AnalyseEU-migratiebeleid

Moria toont pijnlijk aan hoe de EU faalt om een effectief én humaan migratiebeleid te voeren

Inwoners van het kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos vluchten voor de vlammen.Beeld AFP

De Europese Commissie worstelt al het hele jaar met nieuwe voorstellen. Die komen eind deze maand en moeten de kakofonie van verschillende ideeën over asiel en migratie met elkaar zien te verenigen.

Het drama op Lesbos toont weer eens pijnlijk aan waar de meesten al jarenlang op wijzen: het onvermogen van zowel Griekenland als de gehele Europese Unie om een effectief én humaan migratiebeleid te voeren.

Dat was tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 al duidelijk, en sindsdien is er eigenlijk geen spat veranderd. De broodnodige hervorming van het Europese asiel- en migratiebeleid zit al jarenlang vast op het niveau van ruziënde lidstaten.

Fatsoenlijke opvang

In een ideale wereld zou zo’n migratiebeleid er als volgt uit moeten zien. Als migranten op EU-gebied arriveren, moet binnen enkele dagen duidelijk zijn of ze recht hebben op asiel of niet. Is dat niet het geval, dan worden ze linea recta teruggestuurd naar hun land van herkomst, dat volledig meewerkt aan die terugkeer. ‘Echte’ vluchtelingen daarentegen krijgen meteen die status en fatsoenlijke opvang. Bij overbelasting van een bepaald EU-land worden ze volgens een breed gedragen verdelingssysteem overgeplaatst naar een ander EU-land. De asielprocedures zouden in elk EU-land gelijk moeten zijn in zowel snelheid als betrouwbaarheid.

Zo zou het moeten gaan, maar in de echte wereld gaat het in bijna elke schakel mis.

Kakofonie

Eind deze maand presenteert de Europese Commissie eindelijk haar nieuwe voorstel voor een nieuw asiel- en migratiebeleid. Eindelijk, want de presentatie is keer op keer uitgesteld. De nieuwe commissie-Von der Leyen trad op 1 december vorig jaar aan, met dat nieuwe migratiebeleid als een van haar topprioriteiten. Eurocommissaris Ylva Johansson (interne zaken) zei eind januari tegen deze krant dat de voorstellen vóór Pasen zouden komen.

Uiteraard gooide de coronacrisis roet in het eten, maar de commissie had meer redenen om tijd te rekken. Johansson en collega-commissaris Margaritis Schinas reisden alle Europese hoofdsteden af om de meningen te peilen. Schinas heeft als portefeuille migratie, al heet zijn werkgebied officieel ‘bevordering van onze Europese levenswijze’. Aan deze twee commissarissen de taak om de kakofonie te bundelen in één Europees geluid dat door iedereen goedgekeurd kan worden.

Het afgebrande kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos.Beeld AFP

Onwerkbare regels

Het belangrijkste achterhaalde onderdeel van het huidige migratiebeleid is de zogeheten Dublin-verordening uit 2003. Die bepaalt dat het EU-land waar een migrant als eerste voet aan de grond zet, geheel verantwoordelijk is voor de afhandeling van de asielprocedure. Die regel gaf andere landen dus het recht om migranten die binnen de EU verder reisden weer terug te sturen.

Tijdens de vluchtelingencrisis van 2015, toen met name Griekenland en Italië (en aanvankelijk ook Hongarije) de grote aantallen niet aankonden, bleek die Dublin-regel totaal onwerkbaar. De crisis op Lesbos onderstreept dat deze week nog eens, ten overvloede. Al legt een hoge EU-diplomaat de verantwoordelijkheid voor de wantoestanden vooral bij de Griekse autoriteiten, die zich niet zouden houden aan bestaande EU-afspraken over onder meer registratie van asielzoekers. “Dit incident staat los van de discussie over een nieuw Europees migratiebeleid.”

Verdelingsmechanisme

Dat neemt niet weg dat er grote meningsverschillen zijn tussen de lidstaten over wat er voor die Dublin-verordening in de plaats moet komen.  De Europese Commissie bedacht in 2015 een noodmaatregel: een verplichte herverdeling van asielzoekers vanuit Italië en Griekenland over alle EU-landen. Dat systeem heeft nooit gewerkt, onder meer vanwege principieel verzet van onder meer Polen, Hongarije en Slowakije.

Tegelijk is bijna iedereen het erover eens dat er toch een soort herverdelingsmechanisme moet worden bedacht, wellicht minder dwingend dan het vorige. “Het is duidelijk dat die asielzoekersquota niet de juiste oplossing waren”, zei Johansson in januari. “Wat ervoor in de plaats moet komen? Dat is nou net een van de gevoelige onderwerpen waarover we nu aan het praten zijn. Maar ik denk niet dat vrijwillige solidariteit een optie is.”

Minderjarigen uit het Moria-kamp worden met het vliegtuig naar andere kampen gebracht.Beeld AFP

Onder druk van een toenemend aantal landen dat een terughoudend migratiebeleid voorstaat, zal de Europese Commissie in de nieuwe voorstellen ongetwijfeld veel nadruk gaan leggen op het tegengaan van irreguliere migratie (op zee) en strengere uitzettingen van afgewezen asielzoekers.

Mensonterend

Het huidige Duitse EU-voorzitterschap, dat een belangrijke taak heeft om onderhandelingen over dit onderwerp in goede banen te leiden, was in juli somber over een snelle invoering van nieuw, allesomvattend beleid. Daarvoor zouden de standpunten van de lidstaten te ver uiteen liggen. “Ik verwacht geen overeenstemming tijdens ons voorzitterschap en ook niet tijdens het Portugese”, aldus een diplomaat. Portugal is de eerste helft van volgend jaar voorzitter.

De mensonterende taferelen in het kamp Moria hebben mogelijk wel de verantwoordelijke beleidsmakers in heel Europa wakker geschud en de druk opgevoerd om tot een compromis te komen.

Lees ook:

Ylva Johansson, de nieuwe migratiecommissaris, eist solidariteit in Europa

De nieuwe Eurocommissaris Ylva Johansson bespreekt vandaag in Den Haag de plannen rond migratie. De Zweedse staat voor de zware taak nog dit voorjaar met nieuwe voorstellen te komen voor een effectief asielbeleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden