Mexico

Mexico denkt eindelijk aan vervolgen ‘straffeloze’ oud-presidenten in ‘proces van de eeuw’

Protest in Mexico-Stad tegen de wijdverbreide corruptie onder politici, onder wie drie oud-presidenten.Beeld AFP

Drie Mexicaanse oud-presidenten komen in het vizier van justitie. Een afrekening, of gaat Mexico politieke corruptie nu echt aanpakken?

Mexicaanse presidenten golden lang als onaantastbare heersers die straffeloos konden graaien, in een land dat onder aan corruptieranglijsten bungelt. Daar zou echter snel verandering in kunnen komen. Het ‘proces van de eeuw’, zoals sommige Mexicaanse media het al noemen, dreigt een beerput van corruptie open te trekken. En voor het eerst bevinden enkele oud-presidenten zich in het vizier van justitie.

De spil in dat proces is Emilio Lozoya, ex-directeur van de nationale oliemaatschappij Pemex, die op 17 juli door Spanje aan Mexico werd uitgeleverd. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij een duizelingwekkende serie schandalen en lijkt in zijn val drie oud-presidenten met zich mee te willen sleuren.

Vooral Enrique Peña Nieto, die Mexico tussen 2012 en 2018 regeerde en van wie Lozoya een vertrouweling was, moet zich zorgen maken. Op 29 juli maakte het Openbaar Ministerie bekend dat Lozoya onder meer miljoenen dollars zou zijn betaald door de Braziliaanse aannemer Odebrecht en een deel van dat geld in 2012 naar de kas van Peña Nieto’s succesvolle verkiezingscampagne is gesluisd.

Lozoya vertelde de autoriteiten daarnaast dat Peña Nieto’s voorgangers Carlos Salinas (1988-1994) en Felipe Calderón (2006-2012) op duistere wijze zouden hebben geprofiteerd van Pemex. Daarbij zou hij ook nog eens congresleden van een oppositiepartij hebben omgekocht, in ruil voor parlementaire steun voor hervormingen van de regering-Peña Nieto.

Omkoopschandaal 

Odebrecht is de hoofdrolspeler in het grootste corruptieschandaal in de Latijns-Amerikaanse geschiedenis. Het Braziliaanse bedrijf heeft voor honderden miljoenen dollars zakenlui en politici in de regio omgekocht, in ruil voor lucratieve contracten. Vanwege hun betrokkenheid zitten onder meer de Ecuadoraanse en Peruaanse oud-presidenten Rafael Correa en Ollanta Humala in de cel.

Hoewel Braziliaanse zakenlui in bekentenissen ook Mexico bij het Odebrecht-schandaal betrokken, bleef de Mexicaanse politiek opvallend lang buiten schot. De uitlevering van Lozoya heeft ook hier de affaire echter in een stroomversnelling gebracht, zeker nu de huidige Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador vastbesloten lijkt om zijn voorgangers te laten vervolgen.

Afgelopen maandag zei de president dat hij een mogelijk onderzoek naar Peña, Calderón en Salinas volgend jaar aan een referendum wil onderwerpen. De legaliteit daarvan wordt door critici betwist, maar de president geniet de steun van de meerderheid van de Mexicanen. Zij stemden in 2018 massaal op López Obrador, mede dankzij diens belofte corruptie hard aan te pakken. Hij richt zijn pijlen vaak en graag op zijn drie voorgangers die nu dankzij Lozoya onder verdenking staan.

“Het onderzoeken van oud-presidenten is iets ongekends in Mexico. In het verleden werd daar zelfs niet over gesproken, er was sprake van een straffeloosheidspact”, zegt Salvador Camarena van Mexicanos Contra la Corrupción y la Impunidad, een stichting die corruptie in het land onderzoekt. “Een enkele ambtenaar of zakenman belandde voor de rechtbank, maar dat was slechts om de schijn op te houden. De corruptie in dit land is nooit structureel aangepakt.”

Oude vijanden

Betekent dat, dat Mexico onder López Obrador de corruptie nu wél echt gaat aanpakken? Camarena is daar niet van overtuigd. Hij wijst erop dat López Obrador zich vooralsnog vooral lijkt te richten op zijn oude vijanden.

“Het is nog veel te vroeg om te zeggen dat er structureel iets aan corruptie gaat worden gedaan”, stelt hij. “Op dit moment is het vooral retoriek. De president heeft geen duidelijk proces voorgesteld om corruptie breed te bestrijden, dus er is geen enkele garantie dat er een einde aan de straffeloosheid wordt gemaakt.”

Al net zo kritisch is Armando Talamantes van Quinto Elemento, een journalistieke stichting in Mexico-Stad, die eveneens regelmatig corruptieschandalen blootlegt. Hij waarschuwt dat de president helemaal niet mág bepalen wie er wel of niet wordt onderzocht.

“Ik juich toe dat politici en bestuurders in dit land worden onderzocht, maar het moet wel op de juiste manier gebeuren”, zegt Talamantes. “Dat kan niet in een referendum. Het lijkt er nu vooral op dat de president heel selectief is in wie er aangepakt wordt.”

Het onderzoek zal in ieder geval nog maanden duren. Vooralsnog onderhandelt het Openbaar Ministerie met Lozoya; als die voldoende overtuigend bewijs van corruptie door oud-presidenten kan bieden, zou hij in plaats van verdachte kroongetuige kunnen worden. In dat geval wordt het proces-Lozoya inderdaad het ‘proces van de eeuw’.

Ook López Obrador in de problemen

De Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador is zelf ook geraakt door een schandaal. Op 21 augustus doken video-opnames op waarop is te zien hoe zijn broer Pío in 2015 pakken bankbiljetten aan een partijgenoot van de president gaf, schijnbaar om campagneactiviteiten van de partij van de president in de deelstaat Chiapas te financieren. De beelden brachten López Obrador ernstig in verlegenheid; hij riep op tot een onderzoek, maar stelde ook dat het zou gaan om een poging van zijn politieke tegenstanders om hem te beschadigen.

Lees ook:

Mexico anno 2019: meer geweld, meer massagraven, meer doden

Een jaar na zijn aantreden heeft de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador zijn belofte het land veiliger te maken niet ingelost. Nog nooit werden zoveel Mexicanen vermoord als dit jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden