Oorlog in OekraïneIn ongenade

Mysterieuze ‘vallende ziekte’ treft Russische oligarchen

President Vladimir Poetin Lukoil-topman Ravil Maganov in 2019 . Op 1 september stierf de 67-jarige zakenman door een val uit een ziekenhuisraam. Beeld AFP
President Vladimir Poetin Lukoil-topman Ravil Maganov in 2019 . Op 1 september stierf de 67-jarige zakenman door een val uit een ziekenhuisraam.Beeld AFP

De lijst met zelfmoorden en ongelukken onder Russische notabelen groeit. Toeval? Is er een verband met de oorlog in Oekraïne? Dat is gissen.

Eric Brassem

Er is weer een naam toegevoegd aan de Wikipediapagina 2022 Russian businessmen mystery deaths. Anatoli Gerasjtsjenko, ex-hoofd van het Moskouse Luchtvaart Instituut (MIA), viel dinsdag van een hoge trap in het instituut. Op slag dood, meldden Russische media.

Gerasjtsjenko (73) was tot 2015 mentor van het IMA, een van ’s lands belangrijkste opleidings- en onderzoekscentra voor lucht- en ruimtevaarttechniek. Na zijn pensionering bleef de trotse drager van hoge onderscheidingen adviseur van de academie, die nauw verbonden is aan het Russische ministerie van defensie.

Zowel de civiele als de militaire luchtvaart staat onder grote druk. Reserve-onderdelen zijn door de internationale sancties schaars. De luchtmacht heeft in Oekraïne 55 militaire toestellen verloren. Dreigde Gerasjtsjenko geheimen te onthullen, en is hij geduwd? Is hij gesprongen, of gewoon gestruikeld?

Hoe dan ook staat hij nu op de Wikipedialijst tussen dertien andere zakenlieden die dit jaar een mysterieuze dood zijn gestorven. Overigens lijken zeker twee op die lijst misplaatst, de ene valt niet in de categorie oligarch, de andere is in het buitenland hoogstwaarschijnlijk een natuurlijke dood gestorven.

Overboord geslagen bij rustig weer

Blijven twaalf vreemde sterfgevallen over, zoals de twee bestuurders van hetzelfde bedrijf, KRDV, dat Ruslands olie en andere grondstoffen in het Verre Oosten ontgint. Een strategisch bedrijf met nauwe banden met het Kremlin: begin deze maand trad directeur Ivan Petsjorin op met president Poetin op een economisch forum in Vladivostok. Enkele dagen later spoelde hij dood aan. Overboord geslagen van zijn luxejacht, bij kalm weer. Op 8 februari was algemeen directeur Igor Nosov (43) al gestorven: een beroerte.

In de top van de energiesector stijgt het sterftecijfer rap. Vier bestuurders van staatsgasbedrijf Gazprom en zijn dochterbedrijven pleegden zelfmoord, soms met medeneming van familieleden.

Kritisch over invasie

Ex-bestuurslid Alexander Soebbotin van oliebedrijf Lukoil werd in mei dood aangetroffen in het huis van een Jamaicaanse sjamaan, even buiten Moskou. De miljardair zou, ter bestrijding van zijn kater, paddengif hebben gekregen, waarna hij bezweek aan een hartstilstand. Ook de bestuursvoorzitter van Lukoil, Ravil Maganov, is overleden. Hij viel op 30 augustus uit een raam op de zevende verdieping van het Moskouse centrale ziekenhuis (daags voordat daar ex-Sovjetleider Michail Gorbatsjov zijn laatste adem zou uitblazen).

Lukoil is Ruslands grootste particuliere bedrijf en na Gazprom de tweede energieproducent. Op 3 maart nam de raad van bestuur afstand van de grootschalige inval in Oekraïne. In een persverklaring riep Lukoil op tot ‘zo snel mogelijke beëindiging van het gewapende conflict’.

Niet de taal die het Kremlin graag wil horen. Is Maganov daarom het raam uitgegooid? Of is hij toch gesprongen, hij was immers niet alleen wegens hartproblemen opgenomen, maar ook wegens klachten van depressieve aard.

Het lijstje zal wel blijven groeien, en vermoedens over betrokkenheid van de Russische geheime dienst ook. Overigens stierven drie van de oligarchen op het Wikipedialijstje in westerse landen, onderzoek leverde geen aanwijzingen voor moord.

In Rusland zeggen dergelijke onderzoeken weinig: een rechercheur moet wel levensmoe zijn om betrokkenheid van de geheime dienst te rapporteren. Het staat buiten kijf dat de Russische geheime dienst politieke tegenstanders ombrengt, ook in het buitenland: denk aan de poging tot moord op Aleksej Navalny en de ‘geslaagde’ vergiftiging van oud-FSB-agent Alexander Litvinenko.

Navoelbare motieven

Veel van de doden zijn omgekomen door zelfmoord, of door een moord die daarop moet lijken. Maar mogelijke motieven voor wanhoopsdaden door oligarchen zijn wel navoelbaar. Zijzelf, of hun bedrijven kunnen getroffen zijn door sancties. Dat kan er zwaar inhakken.

Motieven voor moord kunnen zakelijk of politiek van aard zijn, of een mengeling daarvan. Zakenlieden in Rusland kunnen moeilijk opereren zonder vuile handen te maken. Ze zijn afhankelijk van corrupte ambtenaren en politici voor vergunningen, gunstige inspectierapporten, enzovoort. Het succes van de machtigen kan ze zomaar worden afgepakt door de nog machtigeren.

“We moeten op goede voet met het Kremlin blijven om onze rijkdom te behouden, legde een zakentycoon uit aan onderzoeksjournalist Catherine Belton, auteur van het boek Poetins mannen. “Dus als we een telefoontje krijgen met de vraag: kun je 1 of 2 miljard dollar aan dit of dat project bijdragen?, dan kunnen we niet weigeren.”

Dikke kans dat zakentycoons vaker dergelijke verzoeken krijgen, nu Rusland in Oekraïne een geldvretende oorlog voert. En het is denkbaar dat sommigen op het lijstje niet snel genoeg ‘ja’ hebben gezegd. Maar bewezen is het niet.

Gestorven oligarchen en de officiële doodsoorzaak

30 januari: Leonid Sjoelman
Hoofd transport Gazprom Invest. Zelfmoord.

25 februari: Alexander Tjoelakov
Bestuurder Gazprom. Zelfmoord.

23 maart: Vasili Melnikov
Eigenaar medisch bedrijf Medstorm. Zelfmoord, met vrouw en kinderen.

18 april: Vladislav Avajev
Oud-bestuurder Gazprombank. Zelfmoord, met vrouw en kind.

19 april: Sergej Protosenja
Ex-bestuurder gasbedrijf Novatek. Zelfmoord, met vrouw en kind.

8 of 9 mei: Alexander Soebbotin
Bestuurder Lukoil. Hartstilstand door paddengif.

4 juli: Joeri Voronov
CEO van Astra Shipping. Zelfmoord.

14 augustus: Dan Rappaport
Russische zakenman, Poetin-criticus. Val uit zijn appartement in Washington.

1 september: Ravil Maganov
Bestuursvoorzitter Lukoil. Val uit ziekenhuisraam.

10 september: Ivan Ptsjorin
Ex-bestuurder KRDV (energie, grondstoffen). Verdronken.

14 september: Vladimir N. Soengorkin
Hoofdredacteur Konsomolskaja Pravda. Beroerte.

21 september: Anatoli Gerasjtsjenko
Oud-rector luchtvaartinstituut MIA. Val van trap.

Lees ook:

De mannen rond Poetin: ‘Voor hen lijkt ‘fort Rusland’ nu toch een beetje op een luxe gevangenkamp’

Voormalig Moskou-correspondent Catherine Belton schreef een boek over de mannen met wie de Russische president Poetin zich omringt. ‘Poetins legitimiteit als president is gebaseerd op zijn populariteit, en als die begint te dalen kunnen ze hem de uitgang tonen.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden