Roofkunst

Na dertig jaar van omzwervingen geven de VS eindelijk het Gilgamesj-tablet terug aan Irak

Het kleitablet vertelt een deel van de epos van Gilgamesj, het oudste literaire werk ter wereld.  Beeld US Immigration and Customs Enforcement
Het kleitablet vertelt een deel van de epos van Gilgamesj, het oudste literaire werk ter wereld.Beeld US Immigration and Customs Enforcement

De Verenigde Staten geven duizenden geplunderde artefacten terug aan Irak. Onder meer een stuk van onschatbare literaire waarde: een deel van het epos van Gilgamesj.

Na dertig jaar van omzwervingen langs dubieuze kunsthandelaren, veilinghuizen en een heus Bijbelmuseum, gerund door een Amerikaanse magnaat van knutselwinkels, zal een 3600 jaar oud kleitablet – dat een deel van het beroemde epos van Gilgamesj bevat – donderdag worden teruggegeven aan Irak.

Het tablet is onderdeel van een groep van 17.000 gestolen artefacten, grotendeels afkomstig uit het oude Mesopotamië – nu deels het huidige Irak – die de Verenigde Staten afgelopen jaren in beslag hebben genomen van musea en handelaren. Veel van de objecten zijn in de jaren negentig en tijdens de chaos van de Amerikaanse inval in Irak in 2003 geroofd uit musea en archeologische opgravingen in het land.

Een flink avontuur

De Iraakse premier Mustafa al-Kadhimi heeft in juli al een deel van de objecten in ontvangst genomen, maar het kleitablet krijgt een eigen speciale ceremonie. Met reden, want het epos van Gilgamesj staat bekend als het oudste literaire werk ter wereld. Het verhalende gedicht is in spijkerschrift gedrukt op kleitabletten. In de afgelopen eeuwen zijn duizenden fragmenten van de tekst gevonden, waardoor de avonturen van de held Gilgamesj gereconstrueerd konden worden.

Niet alleen Gilgamesj, maar ook het kleitablet zelf heeft een flink avontuur afgelegd voordat het aan de thuisreis kon beginnen. Het is niet duidelijk waar het tablet zich de eerste jaren nadat het gestolen was bevond, maar volgens onderzoek van het Amerikaanse ministerie van justitie dook het in 2001 in Engeland op en werd het in 2003 door een familielid van een Londense muntenhandelaar verkocht aan een Amerikaanse antiquair.

Die verkocht het vervolgens weer door met een vervalste provenance – een bewijs van herkomst – waarin stond dat het tablet sinds 1981 in een kistje in de VS lag te verstoffen, en dus niet het importverbod schond voor Iraakse culturele artefacten dat sinds 1990 in de VS geldt.

Museum van de Bijbel

Het vervalste bewijs leek te werken, want na wat omzwervingen kwam het tablet in bezit van het Londense veilinghuis Christie’s, dat het in 2014 doorverkocht aan een onwaarschijnlijke antiekliefhebber: Steve Green, miljardair en topman van de Amerikaanse winkelketen Hobby Lobby.

Green, een fervent evangelisch christen, had het tablet nodig voor zijn eigen hobbyproject: hij was bezig met het bouwen van het gigantische Museum van de Bijbel in hartje Washington D.C. Het museum moest met zes verdiepingen aan historische artefacten en multimedia-displays inzicht geven in alles wat Bijbel-gerelateerd is.

Het Museum van de Bijbel in Washington D.C. moest duizenden voorwerpen in de collectie teruggeven.  Beeld EPA
Het Museum van de Bijbel in Washington D.C. moest duizenden voorwerpen in de collectie teruggeven.Beeld EPA

Het kleitablet van Gilgamesj was er onderdeel van. Delen van het gedicht vinden weerklank in het Oude Testament; parallellen met de verhalen over de Hof van Eden en de zondvloed doen volgens sommige wetenschappers vermoeden dat delen van het Oude Testament geïnspireerd zijn door het epos.

In zijn missie om alle verdiepingen van het museum te vullen kocht Green duizenden geroofde antiekstukken – onbewust, zo verklaarde hij achteraf. Hij zei antiekhandelaren vaak op hun woord te geloven, en wist naar eigen zeggen niet dat de herkomst gecontroleerd moest worden. Naast het kleitablet van Gilgamesj heeft Green duizenden andere kleitabletten, 5000 papyrusfragmenten en 6500 klei-objecten moeten teruggeven aan Irak en Egypte.

Lees ook:

Voor twijfel aan het Bijbelverhaal is in het Bijbelmuseum in Washington geen plek

Particulieren brachten veel geld bijeen voor een museum in Washington over de Bijbel. 40.000 vierkante meter ruimte voor het boek en het verhaal.

Nieuwe fragmenten uit ’s werelds oudste verhaal

Het oudste verhaal van de wereld is langer dan gedacht. Een Iraaks museum bezit twintig ‘nieuwe’ zinnen uit het Gilgamesj-epos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden