Reportage Chili

Miguel (16) verloor zijn rechteroog bij de protesten in Chili, en hij is niet de enige

Een acteur met een ooglap tijdens een protest in Santiago om steun uit te spreken voor mensen die tijdens de demonstraties tegen de regering in een oog werden geraakt. Beeld REUTERS

Bij de protesten in Chili vallen veel gewonden en zelfs doden. De overheid gebruikt nodeloos veel geweld, stellen mensenrechtenonderzoekers.

“Ik krijg een prothese”, zucht de zestienjarige Miguel Veloso Quintanilla. “Dat is het enige wat ze nog voor me kunnen doen.” Het is druk op de afdeling oogtraumatologie in het Salvador-ziekenhuis in de Chileense hoofdstad Santiago. Meer dan vierhonderd mensen liepen ernstige oogschade op tijdens de protesten tegen corruptie en ongelijkheid die Chili al weken in hun greep houden. Minstens 27 demonstranten zijn hun zicht in één of beide ogen kwijt.

Tiener Miguel is een van hen. “Het zicht in mijn rechteroog is voorgoed weg”, vertelt hij. Samen met zijn moeder vloog hij speciaal naar Santiago vanuit Iquique, een stad 1800 kilometer ten noorden van de hoofdstad. “Het Salvador-ziekenhuis is de beste in de behandeling van oogletsel, ik wil dat mijn zoon hier behandeld wordt”, zegt zijn moeder. De Chileense overheid biedt mensen met oogtrauma’s gratis behandeling aan. “Dat is wel het minste wat ze kunnen doen”, snuft ze. 

Traangas

Miguel was, zo zegt hij, niet aan het demonstreren toen hij beschoten werd. Zijn zus nam wel deel aan een protest in Iquique en van zijn moeder moest hij haar ophalen. “En toen gebeurde het. De politiemannen wierpen uit het niets traangas en beschoten ons. De agenten bleven maar schieten en schoten op mijn bovenlijf.”

Rolf Raimann onderzoekt de zestienjarige Manuel. Hij is het zicht in zijn rechteroog voorgoed kwijt. Beeld Metka Hagen

Miguels verhaal staat niet op zichzelf. De protesten in Chili begonnen een maand geleden, toen president Sebastián Piñera een prijsverhoging van de metrokaartjes afkondigde. Al snel groeiden die uit tot een volksopstand tegen de toenemende ongelijkheid en privatiseringen in het land, een opstand die hard wordt neergeslagen. 

Oogtrauma

“Het is nu al veel rustiger dan in het begin”, vertelt arts Rolf Raimann. Hij heeft een blauwe doktersjas aan en heeft vandaag de leiding over de afdeling. Op 25 oktober protesteerden een miljoen burgers in Santiago, de dag erna zat de afdeling oogtraumatologie vol. In totaal hebben zich bijna tweehonderd personen met zwaar oogletsel bij het ziekenhuis gemeld. De rubberen kogels waarmee de politie schiet, bevatten een gehalte aan metaal. Als zo’n kogel het oog recht raakt, dan ‘barst’ het oog open. Kans op herstel van het zicht is er dan niet.

De politie gebruikt twee soorten wapens, vertelt Raimann. Geweren die één rubberen kogel per keer afschieten en geweren die er meerdere tegelijk kunnen afschieten. Een oog kan dus snel geraakt worden. Raakt zo’n kogel een arm, dan is de schade beperkter. Er zijn aantijgingen van demonstranten dat de politie moedwillig op gezichten en bovenlijven schiet. Bovendien wemelt het online van beelden waarbij de politie, ogenschijnlijk zonder reden, mensen in elkaar slaat.

Duizenden meldingen van geweld

De Chileense overheid schendt de mensenrechten, zo luidt de conclusie van Amnesty International, dat al meer dan 10.000 aantijgingen  ontving. “De overheid heeft buitensporig veel geweld gebruikt tegen vreedzame demonstranten en passanten. We hebben het niet over enkele gevallen. Het is ontzettend tragisch, het gaat over duizenden incidenten in het hele land”, aldus directeur van Amnesty International in Chili Ana Piquer.

Arts Raimann nuanceert, op persoonlijke titel, het beeld dat alles aan de overheid zou liggen. “Vergeet niet dat er twee kanten zijn aan het verhaal. Er zijn demonstranten die winkels binnenvallen en bruut geweld gebruiken. En een deel van de demonstranten die dit oogletsel oplopen, zoekt het geweld ook op tijdens protesten. Net zoals er ook politiemannen zijn die wellicht slechte intenties hebben”, zegt hij. 

Onzin, vindt Enrique Morales. Hij is president van het Chileense Medisch College, dat onafhankelijk van de overheid opereert. Dit college geeft advies aan Amnesty en de Verenigde Naties (dat ook onderzoek doet) over de mensenrechtenschendingen. De personen die zich meldden, zijn vooral studenten en werknemers die geen geweld opzoeken, vertelt hij. Hij haalt foto’s tevoorschijn die het college ook aan het onderzoeksteam van de Verenigde Naties liet zien.

‘Sinds Pinochet hebben we iets dergelijks niet gezien’

Zichtbaar aangedaan scrolt hij door de powerpointslides. “Kijk, op deze foto zie je dat de persoon van heel dichtbij is geraakt. De wonden zijn hartstikke groot. Er is geschoten vanaf 3 of 4 meter afstand. Hij heeft zes kogelgaten in zijn rug.” Morales blijft doorscrollen en de ene na de andere foto van verschrikkelijke wonden komt voorbij. Sommige veroorzaakt door kogels, andere door fysiek geweld. 

En vergeet ook niet het zorgwekkende seksuele geweld, benadrukt hij. “De regering zegt dat er geen systematische mensenrechtenschending is gepleegd. Wij als Medisch College gaan hier tegenin. Er is overvloedig veel bewijs om te zeggen dat de mensenrechtenschendingen wel systematisch zijn. Sinds Pinochet hebben we iets dergelijks niet gezien”.

De Chileense overheid lijkt intussen toch enig gehoor te geven aan de beschuldiging van onnodig politiegeweld. Het ministerie van binnenlandse zaken stelde nieuwe maatregelen op voor de politie-eenheden. Het gebruik van kogels is alleen nog geoorloofd in levensbedreigende situaties of wanneer er een bedreiging is voor het publieke domein. Agenten met geweren krijgen bodycams op. Maar het sentiment dat heerst onder de Chileense bevolking is: eerst zien dan geloven.

Onderzoek naar mensenrechtenschendingen

Inmiddels zijn er meerdere organisaties die zich buigen over mogelijke mensenrechtenschendingen bij het neerslaan van de Chileense protesten, al dan niet op verzoek van de Chileense overheid zelf. Amnesty International doet onderzoek, en ook een team van de Verenigde Naties documenteert honderden verklaringen van Chileense burgers. Het Internationaal Instituut van Mensenrechten in Chili, deels gesubsidieerd door de overheid, rapporteerde tot dusver zeker 2500 gewonden, 400 slachtoffers van oogletsel en 52 gevallen van seksueel geweld.

De Inter-Amerikaanse Commissie van Mensenrechten is inmiddels ook uitgenodigd, door de overheid. En deze week kwam de Latijns-Amerikaanse afdeling van Human Rights Watch naar Chili voor onderzoek. “We willen het complete beeld in kaart brengen”, zegt een vertegenwoordiger. “Dat betekent ook het woord geven aan alle politiemannen en -vrouwen die gewond zijn geraakt”.

Lees ook:

De protesten in Chili bereiken nu ook de welvarende wijken

In Chili bereiken de protesten tegen de ongelijkheid nu ook de welvarende wijken van de hoofdstad Santiago. ‘Alleen de allerrijksten willen deze situatie in stand houden.’

Protesterende Chilenen zijn de ongelijkheid zat

In het rijkste land van Zuid-Amerika heeft opgekropte onvrede over ongelijkheid de vlam in de pan doen slaan. Ook president Piñera lijkt ineens tot inkeer gekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden