AnalyseVluchtelingen

Na een hek en extra bewaking moet ook een wet nu vluchtelingen uit Litouwen weren

Litouwse soldaten langs de Wit-Russische grens, waar versperringen gemaakt van scheermesjesdraad vluchtelingen tegen moeten houden. Beeld Reuters
Litouwse soldaten langs de Wit-Russische grens, waar versperringen gemaakt van scheermesjesdraad vluchtelingen tegen moeten houden.Beeld Reuters

In Litouwen is sinds deze week een wet van kracht die de rechten van asielzoekers sterk inperkt. Critici spreken van een schending van de mensenrechten.

In Vilnius heeft het Litouwse parlement deze week een wet aangenomen die de autoriteiten de bevoegdheid geeft om migranten op grote schaal te arresteren en ze tot zes maanden na hun aankomst vast te houden in detentiecentra. Daarnaast perkt de wet het recht van asielzoekers om in beroep te gaan tegen een beslissing sterk in, wordt de asielprocedure drastisch verkort en kunnen migranten uitgezet worden terwijl hun beroep nog loopt.

De controversiële maatregel is een reactie op de recente toestroom van migranten die vanuit Wit-Rusland illegaal de grens oversteken naar de Baltische staat en daarmee naar de Europese Unie. Politici in Vilnius en Brussel beschuldigen de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko ervan dat hij de grensoverschrijdingen faciliteert en daarmee migranten inzet als wapen om de druk op Europa op te voeren. Volgens de EU zijn er in Minsk speciale ‘reisorganisaties’ actief die vluchtelingen uit het Midden-Oosten op lijnvluchten vanuit onder meer Bagdad naar de Wit-Russische hoofdstad halen, om ze vervolgens te helpen de grens naar de EU over te steken.

Vergeldingsmaatregel

Loekasjenko zou het faciliteren van die grensoverzettingen als vergeldingsmaatregel gebruiken vanwege de verse sancties die de EU onlangs tegen hem en zijn regime instelde. Vorige maand kwamen de 27 lidstaten van het machtsblok met een nieuw pakket strafmaatregelen tegen diverse hooggeplaatste Wit-Russen en enkele staatsbedrijven naar aanleiding van de ‘vliegtuigarrestatie’ van de Wit-Russische journalist Roman Protasevitsj en diens vriendin Sofia Sapega afgelopen mei.

Sindsdien staken er al meer dan 1700 vluchtelingen vanuit Wit-Rusland de grens met Litouwen over, van wie in de maand juli alleen al 1100. Ter vergelijking: in 2020 ging het om circa 80 migranten. Litouwen is daarom in allerijl begonnen met het aanleggen van versperringen – bestaande uit rollen op elkaar gestapeld scheermesjesdraad – langs de bijna 700 kilometer lange grens met Wit-Rusland. Ook is het leger in groten getale aanwezig en patrouilleert het EU-grensbewakingsagentschap Frontex sinds deze week met extra manschappen langs de Europese buitengrens.

De wet die de arrestatie, detentie en uitzetting van migranten vereenvoudigt, is daarmee de zoveelste maatregel die Vilnius in korte tijd neemt om de toestroom van vluchtelingen een halt toe te roepen. De Litouwse minister van binnenlandse zaken Agne Bilotaite verklaarde woensdag dat de maatregel bedoeld is “om een boodschap te sturen naar Irakezen en anderen dat dit geen handige route is en dat de omstandigheden hier niet goed zijn”. Volgens haar gaat het in deze kwestie niet om ‘echte asielzoekers’, maar om een cynisch pressiemiddel dat Loekasjenko gebruikt tegen Litouwen en de EU.

‘Ongrondwettig’

De uitspraken van de minister vallen bij mensenrechtenorganisaties in verkeerde aarde. Zo verklaarde het Litouwse Rode Kruis tegenover persbureau Reuters dat “de wet een potentiële schending van mensenrechten is” en dat die “niet strookt met EU-richtlijnen”. Ook Dainius Zalimas, die tot juni dit jaar de voorzitter was van het Litouwse constitutioneel hof, heeft zijn bedenkingen. Voorafgaand aan de stemming over de wet zei hij dat “de voorstellen, die ongrondwettig zijn, zijn gebaseerd op de veronderstelling dat alle buitenlanders die de grens zijn overgestoken tweederangs mensen zijn, die geen aanspraak maken op grondwettelijke rechten”.

Dat daar een kern van waarheid in zit, bleek wel toen Reuters deze week een bezoek bracht aan een vluchtelingenkamp in de Baltische staat. Vluchtelingen die daar in een in onbruik geraakte school verblijven, vertelden dat ze negen dagen na aankomst vanuit Wit-Rusland geen enkele informatie hadden gekregen over hun rechten of toekomst. Daarnaast hadden ze nog niet de kans gehad om asiel aan te vragen of te spreken met een vertaler.

Dat lijkt een direct gevolg van de nieuwe wet die migranten het recht op een tolk ontneemt, alsmede het recht op informatie over hun status en asielprocedure. Het enige wat de Litouwse autoriteiten onder de huidige wetgeving nog wél doen is het bieden van levensonderhoud, medische zorg en juridische bijstand.

Lees ook:

Hoe buurlanden migratie gebruiken om de EU te chanteren.

De Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko laat illegale migranten door om de EU onder druk te zetten.

Nog een muur in Europa: Litouwen wil vluchtelingenhek op grens met Wit-Rusland

Het aantal migranten dat vanuit Wit-Rusland de grens met Litouwen oversteekt, blijft toenemen. Vilnius wil nu een hek bouwen om de grensoverschrijdingen te bemoeilijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden