De MegastadJohannesburg

Misplaatste memes in een witte whatsappgroep

Nog geen 10 procent van de Zuid-Afrikaanse bevolking heeft een witte huidskleur, maar mijn tennisclub in Johannesburg telt uitsluitend witte leden. Niet met opzet: tennis is gewoon een erg witte sport in Zuid-Afrika. Maar toch weifelde ik, toen ik ruim een jaar geleden lid werd. Zou zo’n situatie van uitsluitend witte mensen onder elkaar niet te veel ruimte bieden aan ongegeneerd racistische opmerkingen en gesprekken? Racisme is in Zuid-Afrika nu eenmaal nooit ver weg.

Mijn vrees bleek ongegrond. Op de club bleek men zelden te praten over politiek, racisme of het apartheidsverleden. Al had zo’n gesprek, als het zich dan toch per ongeluk presenteerde, wel direct iets ongemakkelijks. Zo raakte ik op het terras van het clubhuis met iemand in gesprek over het boek dat ik aan het schrijven ben, over de Nederlandse koloniale invloed op Zuid-Afrika en de effecten daarvan op de apartheidsideologie. “Interessant”, zei mijn clubgenoot met oprecht enthousiasme. Maar hij keek wel meteen wat schichtig om zich heen. “Je moet weten: mijn broer en ik gingen ooit naar een van de eerste raciaal gemengde scholen in het land.” Zijn stemvolume daalde. “Wij moesten niets hebben van de apartheid.” Hij fluisterde nu, alsof zijn afkeer van racisme een geheim was dat hij koesterde.

Het duurde niet lang tot ik ­begreep: de afwezigheid van zwarte Zuid-Afrikanen verleidde leden van mijn witte tennisclub niet zozeer tot onverbloemd ­racisme, maar bood hun juist de kans net te doen alsof racisme nooit heeft bestaan in Zuid-Afrika. Op die manier hoeven progressievere leden niet telkens weer de discussie aan te gaan met hun meer racistische clubgenoten. Door collectief over racisme te zwijgen, bewaarde mijn exclusief witte tennisclub de vrede.

Een misplaatste meme in de appgroep

Uitzondering op die regel was whatsappgroep van de club. Daarop plaatste een enkeling heel af en toe wél een verdwaald politiek geladen bericht – zij het ook dan nog altijd quasi grappend. Zo kwam op een dag een meme voorbij met de tekst: ‘Zuid-Afrika is het enige land ter wereld waar 90 procent van de belastingbetalers niet op de regeringspartij stemt – laat dat eens even indalen.’ De meme probeerde de legitimiteit van de (overwegend zwarte) regeringspartij ANC te ondergraven. Want ja, het is waar dat een ­opvallend klein deel van de Zuid-Afrikaanse bevolking bijna alle ­inkomstenbelasting betaalt: disproportioneel vaak witte Zuid-Afrikanen, die zelden op het ANC stemmen. De regeringspartij moet het inderdaad hebben van zwarte kiezers die geen belasting afdragen. Maar de ­meme vertelde er niet bij dat dit een direct gevolg is van het apartheidsverleden. Door generaties­lange uitbuiting en achterstelling van zwarte Zuid-Afrikanen, tot aan 1994, leeft nog altijd meer dan de helft van alle zwarte kiezers van minder dan 3 euro per dag. Logisch dus dat zij geen ­belasting betalen: belasting waarover? 

De meme was dus nogal misplaatst. Zeker in een witte whatsappgroep met uitsluitend historisch gepriviligieerde Zuid-Afrikanen. Ik schreef er daarom onder: ‘Ik wil niet lullig doen, maar Zuid-Afrika is óók een land waar die belastingbetalers tot 1994 zo’n 90 procent van de mensen het recht ontzegden om te stemmen – laat dat anders eerst eindelijk een keertje indalen’. Een oorverdovende stilte volgde. 

Twee dagen later ontvingen alle leden van de club een e-mail van de voorzitter. Het was per direct verboden om ‘politieke discussies’ te voeren in de whatsappgroep. Ik snapte de boodschap: er diende, omwille van de lieve vrede, nóg meer te worden gefluisterd op en rond de tennisbaan.

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden