Hongarije

‘Misdadige Roma’ zijn weer het mikpunt in Hongarije

Roma demonstreren in Boedapest tegen segregatie.Beeld REUTERS

De rechtse Mi Hazánk-partij heeft in Hongarije niet veel aanhang. Maar daar lijkt verandering in te komen, met dank aan premier Viktor Orbán.

“Hé, passen jullie wel op jezelf?”, roept een oude man naar een stel duidelijk opgefokte tieners op straat. Zowel de man als de tieners zijn Roma: de grootste etnische minderheid in Hongarije en doelwit van racisme in zo’n beetje alle lagen van de bevolking. De tieners worden even verderop tegengehouden door de politie, die het hele gebied rondom het stadhuis van Miskolc afgezet heeft. 

Op het centrale plein van de Oost-Hongaarse stad staat een paar honderd man te protesteren. ‘Weg met zigeunermisdaad!’ is te lezen op een grote zwarte banner. Op een podium staat politicus László Toroczkai heftig te gebaren. “Criminele zigeuners zijn niets minder dan terroristen”, zegt hij op scherpe toon tegen zijn publiek, dat daarop instemmend juicht. “Maar wij laten ons niet meer bang maken!”

‘Ons land’

Deze demonstratie tegen ‘misdadige Roma’ is een initiatief van Mi Hazánk (‘ons land’): een nieuwe extreem-rechtse partij in Hongarije, waarvan Toroczkai de leider is. Tot 2018 was hij nog vicepresident van Jobbik, de tweede partij van Hongarije. Maar in de periode dat de partij nog openlijk antisemitisch en extreem-rechts was, bleef Jobbik keer op keer op ongeveer 20 procent van de stemmen hangen.

Dat kwam premier Viktor Orbán goed uit, want juist de populariteit van Jobbik maakte diens rechts-conservatieve partij Fidesz electoraal onverslaanbaar: zijn partij bevond zich op het politieke spectrum immers altijd precies tussen twee kanten van de oppositie in, met Jobbik aan de rechterkant en de rest van de oppositie aan de linkerkant. Hongaarse oppositiepartijen wilden jarenlang niet met elkaar samenwerken – en zeker niet met Jobbik. Maar daar kwam rond 2018 verandering in. Net als veel andere Hongaarse oppositiepartijen zag Jobbik in dat samenwerken met de rest van de oppositie de enige manier was om Fidesz te verslaan. De partij ontdeed zich van haar meest extreme standpunten en nam afstand van haar antisemitische verleden. Maar niet iedereen was daar blij mee: László Toroczkai verliet de partij een paar maanden na de verkiezingen in 2018 en begon Mi Hazánk.

De partij heeft vooralsnog maar een kleine achterban, maar dat zou je niet zeggen als je de regeringsmedia in Hongarije volgt. “Toroczkai krijgt op de staatstelevisie meer ruimte om zijn standpunten uit te leggen dan alle andere oppositiepolitici bij elkaar”, zegt Sándor Czinkóczi van de onafhankelijke Hongaarse nieuwswebsite 444. Volgens Czinkóczi is de reden daarvoor duidelijk: Fidesz kan het zich niet permitteren helemaal aan de rechterkant van het politieke spectrum te zitten, met een verenigde oppositie op links. “Hoe meer voormalige Jobbik-stemmers overlopen naar Mi Hazánk, hoe beter dat is voor Orbán.”

Media-aandacht

Zelfs György Budaházy, een bekende nationalistische politicus in Hongarije, sprak zich daar openlijk over uit. “Laten we het onder ogen zien: Fidesz helpt Mi Hazánk op allerlei manieren, waaronder via media-aandacht”, zei hij vorig jaar tijdens een openbare bijeenkomst.

Het is commentatoren in Hongarije daarnaast opgevallen dat Orbán en de rest van zijn regering de laatste tijd vaker uitspraken doen die in lijn zijn met die van extreem-rechts: onder andere over (anti-)lhbt-kwesties, links-liberale ‘krachten’ die het land bedreigen, en over de Roma-minderheid in Hongarije. In een persconferentie liet Orbán zich onlangs negatief uit over een compensatiesom die zijn regering volgens de rechter moet betalen aan een groep Roma-kinderen die jarenlang gesegregeerd onderwezen werden: ze kregen les op een andere verdieping.

Orbán zei dat hij het niet eerlijk vindt de Roma geld te geven zonder dat ze ervoor gewerkt hebben: een uitspraak die in lijkt te spelen op het in Hongarije hardnekkige vooroordeel dat Roma niet werken omdat ze lui zijn. De kwestie komt binnenkort zelfs aan bod in een nieuw volksreferendum.

Veilige omgeving

Wat de demonstranten in Miskolc daarin zullen stemmen is duidelijk. “Hongaren zouden juist compensatie moeten ontvangen voor het feit dat hun kinderen samen met Roma-kinderen naar school moeten”, vindt demonstrant Krisztina Cserek­lye. “Ik ben in theorie heus ook niet voor segregatie, maar ik wil wel dat onze kinderen in een veilige omgeving kunnen leren.”

Of het nou een bewuste politieke strategie is of niet: het opstoken van anti-Romasentimenten is een gevaarlijk spel. In Miskolc is een enorme hoeveelheid politie uitgerukt om de demonstranten van Mi Hazánk en honderden boze Roma uit elkaar te houden.

De in Hongarije wijdverspreide angst voor migratie is de afgelopen jaren een belangrijk ingrediënt van de populariteit van de regering-Orbán geweest, die heel uitgesproken tegen migratie is. Maar waar de migrant-die-uit-is-op-je-baan vooral een denkbeeldige vijand is, zijn de Roma echte mensen in het Hongaarse straatbeeld: naar schatting is 5 tot 10 procent van de bevolking van Roma-afkomst. Haatgevoelens jegens Roma zijn in het verleden al eens zodanig uit de hand gelopen dat er zes Roma bij omkwamen. 

Journalist Czinkóczi is daarom bang voor wat er zal gebeuren als de publieke opinie op deze manier steeds verder naar rechts gestuurd wordt. “Dingen die mensen voorheen misschien alleen dachten, lijken nu steeds normaler te worden om hardop te zeggen”, zegt hij. “Als zelfs de minister-president ze zegt, waarom zou jij je dan nog inhouden?”

Lees ook: 

Oud-bondgenoot: Leven onder Orbán is als leven onder het communisme

Hongarije was een voorloper in de regio. Nu loopt het land economisch en op democratisch gebied achter, zegt oud-minister Géza Jeszenszky.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden