ReportageBranden Oekraïne

Na de oorlog leggen nu bosbranden delen van Oost-Oekraïne in as

Een inwoner loopt een in het as gelegde boerderij in Syrontyne, vlak buiten het Oost-Oekraïense Loehansk. Een gebied van ruim vijftienduizend hectare ging in vlammen op.Beeld Pierre Crom

Al zes jaar is het oorlog in de Oost-Oekraïense regio Loehansk. Nu wordt het gebied ook nog getroffen door hevige branden. Elf mensen kwamen om, veel huizen zijn verwoest.

Er is een wapenstilstand van kracht, maar Syrotyne lijkt wel net gebombardeerd. Van sommige straten resteert alleen een reeks smeulende skeletten; een scherpe schroeilucht doet je hoesten. “Dit is alles wat ik nog heb”, zegt de 72-jarige Petro Ivanovitsj, een man met een grijze baard en een zwart katoenen petje. Hij gebaart met zijn handen langs zijn kleding: onder zijn geruite blouse is zijn blote buik zichtbaar. Zijn voormalige woonkamer is een hoop zwarte stenen, waar het zo heet is dat je schoenzolen smelten.

De afgelopen dagen werd het oosten van Oekraïne getroffen door bos- en veldbranden, die vanwege de droogte snel om zich heen grepen. Het vuur was het hevigst in het noorden van de regio Loehansk, op de plek waar al zes jaar een loopgravenoorlog plaatsvindt tussen het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde milities. 

Beeld Thijs van Dalen

Een gebied van ruim vijftienduizend hectare ging in vlammen op, waarbij 22 dorpen werden getroffen. In Syrotyne, een plek op 15 kilometer van de frontlinie, zijn 120 huizen verwoest. Brandweerlui rollen een een slang uit naast de puinhoop dat over is van het huis van Ivanovitsj. Als het water neerkomt op de stenen, geven die sissend stoom af.

Inwoners van het dorp omhelzen elkaar in een school waar humanitaire hulp wordt gegeven.Beeld Pierre Crom

‘Je kunt alleen maar rennen’

De 30-jarige neef van Ivanovitsj, Aleksei Lozovoj, toont foto’s van de vuurzee, die hij vanuit zijn flatje in het nabijgelegen stadje Sjevjerodonetsk kon zien: de vlammen laaien tientallen meters boven de sparren uit. Zijn oom en tante waren op dat moment al geëvacueerd, bleek later, dankzij de buurman die hard op de deur had gebonsd toen de “muur van rook” het dorp naderde. “Dit is erger dan oorlog”, zegt Ivanovitsj stellig. “We horen weleens schieten, maar dit is enger”, beaamt neef Lozovoj. “Dit is zo snel en verwoestend. Het is een kwestie van seconden. Je kunt alleen maar rennen.”

De dorpelingen lijken in shocktoestand te verkeren. Sommigen drinken thee op bankjes naast de puinhoop. Anderen hebben familie en vrienden weten op te trommelen: in een op het eerste gezicht montere bui verzamelen ze bruikbare spullen, of geven ze intacte bakstenen door van hand tot hand. “In een paar maanden bouwen we het huis weer op”, zegt Petro Ivanovitsj, maar hoe hij dat gaat betalen weet hij niet. Zijn vrouw maant haar bezoek te eten van het brood met groentepaté dat ze onder een geïmproviseerd afdakje klaarmaakt. Alleen bij neef Aleksei Lozovoj lijkt de realiteit door te dringen. “Dit huis was ons familienest. Ik bracht hier een deel van mijn jeugd door. Nu is alles weg.”

Behalve het tuinhek is er niks van het huis over

Veel mensen in het gebied zijn dubbel getroffen: eerst door de oorlog, nu door de brand. Zoals Natalia Stanislava, een vrouw van achterin de dertig in Kapitanove, een dorpje pal naast de frontlinie. Van haar huis is niks over, behalve een tuinhek dat scheef in een sponning hangt. “Mijn man wil het herbouwen”, zegt ze, wijzend op haar man die stilletjes op een bankje sigaretten wegrookt. “Ik geloof niet dat dat kan.” Eigendomspapieren van het huis heeft ze niet, omdat ze vluchtelingen zijn: in 2014 werd hun huis in Kirovsk, dat aan de andere kant van het front ligt, kapotgebombardeerd. Nu moesten ze opnieuw verkassen, dit keer naar het huis van haar moeder aan de overkant van de straat dat wonderwel gespaard bleef. Wat ze het hardst nodig heeft? Een bed: ze heeft al drie dagen niet kunnen slapen op de harde grond.

Nu de as neerdwarrelt rijst de vraag hoe het vuur ontstond. De brandweer meldt 146 brandhaarden, die vrijwel allemaal ontvlamden aan de Oekraïense kant van het front. Het Oekraïense leger geeft de schuld aan de door Rusland gesteunde milities. “De vijand stak op verschillende plekken droog gras in brand”, zo luidt een verklaring op de website. De autoriteiten in Kiev onderzoeken oorzaken als “brandstichting, beschietingen, of spontane brand wegens de extreme weersomstandigheden.” In het oosten van Oekraïne heeft het al maanden amper geregend.

Een zwartgeblakerd kruis op de begraafplaats van Syrontyne.Beeld Pierre Crom

Tientallen opnames van mensen met brandwonden

“Zo veel vuur, dat vanaf één kant komt en op zo veel verschillende plekken begint? Dit kan geen ongeluk zijn”, denkt Aleksei Lozovoj. Natalia Stanislava is het daarmee eens: “Het kan van alles zijn. Soldaten, of een conflict bij de houtmaffia”. De mannen van de vrijwillige brandweer in het dorp Muratove, naast Kapitanove, willen niet speculeren. Vuur als gevolg van beschietingen sluiten ze uit, want er wordt al een maand niet geschoten in de omgeving. “De heftigheid van het vuur is vooral gevolg van de extreem sterke wind”, zegt een van hen, Grigori Sabelnikov, die zegt vier nachten zonder slaap aan het werk te zijn. Zelf bluste hij een brand die het gevolg was van een kapotte elektriciteitskabel.

Premier Denys Shmyhal zegt dat de overheid geld beschikbaar zal stellen uit het reservefonds van het staatsbudget om “de slachtoffers te helpen de gevolgen te dragen”. Ziekenhuizen berichten over tientallen opnames van mensen met brandwonden en rookvergiftiging. Elf mensen kwamen om het leven. Aleksei Lozovoj en zijn oom bezoeken de begrafenis van een 62-jarige dorpsbewoner, die niet op tijd wakker werd en stikte in de rook. Op de begraafplaats, waar zelfs de grafstenen zwartgeblakerd zijn, wordt de stilte alleen onderbroken door gesnik van de aanwezigen en een vliegtuig van de brandweer dat overvliegt. “Als de oorlog eerst maar stopt”, wenst Aleksei Lozovoj. “Dan kunnen we weer ademen, en aan de toekomst denken.”

Lees ook:

De bossen rond Tsjernobyl staan in brand; moet Kiev vrezen voor radioactieve rook?

Al bijna drie weken woeden er hevige bosbranden rond Tsjernobyl. Milieuactivisten maken zich zorgen over stralingsgevaar. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden