Oversight Board

Moeten politici wel een uitzonderingspositie krijgen op Facebook, vraagt de toezichtsraad zich af

Voor oud-president Donald Trump waren sociale media een belangrijk platform om zijn kiezers te bereiken.  Beeld AFP
Voor oud-president Donald Trump waren sociale media een belangrijk platform om zijn kiezers te bereiken.Beeld AFP

Donald Trump werd terecht geschorst van Facebook, volgens een nieuwe onafhankelijke toezichtsraad. De beslissing heeft ook gevolgen voor wat andere politici online wel en niet mogen zeggen.

Donald Trump krijgt zijn megafoon voorlopig niet terug. Facebook, het grootste sociale medium ter wereld, schorste zijn account in januari voor onbepaalde tijd, nadat een door hem opgehitste menigte het Capitool in Washington DC bestormde, waarbij vijf doden vielen.

Gezien de ernst van de overtredingen van de gebruikersvoorwaarden, en het acute risico op nog meer geweld, was de beslissing van Facebook grotendeels terecht, oordeelt nu de Oversight Board. Dat is een onafhankelijke toezichtsraad, gevuld met prominente hoogleraren, journalisten en ex-politici, die vorig jaar door Facebook ingesteld werd om als een soort ‘Hooggerechtshof’ te oordelen over de grenzen van de uitingsvrijheid online.

Het was het eerste grote oordeel van de raad, en werd vooraf door velen gezien als de ‘belangrijkste moderatiebeslissing ooit’. Donald Trump schopte het immers tot president van de Verenigde Staten dankzij het slim bespelen van sociale media, en het verlies van dat podium is een belangrijke klap voor zijn politieke ambities. De uitspraak heeft bovendien gevolgen voor hoe ver andere politici mogen gaan in hun uitingen op Facebook. Ook andere sociale media, zoals Twitter – dat Trump in januari eveneens schorste – zullen de uitspraken van de Oversight Board met grote interesse lezen.

Scheidsrechter van de waarheid

De afgelopen jaren zaten veel sociale media in hun maag met de opruiende of onware berichten door voornamelijk rechts-populistische politici, zoals Donald Trump, maar bijvoorbeeld ook de Braziliaanse president Jair Bolsonaro. Soms gaan zulke uitlatingen in tegen de gebruikersvoorwaarden die voor ‘normale mensen’ gelden. Facebook stelde zich tot nu toe op het standpunt dat politici meer mogen zeggen dan gewone gebruikers. Wat politici zeggen, is inherent nieuwswaardig, en bovendien is het niet aan een techbedrijf om als ‘scheidsrechter van de waarheid’ op te treden, zo vond Facebook lange tijd.

De Oversight Board is in het advies kritisch over die aparte behandeling van politici. Het is niet altijd zinvol om een onderscheid te maken tussen politici en andere invloedrijke gebruikers met veel volgers, aldus de raad. Bovendien zijn er situaties denkbaar waarbij zulke gebruikers met grote invloed juist minder speelruimte moeten krijgen, als er, zoals in januari, acuut risico op geweld bestaat. ‘Staatshoofden en andere hoge regeringsfunctionarissen kunnen een grotere capaciteit hebben om schade aan te richten dan gewone mensen’, stelt de Board in zijn advies.

De vaat controleren

De beslissing van Facebook om de schorsing ook voor onbepaalde tijd te laten gelden, kan overigens níet door de beugel. In de regels staat alleen iets over tijdelijke schorsingen, dus de Oversight Board weigert een straf voor onbepaalde tijd te billijken. Daar moet Facebook zelf eerst maar beleid op maken. Daarmee lijkt de toezichtsraad in te gaan op een belangrijk kritiekpunt: dat die alleen maar ingesteld zou zijn om Facebook impopulaire beslissingen uit handen te nemen. Wij willen wel de vaat controleren, maar gaan niet de afwas voor jullie doen, zeggen ze in dit geval. De raad stelde bovendien vragen aan Facebook over de medeplichtigheid van de algoritmes van het sociale medium bij het verspreiden van de opruiende berichten, maar daar wilde het bedrijf niet op ingaan.

Het oordeel zal de felle discussies over de invloed van techbedrijven op het publieke debat voorlopig niet doen verstommen, ook al klinkt de stem van Donald Trump nu minder luid in die discussies. Noodgedwongen reageerde hij niet via sociale media op het oordeel, maar via een ouderwetse persverklaring. “De vrijheid van meningsuiting is de president van de Verenigde Staten ontnomen omdat de radicale Linkse Krankzinnigen bang zijn voor de waarheid, maar de waarheid komt toch wel naar buiten”, aldus Trump.

Lees ook:

Wie is het nieuwe Hooggerechtshof van Facebook, dat bepaalt dat Trump zijn accounts niet terugkrijgt?

De beslissingen over wat je wel en niet mag zeggen op het grootste platform ter wereld zijn uitbesteed aan de Facebook Oversight Board, dat een soort Hooggerechtshof voor de online vrijheid van meningsuiting wil zijn. Maar wat is dat voor een club?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden