AnalyseStrafvervolging

Moet Donald Trump voor de rechter? De VS staan op een tweesprong

Donald Trump, eerder deze week in Washington. Hij bootst hier met zijn handen de vorm na van het hoofd van Adam Schiff, lid van de 6-januaricommissie die de Capitoolbestorming onderzoekt. Beeld ANP / EPA
Donald Trump, eerder deze week in Washington. Hij bootst hier met zijn handen de vorm na van het hoofd van Adam Schiff, lid van de 6-januaricommissie die de Capitoolbestorming onderzoekt.Beeld ANP / EPA

Het Amerikaanse ministerie van justitie stevent af op een beslissing van historische betekenis: wel of niet overgaan tot strafvervolging van een voormalig staatshoofd, voor het eerst in het bijna 250-jarige bestaan van het land.

Bas den Hond

Het onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 heeft tot nu toe 842 vervolgingen en 218 veroordelingen opgeleverd, voor misdrijven variërend van ordeverstoring tot rebellie.

Naarmate de commissie van het Huis van Afgevaardigden in de ene na de andere hoorzitting liet zien hoe tot in de hoogste niveaus binnen het Witte Huis plannen werden beraamd om Donald Trump president te laten blijven, werden de vragen dringender over de opstelling van het ministerie van justitie: deed dat eigenlijk zelf wel onderzoek naar misdrijven op dat niveau? Zo ja, zou ook Donald Trump in het vizier van aanklagers moeten komen?

De afgelopen weken kwamen daar antwoorden op. Federale aanklagers hebben een ‘grand jury’ bijeengeroepen, een groep van rond de twintig burgers die toestemming moet geven tot vervolging voor federale misdrijven, in dit geval met betrekking tot de bestorming. Ze hebben getuigen opgeroepen die ook voor de commissie verschenen en daar veel konden vertellen, zoals de stafchef van toenmalig vice-president Mike Pence. En dinsdag wist The Washington Post te melden dat getuigen voor die jury urenlang werden doorgezaagd over de wensen, plannen en opdrachten van Donald Trump.

Een grens met daarachter een bananenrepubliek

Daar kunnen verschillende aanklachten uit volgen: van het verstoren van een officiële gebeurtenis, door bewust demonstranten, sommigen gewapend, naar het Capitool te sturen. Of fraude, door te regelen of toe te staan dat vanuit diverse staten ‘alternatieve verkiezingsuitslagen’ naar het Congres werden gestuurd, in de hoop dat Trump daardoor alsnog tot president zou worden uitgeroepen.

Maar de aanklagers zullen pas tot actie overgaan als hun hoogste baas, minister van justitie Merrick Garland, het sein op groen zet. Want het vervolgen van Trump betekent dat de VS een tot nu toe hermetisch afgesloten grens over gaan.

Volgens sommigen ligt aan de andere kant van die grens een bananenrepubliek. Het vervolgen van ex-leiders door het na hen komende regime moet taboe zijn in een gezonde democratie, vinden die. De regering-Biden zou zich dan verlagen tot het onder het niveau van Trump zelf, die tijdens zijn campagne in 2016 graag dreigde dat hij zijn tegenstander Hillary Clinton zou laten opsluiten, maar het nooit deed. Gerald Ford verleende volgens hen terecht gratie aan zijn voorganger Richard Nixon.

De grote fout van Gerald Ford

Anderen betogen dat de VS juist zo’n gesjeesde democratie zullen zijn, als een poging van een president om de stembusuitslag terug te draaien, onbestraft blijft. Het zou ook de deur openzetten naar nog veel meer valsspelen door volgende presidenten – inclusief misschien Trump zelf, mocht hij zich kandidaat stellen voor de presidentsverkiezingen van 2024 en nog winnen ook. En Gerald Ford maakte juist een grote fout door Nixon gratie te verlenen – en werd daar door de kiezers terecht voor gestraft.

O ja, de kiezers. Miljoenen Amerikanen zijn door de hoorzittingen van de 6-januaricommissie gesterkt in hun overtuiging dat de VS vier jaar lang zijn geregeerd door iemand die dacht en handelde als een maffioso. Ze zullen hun vertrouwen in de rechtsstaat verliezen als Trump niet berecht en bestraft wordt.

Maar miljoenen anderen weten juist zeker dat al die beschuldigingen uit de lucht gegrepen zijn en dat de elite bezig is een volkstribuun onschadelijk te maken.

Enthousiaste Republikeinen en woedende Democraten

Helemaal onduidelijk is het wat een vervolging eventueel zal doen met Trumps kansen als hij weer voor het presidentschap gaat. Zal het enthousiasme bij de gemiddelde Republikein, die toch een beetje moe werd van Trumps hameren op de ‘gestolen verkiezing’, weer opvlammen? Zal het woedende Democraten naar de stembus drijven?

Een aanklacht of veroordeling is in elk geval geen juridisch beletsel om kandidaat of president te zijn. Volgens de Grondwet is 35 jaar of ouder en geboren als Amerikaan zijn genoeg. De enige uitzondering daarop is een veroordeling wegens gewapende opstand en landverraad, maar of dat er bij een jury doorkomt, is twijfelachtig.

Twee sporen met een even sombere bestemming

Toen Merrick Garland door Joe Biden werd gevraagd als minister van justitie, leek dat een soort van troostprijs: de man die door Barack Obama was voorgedragen als lid voor het leven van het Hooggerechtshof, maar dat door een Republikeinse boycot nooit werd, mocht aan het eind van zijn carrière een paar jaar aan het roer staan van het justitiële apparaat.

Maar de geschiedenis besliste anders: het is Merrick Garland nu gegeven een wissel om te zetten die de VS op een van twee sporen verder de geschiedenis in laat gaan. Waar de trein dan terecht komt, kan hij niet weten. En voor zover hij kan zien is het uitzicht in beide richtingen even somber.

Lees ook:

Trumps opties na acht hoorzittingen: vervolging, verkiezing of vergetelheid

Het plichtsverzuim van president Donald Trump stond centraal tijdens de voorlopig laatste hoorzitting over de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden