InterviewProtestfamilie

Na haar man, zit nu de zoon van de Egyptische Laila Soueif vast. ‘Brieven zijn een teken van leven’

Activist Alaa Abd al-Fattah is al 110 dagen in hongerstaking.  Beeld René Clement
Activist Alaa Abd al-Fattah is al 110 dagen in hongerstaking.Beeld René Clement

Laila Soueif vertelt over haar zoon Alaa, die in de gevangenis in hongerstaking is, en over de protesttraditie in haar familie. ‘Hij is ontzettend mager geworden en emotioneel heeft hij het moeilijk.’

Joost Scheffers

Haar gevoel voor humor heeft Laila Soueif zeker niet verloren. Regelmatig moet de 66-jarige vrouw haar eigen verhaal onderbreken om te lachen om de absurditeit van de situatie waarin ze verkeert. Ze is wiskundige en hoogleraar aan de universiteit van Cairo, en moeder van activist Alaa Abd al-Fattah, een prominent gezicht tijdens de Egyptische revolutie van 2011, die nu vastzit in de gevangenis. “We zijn regelmatig geweigerd in de gevangenis bij ons vaste bezoekuur, en meerdere keren heb ik toen voor de deur overnacht tot ik Alaa kon zien”, vertelt ze.

Voor het regime is haar zoon een bedreiging, en de laatste elf jaar is hij herhaaldelijk opgepakt. Momenteel zit Alaa een straf van vijf jaar uit vanwege ‘het verspreiden van nepnieuws’, nadat hij een Facebookbericht deelde waarin een politieman wordt beschuldigd van het doden van een politieke gevangene. Uit protest tegen zijn opsluiting is Alaa nu in hongerstaking. En na 110 dagen zonder eten groeien bij zijn familie de zorgen over zijn fysieke en mentale welzijn.

Goed burgerschap

Alaa behoort tot een familie van activisten: politiek was een vast gespreksonderwerp aan de eettafel, waar hij en zijn zussen Mona en Sanaa zich openlijk uitspraken. “Dat hoort bij goed burgerschap”, zegt zijn moeder, met een voor Egypte uitzonderlijke vanzelfsprekendheid. Zelf zou ze zich geen geboren activist noemen. “Mijn man was dat wel”, vertelt ze, doelend op Ahmed Seif al-Islam.

Hij werd vastgezet tijdens de regeerperiodes van Anwar Sadat en Hosni Mubarak in de jaren zeventig en tachtig, en werkte daarna als mensenrechtenadvocaat. Daardoor miste Seif al-Islam de geboorte van zijn dochter Mona. Hetzelfde overkwam Alaa tien jaar geleden toen hij niet bij de geboorte van zijn zoon Khaled kon zijn. “Van mijn vader heb ik een gevangeniscel en een droom geërfd”, schreef hij daar later over.

Laila Soueif staat aan het hoofd van een familie van activisten.  Beeld René Clement
Laila Soueif staat aan het hoofd van een familie van activisten.Beeld René Clement

Het gesprek met moeder Soueif vindt plaats tijdens Eid al-Adha, het Offerfeest, in een uitgestorven Cairo waar iedereen die het zich kan veroorloven deze week aan het strand ligt. Soueif niet (‘geen behoefte aan’), ook moet ze voor de hond van dochter Sanaa zorgen. Afgelopen december kwam haar dochter vrij na anderhalf jaar cel voor ‘het verspreiden van vals nieuws’, omdat ze had opgeroepen politieke gevangenen vrij te laten tijdens de coronapandemie. “Sindsdien zorg ik voor haar hond en is het mijn hond geworden”, lacht Soueif.

Het is inmiddels jaren geleden dat Soueif al haar kinderen bij elkaar had, maar ze houdt onverminderd vol. Met een grijns op haar gezicht: “Ik heb veel training gehad”. Al ziet ze liever dat iedereen weer het ‘gewone’ leven leidt. “Sanaa is filmeditor, Mona is bioloog en Alaa programmeur. Zulke getalenteerde mensen, hun leven staat onnodig stil.”

Sanaa en Alaa in 2019, toen Alaa voor een korte periode uit de gevangenis was.  Beeld AFP
Sanaa en Alaa in 2019, toen Alaa voor een korte periode uit de gevangenis was.Beeld AFP

De aandacht voor Alaa’s zaak is de afgelopen tijd snel gegroeid: toen de Egyptische minister van buitenlandse zaken Sameh Shoukry eerder deze maand Londen bezocht, drong een groep Britse parlementariërs aan op de vrijlating van de Egyptische activist; Alaa heeft sinds kort namelijk ook de Britse nationaliteit.

Daarnaast is dit voorjaar Alaa’s veelgeprezen essaybundel You Have Not Yet Been Defeated gepubliceerd, waarvan een deel is geschreven in de gevangenis en naar buiten is gesmokkeld. Voor iemand die zoveel jaren binnen de gevangenismuren heeft doorgebracht, is het opvallend hoe scherp Alaa zijn maatschappelijke opvattingen formuleert.

Ooit begonnen als blogger is hij in gevangenschap nog steeds op de hoogte van wat er speelt en schrijft hij net zo makkelijk over wereldpolitiek als over het effect dat Uber heeft op Egyptische taxichauffeurs. “Ik weet niet hoe hij het doet, maar ik ben erg onder de indruk”, vertelt Soueif met haar handen in de lucht en haar kenmerkende glimlach.

Laila Soueif in de woonkamer van haar appartement.  Beeld René Clement
Laila Soueif in de woonkamer van haar appartement.Beeld René Clement

Vorige week bezocht Soueif haar zoon voor het laatst. “Een bezoek van twintig minuten, langer mag niet. Hij is ontzettend mager geworden en emotioneel heeft hij het moeilijk.” Bij ieder bezoek brengt Soueif hem zo’n twintig boeken en brieven. “En ik krijg altijd brieven van Alaa. Die brieven zijn een teken van leven, toen ze die eens niet wilden geven, heb ik twee nachten voor de deur van de gevangenis geslapen tot ik zijn laatste brieven kreeg.”

Zeker 35 nieuwe gevangenissen

Vanwege het flink toegenomen aantal politieke gevangenen in het land, naar schatting momenteel zo’n 60.000, zijn er de afgelopen tien jaar zeker 35 gevangenissen bijgebouwd, meldt de lokale mensenrechtenorganisatie Arabic Network for Human Rights Information. Al ontkent Egypte steevast dat er politieke gevangen zijn; het bestempelt ze simpelweg als ‘terroristen’. “Egypte is een openluchtgevangenis voor criticasters geworden”, schrijft de mensenrechtenorganisatie Amnesty International in een rapport.

Inmiddels verblijft Alaa in de recentelijk gebouwde Wadi al-Natrun-gevangenis. “We zijn van middeleeuwse repressie naar repressie in de 21ste eeuw gegaan”, zegt Soueif. “Nu hoeft hij niet meer op de deur te bonzen voor de aandacht van bewakers, maar is er een intercom.”

Maar het blijft een gevangenis. “Het licht is 24 uur per dag aan en er zijn camera’s. Dat is op een bepaalde manier ook geruststellend: als er iets gebeurt, kan er snel hulp komen.” Want zorgen heeft ze wel over haar zoon. “Ze willen hem in ieder geval laten leven tot de aankomende klimaattop COP27 in november in Egypte. Negatieve publiciteit kunnen ze nu niet gebruiken.”

Lees ook:

‘Als je rechters erop aanspreekt dat de wet wordt overtreden, zeggen ze: welke wet?’

Onder het bewind van president Sisi is het Egyptische rechtssysteem uitgehold. Advocaten wordt het werk vrijwel onmogelijk gemaakt. ‘Advocaten raken gewend aan een verkeerd systeem.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden