Joe Biden in mei vorig jaar, aan het begin van zijn presidentschap.

AnalyseCrisisbeleid

Na een jaar is het presidentschap van Biden vastgelopen

Joe Biden in mei vorig jaar, aan het begin van zijn presidentschap.Beeld AFP

Precies een jaar zit Joe Biden nu in het Witte Huis. Zijn populariteit is gezakt en zijn belangrijkste wet komt maar niet door het Congres. De beloofde hervormingen laten op zich wachten.

Seije Slager

Op zijn eerste dag als president liet Joe Biden een portret van Franklin D. Roosevelt ophangen in het Oval Office. Hij wilde zijn presidentschap modelleren naar dat van FDR, die de crisis in de jaren dertig te lijf ging met ongekende overheidsinvesteringen.

Ook Biden trad aan als crisispresident. Maar liefst vier crises onderscheidde zijn staf destijds in een memo: de coronacrisis, de klimaatcrisis, de economische crisis en een crisis van raciale gelijkheid. Een vijfde bleef onbenoemd, terwijl die toch een olifant in de kamer vormde, zo vlak nadat woedende Trump-aanhangers het Capitool bestormd hadden: de crisis van bestuurbaarheid van het land. Die beperkte Bidens vermogen om de andere crises te lijf te gaan.

Meningsverschillen in eigen gelederen

Want Biden slaagde er weliswaar in om een groot steunpakket door het Congres te loodsen, en boekte later nog een succes: een flinke infrastructuur-wet, maar de echt grote, Rooseveltachtige investeringen die hij in gedachten had, botsten in de Senaat op een muur van tegenwerking door de vijftig Republikeinen – genoeg om de meeste wetten tegen te houden.

Wat dat betreft had Roosevelt het makkelijker; die kon leunen op comfortabele meerderheden om zijn ‘New Deal’ stukje bij beetje in te voeren. Biden moest hopen dat de vijftig Democratische senatoren al zijn plannen in één keer aan zouden nemen, in de enorme ‘Build Back Better’-wet, die zijn belangrijkste nalatenschap moest worden. Zo wilde hij de Republikeinse blokkade omzeilen met een speciale procedure, reconciliation, die je maar heel af en toe in kunt zetten. Maar dat mislukte, door meningsverschillen in eigen gelederen.

Einde aan een voortsudderende oorlog

De realiteit van Bidens presidentschap is: zijn belofte om het land bij elkaar te brengen, maakte hij niet waar. En hoewel zijn plannen populair zijn bij kiezers, zijn ze simpelweg te ambitieus voor de krappe meerderheid waar hij over beschikt. Of hij die meerderheid kan behouden bij de tussentijdse verkiezingen eind 2022 is de vraag. Zijn eigen populariteit is inmiddels tot Trumpachtige diepten van rond de 40 procent gedaald.

Die daling begon rondom de terugtrekking uit Afghanistan, die rommelig verliep. Tegelijkertijd zou dat vertrek, bij alle logistieke chaos, weleens Bidens belangrijkste erfenis kunnen zijn. Anders dan zijn drie voorgangers durfde hij de eindeloos voortsudderende oorlog te beëindigen.

Biden eerder deze maand in Atlanta, waar hij sprak over kiesrecht. Beeld Reuters
Biden eerder deze maand in Atlanta, waar hij sprak over kiesrecht.Beeld Reuters

Biden beloofde bij zijn aantreden om vier, aan elkaar verwante, crises aan te pakken. Wat is van die belofte terechtgekomen?

1. De coronacrisis

Biden maakte een vliegende start, en kon direct beginnen met het uitrollen van de vaccins tegen covid, die onder zijn voorganger Trump in rap tempo waren ontwikkeld. Maar na een jaar dreigen Amerikaanse ziekenhuizen weer te bezwijken onder de toestroom van recordaantallen coronapatiënten. Wat ging er mis?

Allereerst bleken veel minder Amerikanen dan gehoopt bereid om zich te vaccineren. Biden wist niet door het wantrouwen bij met name Republikeinen heen te breken. Een poging om het dan maar kwaadschiks te regelen, met een verplichting voor werknemers van grote bedrijven om zich te vaccineren of regelmatig te laten testen, sneuvelde bij het Hooggerechtshof.

Daarnaast legde de omikronvariant van het coronavirus, waar de vaccins minder vat op hebben, een fundamentele zwakte van Bidens strategie bloot: zijn regering heeft volgens experts te veel vertrouwd op vaccins, terwijl de testinfrastructuur verwaarloosd werd. Zo zijn thuistests, die in Nederland voor een paar euro bij de drogist liggen, in de VS nauwelijks te krijgen.

2. De economische crisis

De economie van de Verenigde Staten heeft zich herpakt van de coronadip. De economische groei bedroeg in 2021 maar liefst zeven procent, en de werkloosheid is alweer bijna weer op het historisch lage punt van voor corona. Arbeid is zo schaars, dat steeds meer bedrijven met hogere lonen concurreren; overal in het land zie je de bordjes ‘personeel gezocht’.

Hoeveel daarvan is op het conto van Biden te schrijven? Tja, dat is moeilijk te zeggen. Feit is dat regeringen altijd krediet claimen voor wat er economisch goed gaat, terwijl de oppositie juist altijd wat er misgaat in de schoenen van de macht probeert te schuiven.

Dat laatste lukt aardig, nu ook in de VS een historisch hoge inflatie in ontstaan. De inflatie is een mondiaal probleem, maar in rechts Amerika staat het fenomeen inmiddels als ‘Bidenflation’ te boek. De president krijgt van de meeste kiezers geen goede rapportcijfers voor zijn economische prestaties.

Wat Biden daarnaast zelf zal bedroeven, is dat zijn plannen om de verzorgingsstaat uit te breiden, met extra kinderbijslag en betaald ouderschapsverlof, vooralsnog niet door het Congres kwamen.

President Biden tijdens een bezoek aan Dawsong Springs, in de staat Kentucky, waar tornado’s in december een dodelijke aanrichtten. Beeld AFP
President Biden tijdens een bezoek aan Dawsong Springs, in de staat Kentucky, waar tornado’s in december een dodelijke aanrichtten.Beeld AFP

3. De klimaatcrisis

Aan goede wil geen gebrek; meer dan ooit tonen de VS onder Biden internationaal leiderschap bij de klimaatcrisis. Op zijn eerste dag als president sloot het land zich weer aan bij het klimaatakkoord van Parijs, waar Trump Amerika uit had teruggetrokken. En in november, op de klimaattop in Glasgow, gaf Biden het goede voorbeeld door aan te kondigen dat zijn land ‘historische investeringen in groene energie’ zou doen. In 2030 zou de Amerikaanse CO2-uitstoot gehalveerd zijn, ten opzichte van 2005.

Het enige probleem: die wet die dat zou moeten regelen wordt maar niet aangenomen, ook door tegenstand binnen eigen gelederen, van onder anderen senator Joe Manchin uit kolenstaat West Virginia. En als de Republikeinen eind dit jaar bij de tussentijdse verkiezingen zoals verwacht een meerderheid veroveren, is het momentum definitief verdwenen.

Zonder wetgeving kan Biden wel via decreten proberen om energiebedrijven tot lagere emissies te dwingen, maar ook die strategie is nu in gevaar. Onlangs besloot het Hooggerechtshof om een zaak in behandeling te nemen van Republikeinse staten, die de bevoegdheid van de EPA (een soort ministerie van milieu) aanvechten om emissiestandaarden vast te stellen. Klimaatactivisten houden hun hart vast voor de beslissing van het door conservatieve rechters gedomineerde Hooggerechtshof.

4. De crisis van raciale gelijkheid

Er is niemand die dacht dat Biden in één jaar racisme zou oplossen, maar het gebrek aan grote doorbraken begint wel teleurstellend te worden voor sommige activisten van kleur, die hem eraan herinneren dat hij mede verkozen werd dankzij stemmen van zwarte Amerikanen en latino’s.

En dus deed Biden vorige week een klemmend beroep op de Senaat om een kiesrechtwet aan te nemen. Die wet zou een einde moeten maken aan sommige inperkingen van het kiesrecht door Republikeinse staten, die vooral nadelig uitvallen voor kiezers van kleur. Maar ook in dit dossier geldt: Biden kan roepen wat hij wil, hij beschikt simpelweg niet over de meerderheid in het Congres om grote wetten erdoor te krijgen. Zo lukte het Biden ook nog niet om vooruitgang te boeken op het gebied van politiehervormingen.

Wat er wel gebeurd is, haalt meestal de krantenkoppen niet, maar Biden krijgt wel degelijk lof van activisten voor zijn poging om raciale gelijkheid een integraal onderdeel te laten zijn van allerlei besluiten op allerlei terreinen. Zo bevat zijn infrastructuurwet compensatie voor zwarte wijken, die in het verleden vaak de pineut waren als er een snelweg moest worden aangelegd.

Lees ook:

Sociale hervormingspakket van Biden aan diggelen na plots veto van ‘president Manchin’

Door het plotselinge veto van Democraat Joe Manchin loopt het sociale hervormingspakket van de Amerikaanse president Biden ernstig gevaar.

Biden gaat vol in de aanval om kiesrechtwet, zijn geduld met de Senaat is helemaal op

President Biden wil desnoods de stemregels in de Senaat wijzigen om zijn kiesrechtwet erdoor te krijgen. Maar dat pleidooi laat vooral zien hoe klem hij nu zit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden