InterviewEthiopië

‘Mijn stadje Hagere Selam in Tigray is leeggeroofd door soldaten’

Eritrese vluchtelingen, die al lang in Tigray verblijven, staan in de rij voor voedsel in een vluchtelingenkamp.   Beeld AFP
Eritrese vluchtelingen, die al lang in Tigray verblijven, staan in de rij voor voedsel in een vluchtelingenkamp.Beeld AFP

Afgesloten van de buitenwereld worden in Tigray burgers verkracht, vermoord en hun huizen geplunderd. Zo ook in Hagere Selam, waar de Belg Jan Nyssen een huisje heeft.

“Ik heb nog een huis in Hagere Selam, een stadje van tienduizend inwoners in Tigray. Iedereen sloeg daar op de vlucht voor de troepen van zowel het Ethiopische als het Eritrese leger. De wijze mannen van zeventig jaar en ouder bleven doorgaans achter, naast de inwoners die niet weg konden omdat ze bijvoorbeeld ziek waren. De oude mannen moesten onderhandelen met de soldaten om plunderingen te voorkomen. Toen de bevolking na een week terugkeerde, waren zestig achtergebleven mensen doodgeschoten en alle huizen leeggeroofd.”

Aan het woord is Jan Nyssen, hoogleraar geografie aan de Universiteit Gent. Hij woonde zeven jaar in de noordelijke Ethiopische regio Tigray en doet daar onderzoek naar landdegradatie, uitputting van grond. Nu hij weer in België is, heeft hij nog steeds een huis in het stadje Hagere Selam, zo’n 60 kilometer van Tigrays hoofdstad Mekele.

De burgeroorlog volgt hij op de voet. Hij belt en mailt met zijn contacten daar, mits er signaal is, want meestal ligt het communicatienetwerk plat. In Mekele is zo nu en dan verbinding. Ook jonge Tigrayers die in Gent studeren hebben af en toe contact met hun familie. De verhalen die zij horen over wreedheden zijn hier nauwelijks te controleren, omdat de regio zo goed als afgesloten is van de buitenwereld. Toch groeit de vrees voor wat daar gebeurt, aan het oog van de wereld onttrokken.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Zijn bekenden van u omgekomen in Hagere Selam?

“Twee mannen die ik goed ken zijn doodgeschoten. Hun familie heeft dat bevestigd. Een andere vriend die buiten het stadje woont, leeft gelukkig nog. Ze lieten de oude mannen achter, omdat er vooral gejaagd wordt op jonge mannen, die worden als risico gezien in deze oorlog en vrouwen lopen gevaar te worden verkracht. Dus iedereen ging naar het platteland, zocht een veilig heenkomen in dorpen, maar ook die werden aangevallen. Uiteindelijk zijn velen teruggekeerd naar Hagere Selam.

“Daar was alles weg. Mijn huisje daar is leeggehaald, zelfs mijn kleren zijn meegenomen. Ik weet niet of de wc-pot er nog staat. Eritrese soldaten verkopen alle gestolen spullen op rommelmarkten in hun land, want daar zijn ze zo arm als de mieren. Ze hebben daar bijna niks.”

Hoe is het nu in Hagere Selam?

“Er is geen overheid meer. Het lokale bestuur wil niet werken voor de regering in Addis Abeba. Premier Abiy verwachtte dat hij de top van de TPLF, dé partij van Tigray, kon afzetten en dat mensen lokaal wel zouden blijven doorwerken, maar dat is niet zo.

“Het ziekenhuis in het stadje is geplunderd. De ambulance is gestolen, dus kunnen ernstig zieke mensen of gewonden niet naar het grote ziekenhuis in Mekele worden gebracht. Artsen en verpleegsters zijn verdwenen. Voedsel krijgen ze van familie op het platteland. Maar er is geen stroom, waardoor je zelfs graan niet kunt malen om er meel van te maken om brood te bakken. Als ze geen voedsel van familie krijgen, dan eten ze bladeren en planten. Ze weten in Tigray wat wel en niet giftig is en waar je je maag mee vult als er niets anders meer is.”

Leider Tigray: Vecht terug

De afgezette leider van Tigray, Debretsion Gebremichael, heeft voor het eerst sinds begin december van zich laten horen. “Troepen van het Ethiopische leger trekken plunderend en verkrachtend door Tigray”, zegt hij in een audioboodschap op Facebook, geplaatst door het in de Verenigde Staten gevestigde Tigrai Media House. De authenticiteit is niet bevestigd, maar aangenomen wordt dat het de stem van de ondergedoken Tigray-leider is. Hij laat weten “dat steden en platteland voortdurend gebombardeerd worden door hevige artilleriebeschietingen.” Ook roept Debretsion alle Tigrayers op de wapens op te nemen en te vechten.

Er komen steeds berichten binnen over verkrachtingen door soldaten. Spreken mensen met u daarover?

“Soldaten zeggen tegen de mannen daar: ‘We doen met jullie vrouwen wat we willen’. Verkrachting van je vrouw is de ultieme vernedering voor een man. Maar echt erover praten aan de telefoon doen ze niet. Ze zeggen dan: ‘Je weet hoe het hier gaat’. Het is taboe. Vrouwen zitten helemaal in een onmogelijke positie. Een vrouw die verkracht is, daar kleeft een smet aan en zij wordt uitgestoten, dus iedereen zwijgt. De verhalen over wat er gebeurt komen van gezondheidswerkers die de slachtoffers verplegen.”

Kunnen mensen in Tigray nog ergens veilig naartoe?

“In het begin van de burgeroorlog zochten ze hun toevlucht in kerken, dat is van oudsher een veilige haven. Zelfs het wrede centralistische militaire Derg-regime uit de jaren zeventig en tachtig respecteerde de kerken. Maar nu niet. Kerken zijn in Tigray doelwit, ook al zitten ze vol met gevluchte mensen.”

Is er dan helemaal geen hulp?

“Internationale hulporganisaties komen het gebied haast niet in om voedsel en medicijnen te leveren. Inmiddels zijn zo’n 4,5 miljoen mensen daarvan afhankelijk, sinds de start van de burgeroorlog in november vorig jaar. Ethiopië zegt zelf hulp te geven. Je ziet dan een foto met twintig vrachtwagens met voedsel buiten Mekele staan. Dat is nog geen druppel op een gloeiende plaat.

“En misschien maken die vrachtwagens rechtsomkeer na het fotomoment en gaan de hulpgoederen naar de eigen soldaten. Zonder buitenlandse journalisten en hulpverleners in Tigray is er ook geen controle op wat daar nu al maandenlang, en nog steeds, gebeurt.”

Ambassadeur VS vreest etnisch geweld

De scheidend ambassadeur van de Verenigde Staten in Ethiopië, Michael Raynor, waarschuwde afgelopen week voor het etnische geweld in Tigray. Hij toonde zich uiterst bezorgd over de aanwezigheid van troepen uit het buurland Eritrea in Tigray en de aanhoudende berichten over gruwelijkheden, seksueel geweld en schending van mensenrechten.

Lees ook:

Nauwelijks water, voedsel, medicijnen en elektriciteit in verscheurd Tigray. ‘Aan alles is gebrek’

De stad Shire in het noorden van Tigray ligt er mistroostig bij sinds de aanval van het leger om het opstandige gebied onder controle te krijgen. ‘Er zijn geen gebouwen beschadigd tijdens de gevechten, maar de strijd heeft een groot effect op de bevolking. Shire is nu helemaal afhankelijk van voedselhulp’, zegt Kate White van Artsen zonder Grenzen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden