EUPresentatie Migratiepact

Migratievoorstellen van de Europese Commissie laten tal van vragen onbeantwoord

Eurocommissaris Ylva Johansson tijdens de presentatie van het migratiepact.Beeld REUTERS

De Europese Commissie presenteerde haar blauwdruk voor het asiel- en migratiebeleid. Ze bepleit betere grensbewaking en snellere beoordeling van asielzoekers.

Ze zien er allemaal gelikt uit, de fact­sheets waarmee de Europese Commissie gisteren haar langverwachte asiel- en migratiepact presenteerde. Overkoepelend principe: ‘een nieuwe balans tussen verantwoordelijkheid en solidariteit’.

Als het aan Brussel ligt, wordt dat beleid een goed geoliede machine: ­akkoorden met derde landen die hun inwoners zoveel mogelijk bij zich moeten houden, betere bescherming van de EU-buitengrenzen, snelle ­beoordeling van arriverende asiel­zoekers, slagvaardiger terugsturen van degenen die niet welkom zijn en (helemaal tot slot) een solidaire ­verdeling van vluchtelingenopvang onder alle 27 lidstaten.

Maar Brussel bepaalt niet de uitkomst. De commissievoorstellen worden de komende maanden de speelbal van de lidstaten en het Europees Parlement. Dat wordt een zwaar, politiek beladen gevecht, zeker in landen waar verkiezingen op til zijn.

“Wij stellen vandaag een Europese oplossing voor”, zei commissievoorzitter Ursula von der Leyen. “Die moet het vertrouwen tussen lidstaten herstellen, alsmede het vertrouwen van burgers in ons vermogen om ­migratie als Unie in goede banen te leiden.”

Prioriteit: tegenhouden

In de voorstellen ligt de nadruk – veel meer dan in het huidige beleid – op het tegengaan van de zogeheten irreguliere migratie, ook al zijn de aantallen drastisch gedaald sinds de crisis van 2015/2016. Het laatste jaarcijfer is 140.000. Van hen heeft naar schatting twee derde geen recht op asiel.

Op de plekken van eerste aankomst moeten de beoordelingsprocedures aanzienlijk worden versneld: een eerste screening binnen vijf ­dagen, om snel te beoordelen of de asielzoekers kansloos of kansrijk zijn. In dat laatste geval komen ze in een asielprocedure die maximaal twaalf weken mag duren.

Het zijn allemaal ambities die de afgelopen jaren ook al in verschillende variaties zijn voorgesteld (denk aan de aloude ‘hotspots’), maar die nooit goed hebben gewerkt. De situatie op Lesbos was daarvan opnieuw een schrijnend voorbeeld.

Eurocommissaris Margaritis Schinas bij de presentatie van het migratiepact.Beeld REUTERS

Is ‘Dublin’ dood of niet?

Grootste anachronisme in het huidige systeem is de Dublin-verordening, die bepaalt dat het EU-land van eerste aankomst geheel verantwoordelijk is voor de asielaanvragen. ‘Dublin is dood’, zo zingt het al een tijdje rond in Brussel. “We hebben ‘Dublin’ te ruste gelegd”, bevestigde migratie-­Eurocommissaris Margaritis Schinas gisteren nog eens.

Maar wie het pakket goed bestudeert, kan niet anders dan concluderen dat de landen van eerste aankomst nog steeds het leeuwendeel van de procedures, opvang en eventuele detentie van asielzoekers op hun schouders moeten nemen. Ondersteuning door andere landen geschiedt hoofdzakelijk op basis van vrijwilligheid. Om Mark Twain te ­parafraseren, de berichten over de dood van ‘Dublin’ lijken dus zwaar overdreven.

Terugkeersponsorschap

De Europese Commissie stapt naar ­eigen zeggen definitief af van het idee dat lidstaten kunnen worden gedwongen om asielzoekers op te nemen, zoals ze dat tijdens de migratiecrisis van 2015 wel heeft geprobeerd.

In plaats daarvan komt er een solidariteitssysteem ‘à la carte’. Als de druk op bepaalde landen zoals Spanje, Italië en Griekenland te groot wordt, moeten andere landen bijspringen. Maar ze hebben daar de nodige vrijheid in. Als ze niet bereid zijn asielzoekers over te nemen (zoals enkele oostelijke lidstaten die dat in 2015 weigerden), dan kunnen ze opteren voor wat in Brussels-speak ‘return sponsorship’ wordt genoemd: terugkeersponsorschap. Ze zouden ook op andere manieren kunnen bijdragen, bijvoorbeeld door het leveren van personeel of andere operationele steun. ‘Effectieve solidariteit’ noemt de commissie het.

Bij dat terugkeersponsorschap moeten landen zich ontfermen over een x-aantal afgewezen asielzoekers in een ander EU-land en zorgen voor hun terugkeer naar land van herkomst. Dat kan fysiek, met het regelen van vluchten, of diplomatiek, met de inzet van hun internationale netwerk.

Daarbij mogen ze de nationaliteit van de afgewezen asielzoekers kiezen. Sommige landen hebben nu eenmaal betere diplomatieke betrekkingen met bijvoorbeeld Pakistan, Bangladesh of Marokko, landen die soms moeilijk doen bij het terugnemen van hun ingezetenen. Momenteel reist naar schatting 30 à 40 procent van de afgewezenen daadwerkelijk terug.

Als EU-landen voor dit instrument kiezen, hebben ze acht maanden de tijd om de terugreizen ook daadwerkelijk te realiseren. Lukt dat niet in die tijd, dan moeten ze de betreffende asielzoekers overplaatsen naar hun ­eigen land, om vanuit daar verder aan die terugkeer te werken.

Wat de commissie betreft zijn de lidstaten verplicht om te kiezen tussen deze twee: herverdeling van asielzoekers, of meewerken aan concrete terugkeer-acties vanuit andere landen.

Deze constructie roept tal van vragen op: wat gebeurt er bijvoorbeeld in het theoretische geval dat alle 27 landen kiezen voor dat laatste? In dat geval zegt de commissie een stok achter de deur te hebben, maar dat zou linksom of rechtsom toch weer neerkomen op de verplichte landenquota die vijf jaar geleden zo’n fiasco werden. En wat gebeurt er met landen als Hongarije en Polen, als zij noch het een noch het ander willen doen?

Zo blijft er nog genoeg om op te kauwen voor alle betrokkenen, voordat er (op z’n vroegst volgend jaar) overeenstemming is onder alle 27 lidstaten.

Lees ook:

‘Europa doet alsof het nog dezelfde aantallen migranten moet verwerken als enkele jaren geleden’

‘Irreguliere migratie’ op zee tegengaan is een van de uitgangspunten van het nieuwe Europese migratiebeleid dat Brussel woensdag presenteert. In de praktijk doet Europa dat op de Middellandse Zee allang, en het schuwt daarbij ‘irreguliere methoden’ niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden