Een aanhanger van ex-president Morales tijdens de demonstratie in Cochabamba, waar diens terugkeer werd geëist.

Reportage Bolivia

Na het gedwongen vertrek van president Morales is Bolivia verdeelder dan ooit

Een aanhanger van ex-president Morales tijdens de demonstratie in Cochabamba, waar diens terugkeer werd geëist. Beeld AFP

Na het gedwongen vertrek van Evo Morales, de eerste inheemse president van Bolivia, blijft het land verscheurd achter. Zelfs onder inheemse Bolivianen is er verdeeldheid.

Ruim een week nadat president Evo Morales het veld ruimde wil de rust maar niet terugkeren in Bolivia. Duizenden inheemse cocaboeren trokken maandag op richting het op de hoogvlakte gelegen Cochabamba om het vertrek te eisen van interim-president Jeanine Anez, een vrouw van Europese komaf. De boeren willen dat hun held Evo Morales, de eerste inheemse president van het land, terugkeert uit Mexico waar hij heen vluchtte nadat er gerommeld bleek bij zijn herverkiezing. De politie trad hard op in de thuishaven van de ­oud-president, eerder vielen er zelfs doden.

Oude etnische tegenstellingen in Bolivia steken opnieuw de kop op, tussen vooral de inheemse bevolking (de helft van de elf miljoen inwoners) en de oude elite van Europese herkomst.

Geen inheemse minister

Toen Anez vorige week aantrad als tijdelijke president stelde zij geen enkele inheemse minister aan in haar interim-regering; pas in tweede instantie benoemde ze een inheemse tot minister van cultuur. En zij werd beschuldigd van eerdere racistische opmerkingen.

Het vergroot de zorgen van Morales’ achterban: inheemse Bolivianen zijn generaties lang behandeld als tweederangs burgers. Morales zorgde er tijdens zijn dertienjarig bewind voor dat hun sociaal-economische positie sterk verbeterde. Zij vrezen voor de toekomst. 

Beeld Sander Soewargana

De grootste steun genoot de verdreven president in het hoogland, in het westen van Bolivia, waar vooral Quechua en Aymara’s wonen, met afstand de twee grootste inheemse volkeren.

Maar niet alle inheemse volken zien Morales als hun beschermheer, zoals het derde volk in omvang, de Chiquitanos (ongeveer 90.000 mensen), dat bij de oostelijke grens met Brazilië woont. De Chiquitanos menen dat Morales de ‘hooglanders’ voortrok. Ze zijn boos omdat in augustus en september duizenden hectare van hun land in vlammen opging, waar ze Morales de schuld van geven.

Vlammen

Ignacio Roca zit met een vriend op de stoep tegenover het Nationale Instituut voor Landhervorming in oppositiebolwerk Santa Cruz. Hij laat een video zien van hoe het vuur zijn dorp bereikte. “Ik ben vrijwillig brandweerman. We hebben ons kapot gewerkt om het vuur uit te krijgen. Het lukte niet.”

Niet alleen bos ging verloren, ook twee huizen zijn door de vlammen verslonden. “Het vuur was aangestoken”, zegt Roca. “Door boeren uit het westen die de regering naar ons gebied heeft verplaatst om haar invloed te vergroten. Morales heeft veel meer steun in de hooglanden in het westen dan hier in het oostelijke laagland.”

Roca en enkele honderden van zijn streekgenoten besloten half september een vijfhonderd kilometer lange tocht af te leggen om te protesteren in Santa Cruz. Maar ze zijn ingehaald door de val van de president tegen wie ze in actie kwamen.

Een van de leiders van de mars is de charismatische cacique (Spaans voor stamhoofd) Beatriz Tapanache, de eerste vrouwelijke leider van de Chiquitanos. Op haar witte jurk prijkt het symbool van haar volk, de rood-geel-groene bloem patujú.

“Er is vier miljoen hectare verbrand”, zegt ze, door mensen uit het westen die door Morales’ wetgeving bos mochten kappen, verbranden en beplanten in het gebied van de Chiquitanos. Tapanache en de haren eisen nu dat het gebied tot hun territorium wordt verklaard. “Niet alleen de inheemsen uit het westen moeten worden beschermd, wij ook.”

Tegen elkaar uitgespeeld

Ze voelt zich door de regering Morales, die er prat op ging op te komen voor inheemse Bolivianen, in de steek gelaten. “Ze was alleen bezig met consolidatie van de macht. Morales heeft inheemsen tegen elkaar uitgespeeld.”

Ze weet dat ze het tij tegen heeft nu Morales is opgestapt en het land in een diepe politieke crisis verkeert. “Maar ik ga door met mijn strijd. We hebben een regering nodig waarmee je serieus in gesprek kunt gaan. De 1400 families uit het westen die op ons land zijn ondergebracht moeten weg, hoe jammer dat ook voor hen is.”

Hun manier van landbouw bedrijven past niet in het gebied, zegt ze. “Ons bos is heel droog. Het vuur dat ze hebben aangestoken, was niet onder controle te houden.” 

Met de ‘Europese’ oppositie die het nu in La Paz voor het zeggen heeft, heeft Tapanache niks op. Ze hoopt op eerlijke en onafhankelijke verkiezingen. “En verder heb ik als cacique maar één plicht: de boodschap voor het behoud van mijn volk uitdragen.”

Lees ook: 

Achter elke succesvolle leider in Zuid-Amerika staat een sterke generaal

Het leger is in Zuid-Amerika al decennia terug in de barakken. Maar gekozen politici leunen er nog altijd op generaals.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden