Nieuws Vliegschaamte

Na #flygskam en nu #hemester: hoe gaan de Zweden op vakantie?

Vliegtuigen van Scandinavian Airlines aan de grond. Beeld AP

Greta Thunberg blijft het herhalen: vliegen is slecht voor de wereld, belachelijk dat we dat zoveel doen. We weten het. Maar veranderen we ons gedrag ook?

Ineens was gewoon genieten van de Zweedse welvaart er niet meer bij. Waren we net een beetje gewend ­geraakt aan het gegeven dat de som van een ruim salaris, dertig vakantiedagen plús absurd goedkope ­vliegtickets een jaarlijks overwinteren (of overzomeren) onder een palmboom in Thailand faciliteerde, werd de flygskam uitgevonden. Vliegschaamte. Krijg je dát.

Flygskam werd, geholpen door de dappere Greta Thunberg, het ­Zweedse exportproduct van 2018. De wereldpers had het over Zweden en hun klimaatschaamte. Maar haalde die gêne ook wat uit?

Minder overzeese plezierreizen

Volgens de reisbarometer van het tijdschrift Vagabond maakte het Zweedse volk in het jaar van het vliegschaamrood een half miljoen minder overzeese plezierreizen dan het jaar ervoor. Een half miljoen: toch best wat, op een bevolking van 10 miljoen, al lag daarmee het aantal nog steeds op 11,2 miljoen – meer dan een reis per persoon, meereizende kinderen en zakenreizen niet meegerekend.

Het zijn natuurlijk niet alleen ethische overwegingen die bij onze keuzes een rol spelen. In datzelfde 2018 was de Zweedse kroon uit­zonderlijk zwak, én de zomer broeikasgas-heet. En na een kwakkelend voorjaar melden de reisbureaus een forse groei in het aantal last-minuteboekingen naar het zuiden. ­Reisorganisatie TUI zag de eerste twee weken van juli een toename van 50 procent ten opzichte van diezelfde periode een jaar geleden. Klimaatverandering is best erg, maar de zon op je huid voelen is toch ook een mensenrecht.

#Hemester

Desondanks is er niet uitsluitend reden tot cynisme. Na #flygskam en #vistannarpåmarken (‘wij blijven aan de grond’) is er een ­nieuwe trending hashtag op sociale media: #hemester, een samenstelling van hem (thuis) en semester (vakantie). De Zweedse toeristenvereniging STF verklaarde verrukt dat dit jaar nóg meer Zweden kiezen voor een vakantie in eigen land.

Gabriel Castro Tejera Beeld Anne Grietje Franssen

Oké, even de vliegschaamte temperaturen in de omgeving. Gabriel Castro Tejera (32), ­suppoost in het Konserthus van Gotenburg ‘houdt van vliegen, van het ontdekken van de wereld’. En hij doet het behoorlijk schaamteloos. “Ik weet wat de consequenties zijn, maar daar laat ik me niet door weerhouden. Een paar weken geleden vloog ik nog naar Polen, voor 20 euro. En de lokale gemeenschap heeft er ook niet van geprofiteerd.” Hij sliep bij vrienden en heeft in totaal misschien 30 euro uitgegeven.

Is hij alleen een verlengstuk van het probleem, vraagt Tejera zich af, of is hij er onderdeel van? “Ik draag in ieder geval niet bij aan de oplossing. Maar is dat aan mij? Als treinreizen even goedkoop zou zijn als vliegen, zou ik met liefde de trein nemen, maar als ik een vlucht vind naar Jakarta voor 50 euro, vind ik dat in de eerste plaats een goede deal.”

Nee, Tejera denkt dat hij zijn vlieggedrag pas zou veranderen als vliegtickets een stuk duurder ­werden. “Waarom zijn vluchten zo belachelijk goedkoop? De milieuschade is niet af te zien aan de prijs. Eigenlijk zou reizen moeten worden belast naar milieu-impact.”

Svenja Keune Beeld Anne Grietje Franssen

Svenja Keune (33), een promovendus die in haar zelfgebouwde tiny house woont in Bollebygd, heeft wél haar vlieggedrag aangepast. “Eigenlijk al voordat ik van de term flygskam had gehoord. In de academische wereld wordt het heel normaal gevonden dat je continu van conferentie naar conferentie vliegt.” Ook Keune reisde veel tijdens de eerste drie jaar van haar onderzoek. Maar nu ze in het eindstadium van haar proefschrift zit, is het makkelijker dicht bij huis te blijven. Ze besloot te stoppen met vliegen.

“Ik voel de drang deel te nemen aan het gemeenschapsleven hier, dichter naar mijn omgeving toe te groeien.” Keune werd geraakt door de authenticiteit van Greta Thunberg. “Die zegt: ‘leef het verschil dat je wil zien’. 

Ik ontmoet veel duurzaamheidswetenschappers, die boeken schrijven over het milieu of het klimaat, en dan verbaas ik me er wel over hoeveel van hen uit wegwerpkopjes drinken en per vliegtuig reizen. Juist in zo’n positie heb je de kans met een goed voorbeeld te ­leiden.”

Lees ook:

Op vakantie in Europa? Ga lekker met de trein!

Andere landen ontdekken is leuk, maar het klimaat lijdt daar fors onder. De beste oplossing: neem de trein naar je vakantiebestemming. Of ga wat minder vaak, en dan iets langer.

Het is wel weer mooi geweest met die vliegvakanties

Ziet u uit uzelf van de vliegvakantie af, vroeg chef opinie Monic Slingerland vorige zomer aan de lezers van Trouw. Menig lezer besloot na een vliegvakantie dat dit de laatste toeristische vliegreis was

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden