. Met vaag geformuleerde wetsartikelen over ‘pornografie’ of ‘hoogverraad’ weet het regime elke tegenstander van Poetin gevangen te zetten. Navalny is lang niet het enige slachtoffer.

Prijkt Navalny binnenkort naast IS op de Russische extremismelijst?

Kan de organisatie van oppositieleider Navalny het stempel ‘extremistisch‘ krijgen? Over die vraag startte eind april een gerechtelijke procedure in Moskou. Het is een ultieme poging om de oppositie eronder te krijgen

In haar laatste woord richt het ‘meisje met de grondwet’ zich op de terreur van de staat

De Russische tieneractivist Olga Misik las haar ‘laatste woord’ voor in de rechtbank. Het ‘meisje met de grondwet’ hangt twee jaar ‘beperkte vrijheid’ boven het hoofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden