Russische nationalisten vieren feest na het bericht dat het Kremlin Donetsk en Loegansk erkent als onafhankelijke landen.

Oekraïne-crisisDonetsk en Loegansk

Moskou escaleert, veegt de Minsk-akkoorden van tafel en stuurt een ‘vredesmissie’ naar Oekraïne

Russische nationalisten vieren feest na het bericht dat het Kremlin Donetsk en Loegansk erkent als onafhankelijke landen.Beeld REUTERS

Rusland erkent Donetsk en Loegansk in Oekraïne als onafhankelijke landen, en stuurt er een ‘vredesmissie’ heen. De EU en VS hebben sancties aangekondigd.

Eric Brassem

Wat het Kremlin betreft zijn Donetsk en Loegansk, de twee rebellerende Oekraïense regio’s, nu onafhankelijke landen. De Russische president Vladimir Poetin zei dat hij de rebellengebieden niet zal annexeren, maar dat is precies wat de stap in de praktijk betekent. Poetin heeft ook een decreet getekend om Russische troepen te stationeren. Dat kan het Kremlin een legaal vernis geven door het ingrijpen te baseren op een verzoek van de leiders van de door hem erkende ‘landen’, die hun positie te danken hebben aan Russische (militaire) steun.

Wat gebeurde er sinds maandagavond?

- De afgelopen weken zijn de spanningen tussen Rusland en Oekraïne toegenomen. Een Russische invasie dreigt, maar of het een grootscheepse invasie wordt blijft de vraag.

- Maandagavond 21 februari zette Poetin zijn handtekening onder een verklaring die erkent dat Donetsk en Loegansk, twee rebellerende Oekraïense regio’s, onafhankelijke landen zijn.

- Vervolgens kondigde Poetin aan ‘vredestroepen’ de grens over te sturen, naar de afvallige gebieden – een actie die herinnering oproept aan de crisis op de Krim in 2014, die tot de facto annexatie van het schiereiland leidde.

-In een toespraak diezelfde maandagavond, van bijna een uur ontkende Poetin het bestaansrecht van de Oekraïne, noemde hij het een ‘verzinsel van Lenin', en beschuldigde hij juist de Navo van agressie jegens zijn land.

- Dinsdagochtend zouden de eerste Russische troepen de grens tussen Rusland en Oekraïne zijn overgestoken, aldus de Poolse defensieminister Mariusz Błaszczak. Het Oekraïnse leger meldde dinsdagochtend dat er twee militairen bij beschietingen om het leven zijn gekomen door artillerievuur van pro-Russische separatisten.

- Westerse landen reageren tijdens een spoedberaad van de Verenigde Naties ontstemd en kondigen scherpe sancties aan, waar de Verenigde Staten dinsdag meer over bekend zullen maken.

- Rusland liet tijdens dat spoedberaad en ook langs andere wegen weten dat de deur voor diplomatie wat hun betreft nog altijd open staat.

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen van de Oekraïne-crisis in ons liveblog.

Omdat Russische militairen dan aan een instabiel front pal tegenover het Oekraïense leger komen te staan, is de kans op ‘ongelukken’ – echt of door Rusland in scène gezet – en een grootscheepse oorlog alleen maar gegroeid. Bovendien claimen de republiekjes grondgebied dat nu nog door Oekraïne gecontroleerd wordt, achter het front. De afgelopen dagen was het daar buitengewoon onrustig. Rusland en de rebellenleiders beschuldigen Oekraïne van aanslagen en aanvallen op burgerdoelen, Oekraïne ontkent dat.

‘Een flagrante schending van het internationale recht’

Poetins stap betekent ook dat Rusland de Minsk-akkoorden van tafel heeft geveegd. Onder andere de Franse president Emmanuel Macron had zwaar ingezet op vooruitgang in het diplomatieke getouwtrek over afspraken uit 2015. De zelfstandige status van de gebieden in handen van de separatisten was een heet hangijzer. De illusie dat een doorbraak over 'Minsk’ de huidige crisis zou beëindigen is nu in rook opgegaan.

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad noemde in een tweet Poetins besluit “een flagrante schending van het internationale recht, de territoriale integriteit van Oekraïne en de Minsk-akkoorden. De EU en haar partners zullen eensgezind, krachtig en vastbesloten reageren.” Minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken gaf dezelfde reactie op Twitter: “Nederland veroordeelt deze daad ten sterkste.”

Volgens premier Rutte zal de EU een ‘beperkt pakket sancties’ treffen tegen Russen die bij het besluit betrokken waren om de afvallige regio’s in het oosten van Oekraïne te erkennen. Dat zei de premier in het programma Jinek. Als Rusland het buurland daadwerkelijk binnentrekt, dan volgen ‘massieve sancties’, waarschuwde hij.

Het gaat nu volgens Rutte bijvoorbeeld om mensen in het Russische parlement die betrokken waren bij het besluit om tegen president Vladimir Poetin te zeggen dat hij de Oekraïense regio’s moet erkennen. Ook komen er sancties zijn tegen mensen in de afvallige regio’s en hun financiële belangen. “Precieze besluitvorming vindt waarschijnlijk morgen plaats.”

De Donbas kan een stap zijn in de invasieplannen

Vorige week had de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken ook al gewaarschuwd dat erkenning van de separatistische republieken een ‘snel en krachtig antwoord’ van de VS en hun bondgenoten zou uitlokken.

Het valt te bezien of Poetin van plan is hier te stoppen, en deze stap bijvoorbeeld wil verkopen als een overwinning in het conflict. De crisis begon in december toen Poetin een aantal eisen aan de VS en de Navo stelde, waaronder een blokkade van een eventueel Navo-lidmaatschap van Oekraïne. De bondgenoten hebben daarin geen duimbreed toegegeven.

Maar de Donbas kan ook een stap zijn in de invasieplannen waarvoor westerse inlichtingendiensten waarschuwen. Navo-chef Jens Stoltenberg zei de erkenning te zien als een voorwendsel voor een invasie.

‘Een creatie van Lenin’

In een lange historische uiteenzetting ontkende Poetin in zijn tv-toespraak tot de natie met zoveel woorden het bestaansrecht van Oekraïne. Het land is volgens hem ‘een creatie van Lenin’, zonder eigen nationale geschiedenis, en gevestigd op historisch Russisch grondgebied. Ook noemde hij Oekraïne een Amerikaanse kolonie, volgestouwd met westerse wapens. Voorts suggereerde de president dat het land kernwapens ontwikkelt. Later op de avond kondigde hij een ‘vredesmissie’ aan in Oost-Oekraïne, zonder duidelijk te maken wat dat gaat betekenen.

De toespraak werd voorafgegaan door een staaltje geënsceneerde ‘glasnost’ (transparantie). Een bijeenkomst van de Russische veiligheidsraad werd live uitgezonden, al leek het enkele uren uit de pas lopende horloge van minister van defensie Sjojgoe te verraden dat die van tevoren was opgenomen. Achtereenvolgende hoge functionarissen spraken over de noodzaak van erkenning. Oud-premier Medvedev wees er bijvoorbeeld op dat in deze Oekraïense gebieden ‘800.000 Russische staatsburgers’ wonen – zoveel paspoorten heeft Rusland er uitgedeeld.

Lees ook:

Olga Keljoek is bang dat ze opnieuw moet vluchten. ‘Mijn lijf herinnert zich de oorlog’

In Charkov, de tweede stad van Oekraïne, neemt de angst voor een Russische invasie toe. Olga Keljoek vreest dat ze opnieuw moet vluchten. “Soms voel ik me veilig, soms beef ik over mijn hele lichaam.”

Hoe Biden Poetin aanpakt: precies zoals Obama het níet deed

Uit Washington komt een constante stroom alarmistische waarschuwingen voor Russische invasies en operaties. Welke diplomatieke strategie steekt daarachter?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden