Reportage Mozambique

Mozambikaanse politiek ziet aardgas als pot met goud aan de horizon

Leden van een kerk vegen een van Maputo's straten tegen de achtergrond van een muur vol met posters van regeringspartij Frelimo. Beeld Bram Lammers

Mozambique gaat vandaag naar de stembus. Regeringspartij Frelimo stortte het land de laatste jaren in crisis met een groot schuldenschandaal, maar wint waarschijnlijk toch opnieuw.

De partij van parlementslid Faruk Osman is echt overal aanwezig in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo. Aan praktisch elke lantarenpaal hangt de rode vlag van Frelimo. Stickers van die regeringspartij prijken op busjes, auto’s en motoren. Het gezicht van president Filipe Nyusi hangt op blinde muren, siert minstens de helft van alle billboards in de stad en lacht je zelfs toe vanaf veel rokken van vrouwen. 

Ook Osman is al weken fulltime campagne aan het voeren. De partij mag zelfs niet weten dat hij een halfuurtje heeft vrijgemaakt voor een buitenlands interview. Zonde van de tijd. Hij moet de straat op, zichtbaar zijn. Want nooit was de druk van de oppositie zo voelbaar.

“Deze verkiezingen zijn belangrijk”, legt Osman uit. “Ze kunnen na jaren van economische crisis een nieuw begin betekenen. Voor het eerst komt er wellicht een regeringstermijn aan met definitieve vrede. En ook zal er waarschijnlijk voor het eerst veel geld binnenkomen uit de winning van vloeibaar aardgas.”

Een schandaal heeft Frelimo ernstig geschaad

Mozambique gaat vandaag naar de stembus. Alex Vines, Mozambique-expert van denktank Chatham House, denkt dat het een spannende race wordt. Een groot schuldenschandaal heeft de Mozambikaanse economie de afgelopen jaren in een crisis gestort, na tien jaren met meer dan 7 procent economische groei daarvoor. Het schandaal heeft Frelimo ernstig geschaad.

Vanaf 2013 sloten drie staatsbedrijven op basis van overheidsgaranties geheime leningen af, vooruitlopend op de inkomsten uit de in 2011 in Mozambique ontdekte aardgasvelden. Zogenaamd voor investeringen in de tonijnvisserij. In werkelijkheid was het een opzetje van politici en bankiers om enorme sommen geld te stelen: in totaal 2 miljard euro. De regering hield de leningen tot 2016 verborgen voor het parlement én voor het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Toen dat uitlekte, schoten de overheidsschulden in één klap met zo’n 30 procent omhoog. 

“De Mozambikaanse kiezer is boos”, zegt Vines. Dat bleek wel uit het feit dat bij de gemeenteverkiezingen vorig jaar opvallend veel mensen voor oppositiepartijen Renamo en MDM kozen. “De oppositie biedt nauwelijks inhoudelijke alternatieven, dus het waren vooral proteststemmen”, legt hij uit.

Vandaar dat dat Frelimo het gaspedaal tijdens deze campagne extra diep intrapt. Ook doken de afgelopen weken geruchten op over gesjoemel met de kiezersregistratie voorafgaand aan de stembusgang.

Vloeibaar gas vormt de ultieme hoop op ontwikkeling

De aardgasbaten zijn vooral op de achtergrond een belangrijk thema bij de verkiezingen, meent Hermenegildo Mulhovo. Hij is directeur van het Mozambikaanse Instituut voor meerpartijendemocratie (IMD). De 3,5 biljoen kubieke meter aan vloeibaar gas vormt de ultieme hoop op ontwikkeling. Mozambique is nu nog een van de armste landen ter wereld. 

Osman wil dat de grondstofinkomsten worden geïnvesteerd in andere economische sectoren, die meer werkgelegenheid opleveren dan de gasindustrie zelf. Hij geeft de toerismesector als voorbeeld. Het vredesverdrag dat Frelimo afgelopen augustus met Renamo tekende is daarbij volgens hem cruciaal. De twee politieke bewegingen vochten tussen 1977 en 1992 een burgeroorlog uit die ruim een miljoen Mozambikanen het leven kostte. Vanaf 2013 laaide de strijd in het midden van het land opnieuw op.

De grote vraag is nu of het nieuwe verdrag na de verkiezingen standhoudt. Over de schuldencrisis maakt Osman zich beduidend minder zorgen. “Die hebben we met de gasbaten zo afbetaald”, zegt hij. “Maar in een land waar instabiliteit heerst, wil niemand investeren.”

Geraamtes van stilgelegde bouwprojecten als stille getuigen

Toch joeg niet alleen die opgelaaide strijd investeerders weg. Vanwege het schuldenschandaal schortte onder meer het IMF zijn donorprogramma op. Het leidde tot een halvering van de economische groei, een val van de munt en een krappe binnenlandse financiële markt die maakt dat ondernemers maar weinig geld kunnen lenen om te investeren. Geraamtes van stilgelegde bouwprojecten her en der in Maputo zijn daarvan stille getuigen.

De verwachting is dat bedrijven als Anadarko, ENI en Exxon vanaf 2022 beginnen met het winnen van gas. “In de plannen van alle partijen fungeren de aardgasinkomsten als een soort pot met goud om het gat tussen hun verkiezingsbeloften en belastinginkomsten op te vullen”, zegt Mulhovo.

Buiten zijn kantoor prijkt op de billboards naast het gezicht van president Nyusi de slogan ‘En met jou werkt het!’ Daarmee refereert Frelimo zowel aan de kiezer als aan zijn president, legt Mulhovo uit. Eerlijke verkiezingen lijken cruciaal voor zo’n ‘werkende toekomst’: zowel voor een definitieve vrede als voor toekomstige welvaart. Maar de kans is groot dat er daarvoor uitgerekend bij deze verkiezingen net iets te veel op het spel staat.

Lees ook: 

 Aardgas brengt straatarm Mozambique hoofd op hol

Grote steenkoolvoorraden en vooral enorme, recent gevonden aardgasreserves hebben van Mozambique een hedendaags El Dorado gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden