ReportageKlimaat

Milieuactivisten nemen het op tegen Erdogans bouwwoede: ‘Wij houden van bomen, zij van beton’

Een demonstrant in het Validebagbos.  Beeld Ingrid Woudwijk
Een demonstrant in het Validebagbos.Beeld Ingrid Woudwijk

Turkije heeft van oudsher een betrekkelijk kleine milieubeweging, maar het bewustzijn lijkt te groeien. ‘Wij houden van bomen en zij van beton.’

Het Validebagbos is een van de weinige nog resterende natuurgebieden in de volgebouwde Turkse metropool Istanbul. Het groen is verstopt achter een voormalig paleis uit de Ottomaanse tijd en een gebouw waar dertig gepensioneerde leraren wonen. Bij het pad naar de ingang ligt een grote hoop zand, vier verveelde bewakers zitten ernaast. Dit zand is de reden dat een paar meter verderop een klein groepje vrijwilligers met gele hesjes de wacht houdt.

Het zijn leden van de Validebag Vrijwilligersvereniging, voornamelijk gepensioneerde buurtbewoners. Al zo’n drie maanden zitten ze bij de ingang van het bos om te protesteren tegen de plannen die de gemeente met het natuurgebied heeft. Iedereen die het park binnenloopt krijgt een flyer met de tekst ‘Laat Validebag met rust’ en wordt gevraagd de petitie te ondertekenen. Met de thermosfles thee erbij lijkt het meer een gezellig samenkomen dan een fanatieke klimaatdemonstratie.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Erdogans bouwwoede

Voorzitter Arif Belge (64) draagt geen hesje over zijn keurige lichtblauw gestreepte overhemd, maar heeft wel een button met een geel ooievaarslogo opgespeld. De voormalige bankmedewerker wijst naar het zand, dat bedoeld is om de weg te verbreden. “Het lijkt onschuldig, maar het echte plan is om veel meer te bouwen. Wij geloven geen enkel woord van wat de burgemeester zegt.”

Die burgemeester hier in de conservatieve wijk Üsküdar is lid van de regeringspartij AKP van president Recep Tayyip Erdogan. De president en zijn partij staan in Turkije bekend om hun bouwwoede. Met grote bouwprojecten, waar aannemersbedrijven van regeringsgezinde zakenmensen vaak flink aan verdienen, pompt Erdogan miljarden in de economie. Dat levert, in elk geval op de korte termijn, veel banen op.

Turkije ondertekende klimaatakkoord niet

Maar de natuur moet ervoor wijken. “Wij houden van bomen en zij van beton”, verzucht Belge. Terwijl een schildpad voorbijkruipt, vertelt hij vol liefde over Validebags unieke biodiversiteit, die wordt omringd door wegen, flatgebouwen en parkeerterreinen. Al in 1998 begon zijn verzet tegen elke ingreep in deze natuur.

Daarmee was hij er vroeg bij: Turkije kent van oudsher een milieubeweging, maar die is altijd zwak gebleven. Het land is ook een van zes landen ter wereld die het klimaatakkoord van Parijs niet heeft geratificeerd, al beloofde president Erdogan juist deze week in zijn speech voor de Algemene Vergadering van de VN dat hij het akkoord volgende maand zal voorleggen aan het parlement.

Vrijwilligers van de Validebağ Vrijwilligersvereniging houden een persconferentie voor het gebouw van de gemeente in Üsküdar, Istanbul. Beeld Ingrid Woudwijk
Vrijwilligers van de Validebağ Vrijwilligersvereniging houden een persconferentie voor het gebouw van de gemeente in Üsküdar, Istanbul.Beeld Ingrid Woudwijk

Is dat een teken aan de wand? Het klimaatbewustzijn lijkt de laatste jaren te groeien in Turkije. Een belangrijk moment in de recente geschiedenis was het zogenoemde Gezipark-protest in 2013, vernoemd naar een park in het centrum van Istanbul. Milieuactivisten kwamen daar toen in opstand tegen plannen om er een winkelcentrum te bouwen. Ze hielden een sit-in. Toen de oproerpolitie de demonstranten met harde hand probeerde te verdrijven en tenten in brand stak, sloeg de vlam in de pan. Onvrede over bomenkap ging over in groot antiregeringsprotest, waarbij miljoenen in heel Turkije de straat op gingen. Pas na twee maanden en nieuw hard politieoptreden ging de storm liggen. “Gezi was een uitzondering”, zegt activist Belge. “Ik was daar natuurlijk, maar ik vraag me nog steeds af hoe het heeft kunnen gebeuren.”

Turkse vertaling van Thunberg

Om meer interesse te kweken voor het milieu heeft de kleine partij De Groenen (Yeşiller Partisi) de nieuwssite Yeşil Gazete (De Groene Krant) opgezet. Die trekt inmiddels zo’n 200.000 lezers per maand met nieuws over de opwarming van de aarde en milieukwesties en publiceert ook verhalen over vrouwen en lgbti+-onderwerpen.

De redactie, bestaand uit drie vrouwen, huist op de eerste verdieping van een klein gebouw in een straat vol cafés in de Istanbulse wijk Besiktas, waar relatief veel academici en progressievelingen wonen. Er hangt een regenboogvlag voor een boekenkast vol werken over klimaat en duurzaamheid, waaronder de Turkse vertaling van Greta Thunbergs boek Ons huis staat in brand.

De 28-jarige Elif Ünal is naast redacteur ook klimaatactivist voor de internationale groep Extinction Rebellion. Volgens haar zijn Turkse milieuprotesten tot nu toe vaak heel incidenteel en plaatselijk, zoals de actie voor het Validebagbos, waar de vrachtwagens en graafmachines inmiddels begonnen zijn met de aanleg van de weg. Al bespeurt ze ook een verandering. “Meer en meer wordt klimaatverandering ook als argument gebruikt in lokale protesten.”

Ünal, die met haar korte bob en neusring een heel andere verschijning is dan de Validebag-vrijwilligers, denkt dat de klimaatbeweging potentieel veel mensen kan verenigen. In het gepolariseerde Turkije zijn er weinig thema’s waar overeenstemming over is, “maar iedereen kan zich verenigen rond een boom”. Niettemin blijft het volgens haar moeilijk om de veelal conservatieve Turken op grote schaal te mobiliseren voor het klimaat. Ze vreest het ergste: “Natuurlijk moeten we doorgaan met protesteren, maar het is te laat. We moeten ons gaan voorbereiden op natuurrampen.”

Lokale protesten

Turkije wacht nog op groene vertegenwoordiging in het parlement. Kleine groene partijen wisten tot dusver geen vuist te maken, en haalden bij lange na de hoge kiesdrempel niet. Precies een jaar geleden werd de partij De Groenen opgericht met als doel lokale protesten zoals in Validebag te verbinden met grote thema’s als klimaatverandering. Vooralsnog blijken er onoverkomelijke bureaucratische obstakels om een officiële status te krijgen: al een jaar wacht de partij op een simpel, maar essentieel document van het ministerie van binnenlandse zaken.

Lees ook:

Hitte in Zuid-Europa zorgt voor uitzonderlijk veel bosbranden. ‘Alleen al in juli hebben we er 1584 gezien’

Duizenden bewoners moesten Athene ontvluchten, en ook elders in Zuidoost-Europa zorgde de hitte voor grote problemen.

Krankzinning of niet: Erdogan graaft zijn kanaal naar de Zwarte Zee

President Erdogan krijgt veel kritiek op zijn plan voor een kanaal dat de Middellandse Zee moet verbinden met de Zwarte Zee. Maar de autoritaire leider trekt zich er weinig van aan. ‘Wij gaan hiermee door.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden